Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Copy of Copy of Copy of GÖRSEL İLETİŞİM TASARIMI : CAZ AFİŞLER- TEZ SUNUM

No description
by

feyza gürsoy

on 28 April 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Copy of Copy of Copy of GÖRSEL İLETİŞİM TASARIMI : CAZ AFİŞLER- TEZ SUNUM


"Uluslararası Istanbul
Caz Festivali Afisleri"
T.C. İSTANBUL KÜLTÜR ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ


İLETİŞİM TASARIMI PROGRAMI---YÜKSEK LİSANS
TEZ SUNUMU
BERNA KÜÇÜK
Tez Danışmanı
PROF. DR. RENGİN KÜÇÜKERDOĞAN
Görsel İletişim Tasarımı Açısından Sanatsal ve Kültürel Afişlerin Çözümlenmesi:
"Uluslararası İstanbul Caz Festivali Afişleri"

1994 yılından günümüze İstanbul Kültür Sanat Vakfı’nın (İKSV) düzenlemiş olduğu
“Uluslararası İstanbul Caz Festivali"

etkinliğinin, 1994’te gerçekleştirilen ilk etkinliğinden bugüne kadar olan
yirmi festival afişi,
görsel iletişim tasarımı bağlamında
dilsel ve görsel göstergeler
açısından incelenmiştir.

Bu çalışmada;


Üç kriter temelinde oluşturulan bir yöntemle ele alınmıştır:

Tasarımın okunurluğu
Tasarımın algılanırlığı
Tasarımın anlam aktarımı


Afişler çözümlenme aşamasında temel tasarım öğe ve ilkeleri, Gestalt ilkeleri ve Roland Barthes’ın göstergeleri anlamlandırmaya odaklı çözümleme yöntemi temel alınarak analiz edilmiştir.

Çalışmada incelenen afişler;
Çalışmada İstanbul Kültür Sanat Vakfı’nın seçilmiş olma nedeni;
Avrupa’da alanının en iyi festivallerinden biri olan
caz festivaline
ev sahipliği yapmış bir kuruluş olmasının yanı sıra,
KSV
i
Müzik
Film
Tiyatro
İstanbul Bienali
gibi çok önemli sanatsal ve kültürel etkinlikleri de gerçekleştiren saygın bir kuruluş olmasıdır.
Çalışmada caz festivali afişlerinin seçilme nedeni ise;
Sanatsal ve kültürel alanda üretilmiş afişlerin en önemlilerinden biri olan
"Uluslararası İstanbul Caz Festivali"
afiş tasarımlarının dönem içerisindeki gelişiminin ve değişiminin incelemeye uygun örnekler içerdiğinin gözlemlenmiş olmasıdır.
Çalışmanın amacına uygun içerikleri barındıran
Uluslararası Caz Festivali
’nin afiş örnekleri, yapıldığı ilk yıldan (1994) bu güne nasıl bir biçimsel ve anlamsal süreçten geçtiğini incelemek amacıyla çeşitli tasarım kuramları ile görsel ve dilsel anlamladırma yaklaşımı doğrultusunda incelenmiştir.
Bu bağlamda;
İstanbul Kültür Sanat Vakfı;

1973 yılında kurulmuştur. İstanbul Kültür Sanat Vakfı’nın amacı, Türkiye’nin sanatsal ve kültürel zenginliğini dünyaya tanıtmak, aynı zamanda sanatsal açıdan dünyadaki yeni girişimleri, değişik akımları İstanbul sanatçıları ve sanatseverlere sunmaktır.
KSV
i
İKSV ayrıca, düzenlediği festivallerin yanı sıra;

kültür konularında uluslararası toplantı, açık oturum ve sempozyumlar düzenlemekte,
yurt içi ve yurt dışındaki sivil toplum kuruluşları ve sanat kurumları ile ortak yapımlar gerçekleştirmekte,
kültürel değişim programları için diğer ülkelerle iş birliğinde bulunmakta,
Türkiye’deki sanat öğrencilerini uluslararası projelere katılmaya teşvik etmekte, sanatçı ve öğrenciler için, atölye ve ustaların yönettiği çalışmalar düzenlemekte ve çeşitli iletişim araçları kullanarak sanata duyulan ilgiyi yaygınlaştırmaktadır.
KSV
i
Caz Nedir
Caz Festivali
Nasıl Doğmuştur
?
?


8 Temmuz 1984 tarihinde Chick Corea ve Steve Kujala’nın İstanbul Festivali kapsamında, Atatürk Kültür Merkezi’inde verdiği konserle caz festivali ilk tohumlarını atmaya başlamıştır. Konser, cazın İstanbul Festivali’nde daha ağırlıklı bir yer tutması ve festivalin müzik yelpazesinin farklı türlerini de kapsaması gerekliliğini ortaya çıkarmıştır.
Böylece 1994 yılında İKSV, Caz Festivali’nin ayrı bir yıllık etkinlik olarak,
“Uluslararası İstanbul Caz Festivali”
adıyla düzenleneceğinin haberini vermiştir.
Afrika'dan Amerika'ya pamuk toplamak için gelen kölelerin tarladaki ağıtlarından çıkan, kökten çıkmış bir müziğin devamıdır. Daha sonraları ise 1920'lerde New Orliens'ta klasik kökenli Fransız müzisyenlerin müzik tarzını inceleyip, irdeleyip armoni sistemlerini koruyarak formal hale getirmesiyle birlikte çıkan bir müzik tarzıdır. Kısacası caz, tarlalarda zenci kölelerin pamuk toplarkenki yakarışları ve isyanlarıdır.
Kerem Görsev
CAZ MÜZİĞİ
Caz festivalinin ortaya çıkışı;
Çözümleme Yöntemi
“Uluslararası İstanbul Caz Festivali Afişlerinin Görsel İletişim Tasarımı Açısından Çözümlenmesi”ni konu edinen çalışmada,
eklektik, seçmeci, betimleyici
ve
tümdengelimli,
bir yöntem izlenmektedir.
Çalışmada, İstanbul Kültür Sanat Vakfı’nın (İKSV) düzenlemiş olduğu “Uluslararası İstanbul Caz Festivali” etkinliğinin, ilk festival yılı olan 1994’ten günümüze gerçekleştirilen
20 festival afişi
analiz edilmektedir.

Çalışmanın II. bölümünü oluşturan, “çözümlemede yararlanılacak değerlendirme kriterleri” başlığı altında sürdürülecek olan inceleme;
tasarımın okunurluğu
,
tasarımın algılanırlığı
ve
tasarımın derinlemesine anlam aktarımı
üzerinden gerçekleştirilmektedir.
Tasarımın okunurluğu, temel tasarım öğe ve ilkelerine göre değerlendirilirken,

Tasarımın algılanırlığı; Gestalt yasalarına göre ele alınacaktır.

Afişler son olarak anlam aktarımı açısından Fransız Göstergebilimci Roland Barthes’ın çözümleme yöntemi temel alınarak değerlendirilecektir.



Görsel İletişim olgusu, görsel iletişim uygulama alanları, görsel iletişim öğe, ilke ve kuramları ele alınırken,
Çalışmanın ikinci bölümünde, bir görsel iletişim tasarımı ürünü olarak afiş, afişin dünyadaki ve Türkiye’deki tarihsel gelişimi, afişin işlevleri ve afiş türleri, afiş dili ve temel özellikleri ile çözümlemede yararlanılacak değerlendirme kriterleri olan; tasarımın okunurluğu, tasarımın algılanırlığı ve tasarımın derinlemesine anlam aktarımı konuları ele alınmaktadır.
Çalışmanın üçüncü bölümünde ise, “Uluslararası İstanbul Caz Festivali” etkinliğinin yirmi afişi;
tasarımın okunurluğu,
tasarımın algılanırlığı
tasarımın derinlemesine anlam aktarımı
üzerinden
değerlendirilmiştir.
Çalısmanın ilk bölümünde;
GÖRSEL İLETİŞİM ve GÖRSEL DİL
Zamanla teknolojinin gelişimi ile, mağara duvarları yerini, televizyon, sinema gibi kitle iletişim araçlarına bırakmıştır. Görselliğin medya gücüyle birleşmesi ile beraber, yeni bir kültür, yeni anlamlar oluşmuştur.
Amerika’nın batısında bulunan çizimler yerlilerin hayatı ve çevresine dair figürler göstermektedir.
Kaya üzerine kazınarak imgelerin belirtilmesi.
Kızılderilerin kendi kültürleri içinde kullandıkları resimli iletişim biçimine bir örnek. Anlamı; iki kızılderili, sekizi asker olan on dört beyazla burada kamp yaptı ve iki ördek avladılar.
Alaska yerlilerinin ava giderken kulübelerinin kapılarına astıkları iletişim panosu.
Örneklerden de görüldüğü gibi görsel iletişim dili içerisinde çeşitli semboller, eylemler, vücut dilleri ve obje dillerinin kullanımları görülmektedir ve iletişimi gerçekleştirmek için sözel olmayan bir anlatım dili kullanmaktadır.


Görsel iletişim en basit tanımı ile görüntülü bilgilerin iletilmesidir. Evrensel bir dil oluşturmak için, işaret, sembol vb. resimsel bir dil aracılığıyla iletişim kurmayı sağlamaktır. Görselliğin tarihine bakıldığında görselliğin ifade edilmeye başlanması, ilkel insanların mağara duvarlarını süslemesiyle birlikte başlamıştır.

Bir görsel iletişim ürünü, toplumu bilgilendirmek, duyularımıza hitap etmek, estetik bakışımızı geliştirmek gibi özellikleri ve enformasyon alanında sağladığı faydalar ile bireye günlük yaşamda önemli katkılar sağlamaktadır.
Reklam ve Basın Yayın
Multimedya (Çoklu Ortam Tasarımı)
Etkileşimli Ortam Tasarımı
Enformasyon (Bilgilendirme Tasarımı)
Web- Grafik Arayüz Tasarımı

Görsel İletişim Uygulama Alanları;
Çevremizdeki çoğu şeyin görselliğe dayanması görsel iletişimin önem kazanmasına neden olmaktadır. Görsel iletişimin uygulama alanları göz önüne alındığında ise "görsel iletişim tasarımı" kavramının önem kazandığı görülmektedir.
Peki görsel iletişim ve tasarım kavramlarının birleşmesiyle ortaya çıkan "görsel iletişim tasarımı" olgusu içerisinde ne gibi öğeler barındırmaktadır.
Temel Tasarım Öğeleri

Çizgi

Nokta
Doku
Biçim
Ton
Alan
Ölçü
Yön
Renk
Denge

Bütünlük
Simetri
Asimetri

Zıtlık
Ritim
Hareket

Tekrar
Temel Tasarım ilkeleri
Bir görsel tasarım ürünü oluşturulurken kullanılan temel öğeler; nokta, çizgi, doku, biçim, ton, alan, ölçü, yön, renk vb. öğelerdir. Tasarımda bütüne ulaşmak için bütünü oluşturan bu parçaları, tasarım ilke ve prensiplerine uygun olarak, etkili bir biçimde birleştirdiğimiz zaman doğru bir kompozisyon yaratmak mümkündür. Ayrıca tasarımda yer alan öğelerin okunur olabilmesi için, tasarımın çeşitli tasarım ilkeleri doğrultusunda düzlem üzerine bilinçli ve doğru bir şekilde yerleştirilmesi son derece önemlidir.

Görsel İletişimde Temel Bir Kuram:
Gestalt Kuramı

Gestalt kelimesi Almanca olan
şekil
veya
biçim
kelimelerinden gelmektedir. Gestalt teorisi Max Wertheimer adındaki genç psikoloğun 1910 yılında bir tren seyahati sırasında yanıp sönen, dikkat çekici ışıkları farkedip, gözlemlemesiyle başlar.
Wertheimer yaptığı çalışmalar sonrasında şu sonuca ulaşır: “Unsurlar kendi aralarında dinamik bir bağlantıya sahip oldukları için gözle görülür hareketleri tek başlarına algılanamamaktadır. "
Yani ardı ardına seri bir biçimde gösterilen hareketsiz bir dizi resmin yarattığı hareket hissi, aslında tek tek ele alındığında hiçbir resimde ortaya çıkmamaktadır.


Görsel imgenin bölümleri, parçaları birbirinden bağımsız öğeler gibi değerlendirilebilir, analiz edilebilir, algılanabilir ve düşünülebilir.
İmgenin bütünü, onu oluşturan öğelerin toplamından farklıdır.



Örneğin, bir fotoğrafa baktığımız zaman içinde yer alan tepeleri, vadileri, ağaçları gökyüzünü, gün batımını, gölü teker teker kendi güzellikleri içinde görüp hayran kalırız, onlar tek başlarına birer öğedir. Fakat bütünde aynı fotoğraf içindeki her bir öğe birbirine gönderme yapar ve fotoğraf bir bütün olarak bambaşka bir anlam aktarır.

Aynı durum poster içinde yer alan öğeler ve posterin bütünü için de geçerlidir. Müzikte de durum benzerdir. Örneğin müzik notaları kendiliğinden oluşmuş bir sırayla bir melodi oluşturur, bizse oluşan bu notaların her birini ayrı ayrı duysak bile onları bir bütün olarak algılarız. Dolayısıyla işittiğimiz her sesi teker teker değil toplamda bambaşka bir şey olarak görürüz.
Gestalt Teorisi

Algılamayı Etkileyen İç ve Dış Etmenler olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır.
İç Etmenler;

benzerlik, yakınlık, devamlılık (süreklilik) ve tamamlamadır.
Kişiler yukardaki şekildeki X’leri ve 0’ları ayrı ayrı algılanma eğilimdedir.
Yakınlık; yakınlık ilkesine göre birbirleriyle ilişkisi olan öğeler, yakın gruplar oluşturmalıdır. Bir takım öğeler birbirlerine yakın gruplandırıldığı zaman görsel bir bütünlük oluştururlar. Bu durum da yüzey içerisinde yer alan bilgilerin düzenlenmesine yardım eder, dağınıklığı azaltır ve okuyucuya temiz bir yapı sunar.
Soldan bakıldığında yakın parçaları gruplayıp, üç çift çizgi görülür.
En sondada fazladan tek bir çizgi algılanır.
Örnekte noktaların ayrı ayrı değil, çizgi halinde algılanma eğilimi vardır.
Yukarda yer alan yıldız, daire, üçgen gibi geometrik şekilleri tamamlanmamış olsalar da tamamlanmış gibi algılamaya eğilim vardır.
Tamamlama;
Kurama Göre Algılamayı Etkileyen Dış Etmenler
Şekil ve zemin uzantıları için önemli soru; ön planda olanın ne olduğunu nasıl biliriz ve bir imgenin ön planına ne aittir? sorusudur.
1915 senesinde Danimarkalı Gestalt psikoloğu olan Edward Rubin, şekil ve zemin uzantılarını vazo veya yüz olarak yorumlanabilecek bir şekil çizerek test etmiştir. Fiziksel olarak hem yüz hem de vazo imgeleri retinadaki foto reseptörleri harekete geçirmektedir. Ancak beyin, iki imgeyi bir anda göremeyeceğinden, kişi bilinçli bir şekilde çizimde yer alan vazoyu ya da yüzü görmektedir.
Lojistik firması Fedex’in logosunda da bu örneğin farklı bir çeşitlemesinin kullanıldığı görülmektedir. İlk bakışta Fedex logosu iki renkli metin halinde yazılmış bir firma ismi olarak görülmektedir. Ancak “e” ve “x” hızlılık ve gelişim hissi veren, soldan sağı işaret eden bir oku oluşturur. Göz sürekli metin ve ok arasında gidip gelmektedir
Algı Yanılmaları (İllüzyonlar)

Diğer Gestalt illüzyonlarından iyi bilinenleri Necker Küpü, Jastrow’un ördek-tavşan (duck-rabbit) şekli, Muller-Lyer illüzyonu ve Ponzo illüzyonudur. Necker Küpü illüzyonu doğrusal perspektifle ilişkili belirsiz bir bilgi sağlar. Bundan dolayı da şekil tersine çevrildiğinde küp farklı açıda görülür. Ördek-tavşan ilüzyonu, ya ördeğin gagası ya da tavşanın kulakları gibi algılanır.
Muller-Lyer illüzyonu ve Ponzo ilüzyonlarının ikisinde de, görsel bilgi bir çizginin diğerinden daha kısa olduğu görüntüsü verse de çizgiler tam tamına aynı uzunluktadır. İki illüzyon da “ölçü değişmezliği” mekanizmalarıyla açıklanmıştır. Ölçü değişmezliği Ponzo illüzyonunda çok iyi şekilde gösterilmiştir. Uzakta olan üstteki çizgi daha uzun görünmektedir
Şu bilinen bir gerçektir ki, belirgin bir şekilde Gestalt teorilerini göz önünde bulundurarak yapılan uygulamalara izleyici olumlu bir şekilde cevap verir. Etkili iletişim amacına ulaşabilmek için yüksek Gestalt değerleri ile oluşturulan imgeler, izleyiciye ulaşabilmek için en etkili kısa yoldur. Bu nedenledir ki Gestalt ilkelerini bilmek, estetik ve anlamsal olarak başarılı bir uygulama ortaya çıkartmak için, hem tasarlayan hem de yapılan işe bakan kişi açısından son derece önemlidir.
AFİŞ


Afiş, tasarım ve sanat kaygısının eşit ağırlıkta olduğu, sosyal, politik, ticari, kültürel ve benzeri türlere ayrılan, konusu toplumsal yapı içerisindeki gereksinimlere uygun bir biçimde düzenlenmiş, birşeyi duyurmak ve tanıtmak amaçlı hazırlanan, genellikle resimli duvar ilanlarıdır.
Afişin toplumun kültür ortamını, ekonomik, sosyal ve politik yapısını, dönemin anlayışını ve yaşamın kendisini yakından izleme zorunluluğu vardır.
Afişler kendi içerisinde üç gruba ayrılmaktadır. Bir ürün ya da hizmetin tanıtımını gerçekleştiren
reklam afişleri
(ticari afişler), festival, seminer, konser gibi kültürel etkinlikleri tanıtan
kültürel afişler
, sağlık, ulaşım, sivil savunma gibi konularda eğitici ve uyarıcı nitelikteki afişler ile siyasi bir partiye ya da düşünceyi tanıtan
sosyal afişler
olmak üzere afişler üçe ayrılmaktadır.
?
Afişin bilgilendirme işlevi:
Reklam metni, markanın ismi, slogan, logo, dikkat çekici başlıklar ve benzeri oluşturucularla da desteklenir.
Afişin ikna işlevi:
Bir ürün tanıtımı yapılırken ürünle ilgili, bu bir bulaşık makinası ise; “bulaşıklarınızı çok iyi yıkar” ifadesi yerine afişin destekleyici iletisine “ellerinizi saf ve yumuşak tutar” iletisinin eklenmesi o aktiviteyi basit anlamında çıkarıp tüketiciyi ürünü almaya ikna etmektedir.
Afişin ekonomik işlevi:
Bireylerin tüm hayatı psikolojik ve ekonomik eşikler tarafından belirlenmiştir, bu doğrultuda afişin ekonomik işlevi ve amacı bu eşikler arasındaki hareketi sağlayarak yeni istekler oluşturmak ve böylece satın alma hareketini ortaya çıkarmaktır.
AFİŞİN İŞLEVLERİ
Afişin psikolojik tatmin işlevi:
Bireye olmak istediği kişiye, konuma ulaşma garantisi vermektedir. “Kovboy gibi bir erkek olmak için Malboro için” örneğinde olduğu gibi.

Afişin ortam işlevi:
Büyük bir şehri, bir Paris metrosunu renkler ve görseller olmadan düşünmemiz çok zordur. Tıpkı bizim odamızın duvarlarını kaplayan görseller gibi afişler de şehrin duvarlarını kaplamaktadır. O nedenledir ki afişin kent dokusundan ve günlük yaşamdan uzak olduğunu düşünmemiz olanaksızdır.

Afişin estetik işlevi:
Basit ve başarısız bir afiş alıcılarda şüphesiz ki afiş ya da reklam karşıtı bir olgu doğurur. Başarılı bir afiş ise, çizgileri, renkleri ve kompozisyonu tarafından estetik bir alan belirleyerek alıcı ile iletişim kurmaktadır.
Dilsel göstergeler ve afiş
başlık
alt başlık
açıklayıcı metin
slogan
logo
yer-tarih-zaman bildiren iletiler
Görsel göstergeler ve afiş
fotoğraf
illüstrasyon
sembol
piktogram
logo
geometrik formlar
renk-çizgi-nokta, doku vb. tasarım öğeleri.
II. Değerlendirme kriteri "ALGILANIRLIK"
I. Değerlendirme Kriteri: "OKUNURLUK"
III. Değerlendirme Kriteri: ANLAM AKTARIMI/SİMGESELLİK
Bir afişin barındırdığı görsel ve dilsel iletiler içerdikleri düz anlamlarının yanı sıra bulundukları ortama bağlı olarak içlerinde çeşitli yan anlamlar da barındırırlar. Bu nedenle çalışmada gerçekleştirilecek afiş incelemeleri için belirlenen üçüncü değerlendirme kriteri afişin ilettiği anlam aktarımlarıdır.
Gösterge, genel anlamıyla; “Kendi dışında bir şeyi temsil eden ve dolayısıyla bu temsil ettiği şeyin yerini alabilecek nitelikte olan her çeşit biçim, nesne, olgu vb. olarak tanımlanır.” Bu açıdan bakıldığında simgeler, sözcükler, işaretler vb. gösterge olarak kabul edilebilir.
Gösterge; “Göstergebilimde anlamın en küçük birimine verilen addır. Kendisi o şey olmadığı halde, o şeyi çağrıştırarak iletişim sağlayan ve bir başka şeyi temsil eden her şey bir göstergedir.”
Bu doğrultuda çalışmada incelenecek afişlerin barındırdığı anlam aktarımları Fransız Göstergebilimci Roland Barthes’ın göstergebilim yöntemi temel alınarak çözümlenecektir.
Barthes’a göre, reklamın iletisi üç düzlemden oluşmaktadır:

Dilsel İleti,
Şifrelenmemiş (kodlanmamış) görsel ileti (gerçeğe benzerlik),
Şifrelenmiş (kodlanmış) görüntüsel ileti (simgesel işlev).


“Resim bir dizge oluşturabilir mi? Yoksa resim yanyana dizilmiş simgeler olarak mı kalır? Resim nasıl okunur ve nasıl anlam kazanır?”

Çalışmanın son bölümü olan çözümleme ve değerlendirme kısmında analiz edilecek görseller, tasarım ilke ve prensiplerinin yanı sıra, Barthes’ın yukarıda sözü edilen “Resim, yani göstergeler nasıl okunur ve nasıl anlam kazanır?” soruları bağlamında ele alınacaktır.
İster yazı, ister görüntü olsun her iki öğe de belirgin anlam düzeylerine sahiptir: Düz anlam katmanı ile çağrıştırdığı yananlam katmanı olarak. Düz anlam katmanı bir sözcük, işaret ya da imgenin yani iletinin doğrudan aktardığı ilk anlamıdır.


Yan anlam, yani çağrışım katmanı ise Roland Barthes’ın da dile getirdiği gibi ikincil anlamlama katmanıdır. Yan anlam boyutu iletinin derinlemesine incelenmesi ve iletinin hem görsel hem dilsel boyutta katmanlarına inilerek detaylı çözümlemesi ile ilişkilidir.
Çözümleme ve Değerlendirme

Çalışmanın bu bölümünde İKSV’nin (İstanbul Kültür Sanat Vakfı) düzenlemiş olduğu “Uluslararası İstanbul Caz Festivali” etkinliğinin, ilk festival yılı olan 1994’ten günümüze gerçekleştirilen 20 festival afişi; tasarımın okunurluğu, tasarımın algılanırlığı ve tasarımın derinlemesine anlam aktarımı kriterleri üzerinden analiz edilecektir.

Festivalin 1994 yılında hazırlanan ilk afişi dilsel iletilerin yoğunlukta olduğu bir afiştir. Tasarımda yer alan görsel iletinin birinci festival afişi olduğuna vurgu yapmak amacıyla tasarımda destek unsuru olduğu, tasarımın dilsel iletisinin ise karmaşık ve söz dizimine uymayan yapısı nedeniyle okunaklı olmadığı gözlemlenmiştir. Bunun yanı sıra tasarımda daire formu ile İKSV’nin logosunın rengi ve ölçüsü nedeni ile öne çıktığı, ancak tasarımın renk seçiminin okunurluğu zorlaştırdığı saptanmıştır.
Festivalin 1995 yılında hazırlanan ikinci afişinde ilk afişten farklı olarak görsel ileti kullanıldığı ve tasarımda boyama ve kolaj tekniğinden yararlanıldığı görülmektedir. İletinin rengi ve afişte yer alan form, tasarımın görsel vurgusunu desteklemektedir. Afişte logoların yerleşim yerinde ve yazı karakterinde değişikliğe gidilerek daha dikkat çekici ve bütünlüğü olan bir düzenleme gerçekleştirildiği görülmektedir.
Festivalin 1996 yılında hazırlanan üçüncü afişinde dilsel iletinin daha da anlaşılır ve belirgin bir biçimde tasarıma yerleştirildiği ve festivalin bu afişinde fotoğraf iletisinin ilk kez kullanıldığı görülmektedir. Bu yılki tasarıma diğerlerinden farklı olarak kurumsal sponsorların logoları eklenmiştir.
Festivalin 1997 yılında hazırlanan dördüncü afişinde yine görsel ileti fotoğraf aracılığıyla oluşturulmuştur. Bu afişte ilk kez bir enstrümanın fotoğrafı görsel ileti olarak kullanılmaya başlanmıştır. Kurumsal sponsor logoları, emlak bankası dışında bir önceki yılda olduğu gibidir. Dilsel ileti yine İngilizce ve Türkçe olarak tasarıma eklenmiştir. Bu tasarımda diğerlerinden farklı olarak ilk kez roma rakamında 25’e karşılık gelen “XX5” iletisi eklenmiştir; söz konusu iletinin tasarımda yer alma amacı 1973 yılında kurulmuş olan İKSV’nin 25. yılına vurgu yapmaktır.
Festivalin 1998 yılında hazırlanan beşinci afişinde ilk kez illüstrasyona yer verilmiştir. Tasarımda yer alan karakter elinde pembe saksafonu ile hilal formu üzerinde izleyiciyi caz festivaline davet etmektedir. Tasarımda aynı şekilde İngilizce ve Türkçe dilde iletiler bulunmaktadır. Ancak bu afişte ilk kez bir önceki tasarımlarda vurgulanan “caz” iletisi, İngilizce karşılığı olan “jazz” sözcüğüne dönüşmüştür. Burada dikkate değer değişiklik, ilk dört afişte kullanılanın tersine tasarımdaki tüm iletilerin İngilizce ifadelerine söz diziminde daha çok önem verilmesidir. Bir diğer değişiklik ise festivalin öncü sponsoru olan Oyak Sigorta’nın yerini Garanti Bankası’nın sponsorluğuna bırakmış olmasıdır. Şimdiye kadar geçen süreçte yazı karakterlerinde bir değişikliğe gidilmediği gözlemlenmiştir, bu da afişler arasındaki bütünlük açısından önem taşımaktadır.
Festivalin 1999 yılında hazırlanan altıncı afişinde, yine görsel öğe olarak fotoğraf kullanılmıştır ancak ileti bu kez siyah-beyazdır. Tasarımdaki dilsel iletilerin yerleşimi bir önceki afişte olduğu gibi öncelikli olarak İngilizce, daha sonra da Türkçe kodlarla düzenlenmiştir. Festivalin kurumsal sponsorlarının arasına bu yıl Baytur inşaat firması eklenmiştir. Bu yılki festival afişinin görsel iletisinde ise önceki üç festivalde olduğu gibi, bir enstrüman yer almaktadır. Önceki iki tasarımda yer alan enstrüman saksafon iken, bu yıl caz müziğinin bir diğer önemli enstrümanı olan trompet kullanılmıştır. Tasarımda yer alan boya sandığı ve üzerinde cilalanan enstrüman görseli bu festival için hazırlanan afişin tasarımınında yananlam boyutuna ağırlık verildiğinin göstergesidir.
Festivalin 2000 yılında hazırlanan yedinci afişinde ise, kolaj tekniği ile biraraya getirilerek “Jazz” sözcüğünü oluşturan farklı materyaller kullanılmıştır. Afişin dilsel iletisinin İngilizce ve Türkçe kullanımlarında tekrar bir değişikliğe gidilmemiştir. Bu kez dördüncü festival afişi ve öncesinde olduğu gibi Türkçe iletiler başa alınmıştır ve görsel iletide ikinci kez “Jazz” sözcüğü kendini tekrar etmiştir. Festivalin ana sponsoru yine Garanti Bankası’dır. Kurumsal sponsorlarda ise bir değişiklik yapılmamıştır. Yedinci festival afişininin özelliği, tasarımda yer alan görsellerin hem tek başına anlam aktarması hem de bütünde bir anlam aktarıyor olmasıdır.
Festivalin 2001 yılında hazırlanan sekizinci afişinde, yine renkli fotoğraf iletisi kullanılmıştır. Bir önceki yıla göre, afişin dilsel iletilerinin İngilizce-Türkçe dil sıralamasında yine değişiklikler olmuştur. Bununla beraber afişin yananlam boyutu bir kat daha derine inmiştir. Daha önceleri cazı çağrıştıran enstrümanlar tasarımın oluşturucuları iken, bu afişte cazı çağrıştıran enstrümanlara başka görsel iletiler aracılığı ile ulaşılmaktadır. Bunu sağlarken de kullanılan görsel anlatım mekanı mutfak, oluşturucular ise tencere, tava, süzgeç gibi, müziğe ve enstrümanlara gönderme yapan mutfak araç-gereçleridir. Sonuç olarak, tüm bu görsel ve dilsel iletiler birleşerek bizi müziği oluşturan yola, seslere, bir başka deyişle caza, müziğe ve enstrümanlara ulaştırmayı başarmaktadır.
Festivalin 2002 yılında hazırlanan dokuzuncu afişinin görsel anlatım dilinde diğerlerine göre bir vurgu eksikliği ve zayıflığı söz konusudur. Bu afişte kullanılan görsel fotoğraftır ve yine anlatım çağrışım yoluyla gerçekleştirilmektedir. Ancak tasarımda kullanılan fotoğraf şeçimi ve kadraj başarılı ve etkili değildir. Tasarımdaki dilsel iletiler bir önceki afişteki düzenlemenin tersine, yine Türkçe-İngilizce olarak değişikliğe uğramıştır. Bununla beraber bu yıl tasarıma “İstanbul Kültür Bakanlığı’nın Katkılarıyla” dilsel iletisi konumlandırılmıştır. Tasarımda ayrıca 1997 yılındaki gibi roma rakamı ile 30 anlamına gelen “XXX” dilsel iletisi bulunmaktadır. Burada amaç 1973 yılında kurulan İKSV’nin 30. yılına vurgu yapmaktır.
Festivalin 2003 yılında hazırlanan onuncu afişinde bu kez ilk olarak yalnızca Türkçe dil iletiler kullanılmıştır ve festivalin bu yılki afişi izleyiciyi ilk kez bir soru üzerinden düşünmeye davet etmektedir. “İyi caz ne?” sorusuyla festivalin içeriğine ilişkin izleyicinin yönlendirilmesi ve düşünmesi amaçlanmaktadır. Bunu yaparken de görsel iletide kırık bir yumurta görseli sunulmaktadır. Bu doğrultuda festival afişleri arasında yananlam boyutu en güçlü olan afişin 10. yıl afişi olduğunu söyleyebilmek mümkündür. Sponsor logolarından bu yıl Renault firmasının sponsorluğunun kaldırılması dikkati çeken bir diğer nokta olmuştur.
Festivalin 2004 yılında hazırlanan on birinci afişine tekrar İngilizce dilde iletiler eklenmeye başlanmıştır. Festivale ayrıca resmi banka sponsoru olarak Finans Bank’ın katıldığı logosundan anlaşılmaktadır. Tasarımda renkli fotoğraf kullanılmıştır ve fotoğrafın mekanı Türkiye’nin ve İstanbul’un önemli kent göstergelerinden olan Kapalı Çarşı’dır. Afişte bir caz sanatçısı ve enstrümanı kullanılmıştır. Ayrıca tasarımda Türk kültürüne ait bazı göstergeler yer almaktadır. Fotoğrafın içerisinde yer alan kadraj hareket halindedir ve şehrin sokaklarında dolaşmaktadır; yani etkileşimlidir ve bu, festivali daha “etkileşimli” ve “özgür” hale getirmiştir. Ayrıca fotoğrafta oluşan durum renk karşıtlığı nedeniyle iç kadrajda yer alan siyah-beyaz görüntüyü öne çıkarmıştır ve iç kadraj izleyici üzerinde dinlendirici bir etki bırakmaktadır.
Festivalin 2005 yılında hazırlanan on ikinci afişinin görsel iletisinde 2. kez illüstrasyon çizim kullanılmıştır ve tasarımda İngilizce ve Türkçe dilde iletiler yer almaya devam etmiştir. Tasarımın dilsel iletisinde bu yıl önemli bir değişikliğe gidilmiştir: Sol üst köşeden okumaya başlandığında görselde bir önceki afişlerde karşılaşılan “jazz” sözcüğü indirgenerek “j” harfine dönüşmüştür. Burada gerçekleştirilen, festivalin 12. yılında “tanınırlığın” sağlandığını ve sözcüğün tamamına ihtiyaç duyulmadığını göstermeye yöneliktir. Bu festivalde sponsorlar arasına Biletix ve Turkcell de bulunmaktadır. Tasarımın dilsel iletilerini oluşturan yazı karakterleri ilk kez bu kadar dinamik ve eğlencelidir. Anlam boyutunda tasarıma bakıldığında ise yine çağrışım ilişkisine dayalı bir aktarım gerçekleştiği görülmektedir. Görselde bir enstrüman kullanılmıştır. Biçimsel olarak bir saksafonun özelliklerini taşıyan görselin, çello işlevinde sunulduğu görülmektedir. Burada benzetme ve çağrışıma dayalı bir ilişki söz konusudur.
Festivalin 2006 yılında hazırlanan onüçüncü afişinde anlatım photoshop tekniği ile kurgulanmıştır ve oluşturucu olarak fotoğraftan faydalanılmıştır. Bu festival afişi bir öncekilere göre en kalabalık oluşturuculara sahip afiştir. Tasarımda İngilizce ve Türkçe iletiler yer almaktadır. Sol üst köşede yer alan ve bir önceki festival afişinde ilk kez karşılaştığımız İKSV logosundaki dilsel indirgeme (J) bu afişte de devamlılığını korumaktadır. Tasarımın yazı karakteri görsel ileti ile uyum içerisindedir. Tasarıma sponsorlar açısından bakıldığında, bu yıl Eczacıbaşı’nın öncü sponsor olarak sponsorlar arasına katıldığını görülmektedir. Resmi banka Finansbank ise bu yıl sponsorlar arasında yer almamaktadır.
Festivalin 2007 yılında hazırlanan on dördüncü afişi içerik olarak bir önceki festival afişiyle benzerlik göstermektedir. Bu yılki tasarımda içerisinde birçok oluşturucunun yer aldığı renkli fotoğraf bulunmaktadır. Tasarımın sol üst köşesinde yer alan “J” iletisi devamlılığını bu yıl da korumaktadır. Bu yıl İKSV’nin kuruluşunun 35. yılı olduğundan ve Garanti Bankası’nın sponsorluğunun 10. yılı olduğundan iletilere 35Y ve 10.yıl dilsel iletileri eklenmiştir. Festival sponsorlarında ise bir değişiklik yapılmamıştır. Ayrıca bu yıl tasarıma İKSV’ye ait web adresi eklenmiştir. Dilsel iletiyi oluşturan yazı karakterinin ise sade ve okunaklı olduğu görülmüştür.
Festivalin 2008 yılında hazırlanan on beşinci afişinde görsel ve dilsel anlatım biraz daha farklılaşmıştır. Tasarımda boyama, fotoğraf ve çizim tekniği ile oluşturulan bir kolaj çalışması ve caz enstrümanları yer almaktadır. Tasarımda yine İngilizce ve Türkçe dilde iletiler ve 10. yıl afişinde olduğu gibi bir alt başlık bulunmaktadır. Bu yıl sol üst köşede yer alan “j” iletisi Türkçe dilde “caz” sözcüğüne dönüşmüştür. Bu yılki tasarımın festival başlığı ise, bir önceki afişte olduğu gibi, dikdörtgen bir form ile çerçevelenmiştir.
Festivalin 2009 yılında hazırlanan on altıncı afişine sol üst köşeden bakmaya başlanıldığında, tasarıma “2010 Avrupa Kültür Başkenti” logosunun eklendiği görülmektedir. Tasarımda yer alan sponsor logolarında ve sol üst köşedeki “caz” iletisinde ise bir değişikliğe gidilmediği görülmüştür. Tasarımda yine ingilizce ve Türkçe dilde iletiler yer almaktadır. Festivalin başlığı ve yapıldığı tarihi belirten dilsel iletiler bu kez tasarıma daha farklı bir yerleşimle, eğrisel bir çizgi üzerine konumlandırılarak girmiştir. Tasarımın görsel iletisinde ise, yine bir enstrüman kullanılmıştır ve bu görsel ileti başka bir görsel ileti ile (Fatma’nın eli) birleşerek tek bir biçime dönüştürülmüştür. Bu doğrultuda tasarıma bakıldığı zaman, bütününde yananlam boyutuna ağırlık verildiği ve tasarımın biçimsel olarak yalınlaştığı gözlemlenmiştir.
Festivalin 2010 yılında hazırlanan on yedinci afişinde sol üst köşede yer alan “Caz” dilsel iletisinde ve “Avrupa Kültür Başkenti” logosunda bir değişiklik yapılmadığı, ancak resmi iletişim sponsoru Turkcell yerine Vodafone’un sponsor olduğu görülmektedir. Tasarımda İngilizce ve Türkçe dilde iletiler yer almaktadır. Görsel ileti olarak üçüncü kez illüstrasyon çizim kullanılmıştır. Çizimde 13. festival afişinde olduğuna ilişkin benzetme ilişkisinden yararlanılarak bir enstrüman pipo işlevinde kullanılmıştır. Ayrıca tasarım kentle ilgili çeşitli göstergeler içermektedir. Tasarımın içeriği bir önceki afişe göre daha dinamik bir düzenlemeye sahiptir. Yazı karakterleri uzun ve tırnaksızdır. Görsel ile ilişkilendirilerek forma dönüştürülen karakterler düzensiz ve karmaşık bir söz dizimine sahiptir.
Festivalin 2011 yılında hazırlanan on sekizinci afişinde sol üst köşede yer alan iletilerden “Avrupa Kültür Başkenti” logosu çıkarılmıştır. Tasarımda yine İngilizce ve Türkçe dilde iletiler yer almaktadır. Bu yıl festival sponsorları arasına Türk Hava Yolları eklenmiştir. Onun dışında sponsorlarda bir değişiklik görülmemektedir. Tasarımın görsel düzenlemesinde ise, bu kez çok sayıda enstrüman kullanılmıştır ve kullanılan enstrümanlar kalp organı ile bütünleşerek tek bir biçime dönüştürülmüştür. 2011 yılı festival afişi, içeriğinde çok fazla detay ve anlam barındırmaktadır. Tasarımın tipografik unsurlarının yerleşimi ve görsel unsurlarla arasındaki renk ve biçim ilişkisi ise tasarımda bütünlüğü sağlanmaktadır.
Festivalin 2012 yılında hazırlanan on dokuzuncu afişinde, 10. yıl afişinde olduğu gibi yalnız Türkçe dil iletiler kullanılmıştır. Bu festival afişinde ilk olarak İKSV’nin 40. yılını temsil eden “10-20-30-40” rakamları kullanılmıştır. Festivalin kurumsal sponsorlarından olan The Marmara Otel’i bu yıl resmi konaklama sponsoru olarak festivalde yer almamaktadır. Tasarımda alt başlık kullanılmıştır ve bu başlığı destekleyen yalın ve minimal çizgilerle oluşturulmuş görsel bir ileti yerleştirilmiştir. Tasarımın düzensiz ve karmaşık yerleştirilen dilsel iletisi görsel iletinin önüne geçtiği için içeriğin bütününde denge sorunu yaşandığı gözlemlenmiştir.
Festivalin 2013 yılında hazırlanan yirminci ve son afişinin önceki tüm festival afişlerinden farkı, tasarımda yer alan desen ve çizgilerin yazar Orhan Pamuk tarafından oluşturulmuş olmasıdır. Tasarımda İstanbul’u ve cazı temsil eden bir martı görseli ve görselin yüzeyde oluşturduğu harekete paralel olarak yerleştirilen dilsel iletiler yer almaktadır. Tasarımda kullanılan iletiler İngilizce ve Türkçe dildedir. Bu yıl tasarımda yer alan sponsorlar arasına festival konaklama sponsoru olarak Martı İstanbul Otel katılmıştır. Genel olarak yoğun bir ileti içeriğine sahip olan tasarımın görsel üzerindeki dağılımının, beyaz alanın kullanılması nedeniyle dengeli olduğu görülmektedir.
SONUÇ
Dilsel ve görsel iletileri oluşturan göstergeler açısından Fransız Göstergebilimci Roland Barthes’ın anlamlandırma düzlemi ile (dilsel ve görsel iletilerin düzanlam ve yananlamları) tasarım ilkeleri, öğeleri ve Gestalt yasalarına göre ele alınan yirmi adet afişin çözümlenmesinin ardından aşağıdaki sonuçlar çıkmıştır:
Festivalin 1994’te hazırlanan ilk afişinde, tasarımı oluşturan iletilerin söz dizimine uygun olarak düzenlenmeyişi tasarımın okunurluğunu güçleştirmiştir. Bu doğrultuda görsel uygulanırken, iletilerin okunurluk ve algılanırlığına ilişkin bir yol ile renk, biçim, arka plan bütünlüğünü sağlamaya yönelik bir yöntem izlenmediği açıktır. Birinci festival afişinde belirtilmek istenen, öncelikli olarak festivalin ilk kez yapılacak olmasıdır.
İkinci festival afişi ile birlikte görsel anlatım dilinin yavaş yavaş uygulamalarda yer almaya başladığı görülmektedir. Anlatımlar gerçekleştirilirken çeşitli benzetmelerden ve dolayısıyla bir söz sanatı olan metaforlardan, dolaylı anlatımlardan, caza ve müziğe ilişkin çeşitli nesnelerden ve dilsel ifadelerden faydalanıldığı, tasarımların yananlam boyutunun artmaya başladığı gözlemlenmiştir.
Tasarımda aktarılan dilsel ve görsel aktarımların oluşturulmasında çeşitli tasarımsal uygulama tekniklerinden yararlanılmıştır. Tasarımların bir kısmı yağlı boya ve kolaj tekniği ile oluşturulurken, bir kısmında fotoğraf tekniği kullanılmıştır ve bazı tasarımlar ise illüstrasyon tekniği ile gerçekleştirilmiştir. Bunun yanı sıra uygulamalarda, tüm tekniklerin bir araya gelişi ile “tek” bir kurgu yaratıldığı gözlemlenmiştir.
Uygulamalarda yer alan görsel iletilerin çoğunlukla doğrudan ya da dolaylı olarak caz müziğine ilişkin enstrümanlar ile onları çağrıştıran çeşitli nesneler ve dilsel iletilerden oluştuğu gözlemlenmiştir. Buna bir örnek verecek olursak, ikinci festival afişinde kullanılan kulak figürünün izleyiciyi müziğe ve sese götürdüğünü, benzer şekilde sekizinci festival afişinde yer alan mutfak araç-gereçlerinin de izleyiciyi müziğin oluşturucularından olan enstrümanlara götürdüğünü söyleyebilmek mümkündür. Başka bir örnek uygulamada ise görsel ve dilsel boyutta derin bir anlamsal düzeye sahip aktarımların tasarıma bakan kişiyi cazı ve müziği sorgulamaya teşvik ettiği gözlemlenmiştir (10. festival afişi).
Tasarımın dilsel ileti aktarımlarına bakıldığında ise genelinin festival başlığına ve yapıldığı tarihe ilişkin olduğu, yalnızca üç afişte alt başlık kullanımının tercih edildiği görülmektedir (10., 15. ve 19. afiş).
Dilsel iletiler oluşturulurken bazılarında İngilizce dilsel iletilerin öncelikli olduğu, bazılarında ise Türkçe dilde iletilerin öncelikli olarak tasarımda yer aldığı görülmektedir. Afişler incelenirken bu sıralamada net bir tutarlılılık olmadığı ve dönemsel olarak değişikliğe uğradığı gözlemlenmiştir.
Afişte yer alan dilsel iletilerin İngilizce ve Türkçe dilde gerçekleştirilen öncelik sıralaması aşağıdaki gibidir:


Tablo 1. Afişte yer alan dilsel iletilerin İngilizce ve Türkçe dilde kullanımına ilişkin öncelik sıralaması
Yukarıdaki tabloya göre 17 afişte Türkçe dilsel iletiler öncelikli olarak söz diziminde yer alırken, 3 afişte ise İngilizce dilde iletilerin kullanımlarına öncelik verilmiştir.

Yalnızca Türkçe dilde başlık ve festival tarihi belirten iletilerin kullanıldığı afişlerin 10. ve 19. yıla ait afişler olduğu gözlemlenmiştir.

Tasarımda yer alan “Uluslararası İstanbul Caz Festivali” logosunda bulunan “caz” iletisinin ise kimi zaman Türkçe dilde “caz” sözcüğü ile, kimi zaman İngilizce dilde “jazz” sözcüğü ile ifade edildiği, kimi zaman da sözcüğün indirgenerek “j” dilsel iletisine indirgendiği gözlemlenmiştir.
Aşağıdaki tabloda “Uluslararası İstanbul Caz Festivali” logosu içerisindeki caz sözcüğünün afişlerde çeşitli kullanımlarına ilişkin dağılımı yer almaktadır.


Tablo 2. “Caz-Jazz-J” iletilerinin afişler üzerinde dağılımı.
Festivalin 1. afişinde ise henüz "İKSV Caz" logosunun tasarımda yer almaya başlamadığı gözlemlenmiştir.
Tabloda yer alan sözcüklerin afişler üzerinde dağılımına bakıldığında, tasarımda yer alan “Uluslararası İstanbul Caz Festivali” logosu içerisindeki dilsel iletinin, ağırlıklı olarak Türkçe dilde kullanımının tercih edildiği gözlemlenmiştir.

Tasarımlarda kullanılan yazı karakterlerinde ise genellikle çeşitliliğe gidilmediği, iletilerin yalın ve okunaklı olduğu, ancak 12., 13., 17. ve 20. afişlerde tipografik unsurların tasarımda yer alış biçimi, rengi ve ölçeği nedeni ile okunurluğunun azaldığı gözlemlenmiştir.




Sonuç olarak Uluslararası İstanbul Caz Festivali afişlerinin görsel iletişim tasarımı açısından artsüremli olarak yapılan incelemesinde, afişlerin büyük çoğunluğunda tasarım öğelerinin ve oluşturucularının kompozisyona yerleştirirken, "hareket, denge, bütünlük, benzerlik, yakınlık, simetri, karşıtlık" gibi tasarım ilkelerini dikkate alarak tasarımı gerçekleştirmeye özen gösterdikleri görülmüştür.

Ayrıca tasarım gerçekleştirilirken Gestalt yasalarından ağırlıklı olarak algılamayı etkileyen iç etmenlere (benzerlik, yakınlık, devamlılık ve tamamlama) değinildiği gözlemlenmiştir. Son olarak anlamlandırma boyutunda ise, özellikle 4., 6., 7., 8., 10., 11., 16., 17., 18., 19. ve 20. afişlerin düzanlam boyutunun yanı sıra derin yananlam aktarımlarına da sahip olduğu gözlemlenmiştir. Afişlerde yananlamın genellikle benzerlik ilişkisini temel alan metafor kullanımıyla yaratıldığı saptanmıştır.

Bu bağlamda durağan bir görsel iletişim tasarımı ürünü oluşturulurken uygulamaların çeşitli tasarım öğeleri ile oluşturdukları ilkeler doğrutusunda, tasarımların sadece düzanlam boyutunun değil, yan anlam boyutlarının da dikkate alınarak oluşturulması gerektiğini söylemek mümkündür. Bununla birlikte tasarımların özellikle artsüremli bir inceleme gerçekleştirilirken tek tek sahip olduğu anlam ve bütünlüklerinin yanı sıra tasarımların tümü arasında kavramsal ve biçimsel düzeyde bir bağlantı olması gerektiği de göz önünde bulundurulmalıdır.




Kulak formu, dinlemek, çalmak ve söylemek gibi üç bileşende toplanan müziğin dinlemekle ilintili olan simgesidir. Bu simgenin çevresinde hareket eden altı parçalık kağıt formu ise, üzerinde yer alan porte çizgisi ve notalarla bütünleşerek kulağımıza gelen sesleri, cazın notalarını temsil etmektedir.


Benzerlik, proximity
tekrar
karşıtlık:
yeşil-turuncu
tekrar
okunaksız
kütle
doku
hareket
ritim
erkek özne-müzik-caz: dolaylı anlatım
fotoğrafta gerçekleşen eylem dinamiktir
0 an gerçekleşmektedir.
Fotoğrafın tamamının sahip olduğu renk, kaynağını mekanın kendi ışığından almaktadır.
Fotoğrafın genel tonunun dışında kişinin eline yansıyan ışık ile de gerçekleştirilen eylem öne çıkmaktadır
mekan: gece kulübü/ zaman: gece
bütünlük
Nefesli çalgı olarak bilinen ve birbirine simetrik olarak yerleştirilen saksafon, burada akciğerleri temsil etmektedir.
yakın plan; detay
hareket
devamlılık
parça-bütün
metonimi
kütle
durağanlık
simetri
denge
düzen
mekan: gece kulübü
zaman: gece
renk: mekan ışığının yansıması
sarı-turuncu-mor
devamlılık
gece
tekrar-benzerlik-bütünlük

Görselde yer alan çizgiler, formlar, lekeler ve sayfa düzeni hareketlidir. Özellikle lale figürü ve başlıklarda kullanılan beyaz renk ile en üst katman görselinde yer alan beyaz çizgisel formlar benzerdir ve gözümüz onları grupladığı için bir bütün olarak algılamaktadır. Sponsorları temsil eden logolar sayfa içerisinde düzenli olarak, görsel ifadeyi bozmayacak şekilde ve kararlı bir ölçüyle yerleştirilmiştir.
renk bütünlüğü
gruplama-proximity
denge
devamlılık
hareket
hareket
doku
kütle
Figürün sadece gövde kısmının ¾ lük parçası kadraja alınmıştır. Eylem o an gerçekleşir.
Trompet’un parlatılması ise caz müziğine ve müziğin enstrümanlarına verilen değeri, önemi vurgulamaktadır. Bir anlamda da enstrümanın kullanım sıklığına dikkat çekmektedir.
tekrar
devamlılık
parça-bütün
doku
kolaj
caz
sokaklarda
hareket
bütünlük
kontrast
tekrar
hareket
hareket
doku
devamlılık
ritim
çağrışım: caz müziğinin
oluşturucu elemanları;
enstrümanlar, ses, müzik.
order of disorder
(düzenin düzensizliği)
benzerlik
yakınlık-gruplama
kütle ve bitmek üzere olan eylem
hareketi yavaşlatıyor.
Fotoğraftaki formların rengi ve malzemesi bize formların dokuları hakkında bir fikir vermektedir. Renk kalabalılığına gidilmemesi görselde yer alan unsurların çeşitliliğine denge oluşturmuş ve anlatıma yalınlık kazandırmıştır.
hareket
Verdiği etki çok güçlü olmasa da görseldeki renkli nesnenin çıkardığı ses aynı zamanda yine bir müzik aletine ve caza gönderme yapmaktır
tamamlanmak üzere
eylemin gerçekleşme yönü çok güçlüdür
çizgisellik-devamlılık
“İyi caz, hayal kurduran ve yapmak istediğimiz hedeflerimizde bize yol gösteren müziktir.”
Kerem Görsev
yalın-tırnaksız-okunaklı
“iyisini görmek için gelin ve bizi görün”
“Gelin cazın, müziğin, filmin iyisini bizde görün; beğenmezseniz de tepki gösterin.”
yumurtanın kırılması ile ortaya çıkan ses, müzikle de ilişkilendirilebilir.
hareket
denge
düzensizlik
hareket
denge
Sarı dikkat çekici
ve uyarıcı
kültürel
simge
oradan geçen tüm insanları caza davet etmek, insanlara kendini caz dinleyicisi olduğu kadar, caz sanatçısı gibi de hissettirmektir.
hareket
hareket
caz şehrin sokaklarında
caz her yerde
Görsel bu anlamda insanları caza davet etmek için çok iyi bir araç, öte yandan etkileşimli, geleneksel ve son derece etkili bir davetiye niteliğindedir.
“Hem nesnenin kendisi hem de fotoğrafın nesnesi hareket halindedir.”
proximity
doku
Duvarların rengi olan sarı, kirli beyaz renkler, nazar boncuklarının rengi olan mavi, enstrümanların ve nargilelerin rengi olan sarı-kahve tonları ile tasarımda mekana özgü renkler yer almaktadır. İkinci kadrajda ise renk kullanımı yoktur. Fotoğraf siyah-beyazdır. Geçmişi ve nostaljiyi de vurgulayan, dinlendirici ve sakin bir etkisi olan siyah-beyaz renk kullanımı, renkli kadraj içerisinde öne çıkmaktadır ve bu sayede anlatıma vurgu yapılmaktadır.
Hayali bir eğrisel form üzerine oturtulmuş bu iletiler, görseldeki erkek illüstrasyonunun eğrisel vücut biçimine hizalanarak yerleştirilmiştir.
tırnaksızdır, etli ve dinamiktir.
saksafon-çello
alışılmışın dışında
görselleştirilmiştir.
Bir anlamda amaç her iki enstrümanın da cazın bir parçası olduğunu dolaylı yoldan bizlere hatırlatmaktır.
indirgeme
hareket
okunaksız
yalın
Mavi, yeşil, pembe, sarı, turuncu, siyah ve beyaz tonlarının kullanıldığı tasarım, renk kullanımı açısından da oldukça hareketldir. Renklerin zıt kullanımı her bir öğeyi öne çıkartmış dikkat çekiciliği arttırmıştır.
tekrar
bütünlük
hareket
denge
denge
denge
Bütünü oluşturan parçalar, yani tasarımda yer alan insan figürleri, renkleri, kostümleri, enerjileri, yüzey üzerindeki dinamik duruşları ile festival ruhuna uygun olarak seçilmişlerdir.
“caz hayatın, hayat cazın içinde.”
devamlılık
benzerlik
gruplama
proximity
Tasarımda gerçekleştirilen eylem, caz festivaline, yani müzik ve harekete giden caz severlerin gerçekleştirdiği bir eylemdir, bu çalışmada seçilen renkler de görseldeki hareketliliğe uygun olarak çok çeşitli ve aktif renklerdir. Arka plan seçiminin renksiz olması da ayrıca tasarımdaki hareketi ve canlılığı ön plana çıkarmaktadır.
hareket
devamlılık
hareket
tekrar
doku
benzerlik
indirgeme
j iletisine, jazz' a gönderme
Ok formunu oluşturan eğrisel form ve üçgen form tasarımda hareketi destekleyen en önemli biçimsel öğelerdendir.
denge
jazz
hareket
hareket
doku
doku
leke
caz
dilsel ileti ve görsel ileti ilişkili.
“Festival trafiğini bilirsiniz. Aman geç kalmayın...”
Kadının biçimsel özellikleri ve vücut dili ile erkeğinki arasında bir karşıtlık oluşmuştur: hareket ve hareketsizlik.
doku
Tasarımda pozitif alanlar kadar önemli olan negatif alanların yani beyaz alanların da kullanımına özellikle dikkat edilmiştir. Genel planda görselin tüm sayfaya yayılmamış olması ve özellikle boş bırakılan beyaz alanın afişin oluşturucularını öne çıkarma görevi görmesi tasarımcının yalınlık unsurunu dikkatinden kaçırmadığının bir göstergesidir.
şekil-zemin
Burada Fatma’nın elinin kutsallığı, taşıdığı değerler, şans getirme, kötülüklerden koruma, yenilmezlik gibi değerler elin enstrümana dokunmasıyla festivale taşınmıştır.
Bu iki oluşturucu burada birleşerek
tek bir form haline gelmişlerdir.
hareket
kütle
doku
benzerlik
Tasarımda genel olarak denge unsuru hakimdir. El figürü ve enstrüman görselinin orta noktada oluşturduğu görsel hakimiyet, dilsel iletiler ve tasarımda yer alan logo iletileri ile dengelenmiştir. Denge unsuru burada aynı zamanda düzeni beraberinde getirmiştir. Ayrıca tasarımın arka planının sadeliği, özellikle görsel iletinin ve üzerine yerleştirilen diğer iletilerin öne çıkmasını sağlamıştır.
Tasarımda yer alan renkler, arka plan rengi olan lacivert, enstrümanın kendi rengi olan ve hem rengi hem doksunu el figürüne taşımış olan parlak sarıdır. Tasarımın renk dili tasarımı yalınlaştırmıştır. Arka plan rengi oldukça dikkat çekicidir ve oluşturduğu zıtlık nedeniyle hem dilsel iletileri hem de orta noktada yer alan görsel iletiyi öne çıkartmıştır.
maskülen kadın betimlemesi
yuvarlak hatlı saçlar, kütlelidir
dokusu hissedilir.
Burada pipo olarak betimlenen görsel, keyifi ve zerafeti temsil etmektedir.
kent, deniz temsili
kent, deniz temsili.
Tasarımda kadın formunu yani bütünü meydana getiren parçalar ve tek tek anlamlar yer almaktadır.
ritim
şekil-zemin
Tasarımda yer alan arka plan rengi ve sarı ay ışığı bizlere zamanın gece oluşu ile ilgili bilgi vermektedir. Tasarımda hakim olan renkler bu kez formların çeşitiliğine paraleldir. Tasarımda kullanılan renk, beyaz, sarı, pembe, mavi ve siyahtır. Renkler canlıdır ve tasarımın dikkat çekiciliğini arttırmıştır.
Festivalin başlığı “18. İstanbul Caz Festivali” olarak değiştirilmiştir.
eğik konumdadır ve dinamik bir yerleşimi vardır.
doku
ritim
denge-düzen
Görsel iletide caz müziğinde kullanılan enstrümanlar ve müziği çağrıştıran bazı unsurların kalp organı ile birleşiminden meydana gelen grafiksel bir form yer almaktadır. Enstrümanlar kalbin çeşitli bölgelerine kendi biçimsel formuna uygun bir şekilde özenle yerleştirilmiştir. Tasarımın tamamı kalbin kendi rengi olan pembe renkte ve kalbin dokusuna uygun şekilde oluşturulmuştur.
Bilindiği gibi kalpte bulunan atardamarların görevi oksijen bakımından zengin kanı kaplten vücuda pompalamaktır, toplardamarların görevi ise karbondioksitin yoğun olduğu kirli kanı temizlenmesi için kalbe taşımaktır. Bu nedenle insan vücudunda kalbin ve kalbi oluşturan bu damarların işlevleri çok önemlidir. Buradaki anlatımda ise damarların ve kalbi oluşturan diğer bölümlerin yerlerini cazın enstrümanları almıştır. Burada enstrümanlar bir bakıma kalpteki damarların görevlerini üstlenmektedir. Yani ortaya çıkan görsel ifadeyi şu şekilde yorumlayabilmemiz mümkündür; tasarımda bulunan ve cazı temsil eden bütün enstrümanlar müziği vücüda ve dolaylı olarak insan bedenine ve ruhuna taşımaktadır. Yani nasıl kalp insan bedenindeki en önemli organlarından biriyse, enstrümanlar da caz müziğini oluşturan en önemli unsurlardır ve bir bakıma cazın ritmi bu kalpte atmaktadır.
kütleli
durağan
hareket
tekrar
benzerlik
doku
leke
renk
bütünlüğü
Tasarımın en alt katmanında yer alan koyu mavi arka plan, dilsel iletide yer alan “yıldız haritası” ve “gökyüzü” iletilerinden anlaşıldığı gibi gökyüzünü temsil etmektedir.
festival sanatçıları
İstanbul
caz müziği
caz festivali
caz sanatçıları
İnsanların doğduğu andaki
gökyüzü konumu; (y.h.)
Her bir çizgisel öğe birbiriyle benzerdir ve benzerlikleri doğrultusunda birleşerek bir başka biçimin görsel ifadesi haline gelmişlerdir.
Çeşitli ölçeklerde oluşturulan lale figürleri tekrarı nedeniyle tasarıma bir derinlik ve üç boyut hissi kazandırmıştır.
hareket
Tasarımın görsel düzenlemesi, minimal çizgilerden oluşan görsel ileti ile yalınlaşırken, dilsel düzenleme ise yazı karakterlerinin iki başlıkta da aynı biçim ve boyutta olmasından ötürü iletilerin anlaşılırlığını zorlaştırmaktadır.
tekrar
doku: lale figürü
gökyüzü, gece
Bülent Erkmen; “afişin beyaz boşluğu üstünde bütün hızıyla uçan martı, çırptığı kanatları, attığı çığlıkları ve aralarına sızmış Orhan Pamuk’un uçuşan el yazısı ile İstanbul’u peşinden sürüklüyor”.
Tasarımda yer alan bu hareketli ve akışkan iletiler, kuş formu ile kurduğu ilişki nedeni ile yazı olmanın ötesinde biçime dönüşmüşlerdir. Dolayısıyla burada dilsel iletilerin üstlendiği görev, tasarımda festival başlığı olarak dikkat çekmenin ötesinde, tasarımın görsel iletisi ile ve anlamla bütünleşmektir.
“Orhan Pamuk yazarlığından önce resimle ilgilenmiş, yazarlığı sırasında da resimle ilgisini koparmamış bir yazar. Romanlarını yazdığı defterlerde aralara sızmış desenler, yaptığı resimlerin içine sızmış yazılar var. Resimlerinde ve desenlerinde İstanbul’la birlikte karga ve martılara ağırlık vermiş. Martı’yı, varlığıyla İstanbul’u simgelemesi, sesiyle de cazla kurduğum kişisel bağlantı nedeniyle seçtim" B. Erkmen
yoğun tekrar
doku
kütle
beyaz boşluk
görsel denge
martının uçuşan tüyleri
olarak betimlenmiştir.
düzensizlik
Tasarımda kullanılan renkler, afişin arka planını oluşturan beyaz yüzey, görsel ileti ve çevresindeki grafiksel öğelerin taşıdığı, kahverengi, yeşil, gri ve turuncu tonlarındaki pastel renklerdir. Bu renkler doğanın renkleridir ve doğallığı temsil etmektedir. Bunun yanı sıra tasarımda ağırlıklı olarak kullanılan bir diğer renk, dilsel iletilerde ve logolarda yer alan siyahtır. Siyah rengin okunaklılığını sağlayan renk ise tasarımın arka planını oluşturan beyazdır.
Tasarımın en önemli dilsel iletileri olan “festival başlığı” ve “festivalin yapıldığı tarih”in ikinci fesival afişinden başlayarak, on birinci afişe kadar sol üst köşeye düzenli olarak ve tasarımın görsel iletisinden bağımsız bir biçimde yerleştirildiği görülmektedir. On festival afişinde (1., 12., 13., 14., 15., 16., 17., 18., 19. ve 20. ) yer alan dilsel iletilerin ise tasarımın görsel iletileri ile bir ilişki içerisine girerek ya da iletiyle bütünleşerek yeni anlam aktarımlarıyla düzleme yerleştirildiği görülmektedir.

Tasarımın dilsel ve görsel iletilerinden olan logoların ve sponsor logolarının yerleşimine bakıldığında ise, büyük çoğunlukla sayfanın alt kısmına yerleştirildiği ve genel düzenlemeye uygun olarak bütünlüğü bozmayacak ölçü ve yerleşim düzenine sahip olduğu saptanmıştır. Ayrıca “Uluslararası İstanbul Caz Festivali” iletisinde yer alan “Uluslararası” sözcüğünün 18., 19. ve 20. afişlerde eksiltilerek festivalin adının “İstanbul Caz Festivali” olarak değiştirildiği gözlemlenmiştir.
Devamlılık;
ağırlık noktası tasarımın üst ¾ lük kısmındadır. Sol ve sağ alt öğeler bu alan ile denge oluşturmaktadır.
düzensizlik
benzerlik
bütünlük
gruplama
şekil-zemin
denge
Tasarımda yeşil, mor, mavi, turuncu ve beyaz renkleri kullanılmıştır. Arka plan renginde tercih edilen yeşil renk, üzerine yerleştirilen mavi renkteki öğelerin öne çıkmasını güçleştirmiştir.




Daire formunun rengi ile caz festivali yazısının rengi ve tasarımda yer alan diğer beyaz renkteki tipografik öğeler arasında da benzerlik ilişkisi vardır. Algılamayı kolaylaştıran bu ilişki aynı zamanda tasarımda bütünlük ilkesini beraberinde getirmektedir.
Ancak en üst katmanda yer alan turuncu bir rakam ile mavi zemin arasında tam tersi bir ilişki vardır. Bu zıt ilişki aynı zamanda yeşil zemin ve beyaz tipografik öğeler ile İKSV’nin logosu içerisinde de mevcuttur.
düzen


Örnekte yeralan görseller ilk görsel iletişim örnekleridir.

Festivalin ikinci kez gerçekleşeceğini
vurgulamaktadır.
.
.
Full transcript