Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Хятан

No description
by

Tergelsaran Sodnomdorj

on 23 April 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Хятан

Ди-Ле-Мэтү (ёслолын хэрэг эрхэлсэн түшмэл) Гадаад орны элчин төлөөлөгчдийг хүлээн авч, ёслох,
тэднийг хаанд бараатгүүлах
гэрээ хэлэлцээрийг тогтоосон дипломат ёс, хэллэгийн дагуу хөтлөх
Гадаад оронд илгээх элч төлөөлөгчидийн гэрэгэг хааны зарлигаар олгох Хүн улс, Сүмбэ, Нирун зэрэг улсуудын хууль дүрэм, дипломат ёс заншлийг уламжилан авсны илрэл Элч төлөөлөгч нарт хүлээн авсан дипломат үүргийнх нь дагуу өөр өөр гэрэгэ олгодог байв. тухайлбал:
Мөнгөн пайз
Модон пайз
Загасан пайз г.м Эдгээр гэрэгэ дээр
Угтуул
Яаралтай
Зарлигаар довтлон морилох Элч төлөөлөгч нар албанаас эргэж ирмэгцээ гэрэгээ хаанд биеэр барьж бараалхадаг байв. Даалгасан албыг нь хэрхэн гүйцэтгэснээ тайлагнах ёстой байв. Дипломат үйл Хөрш зэргэлдээ болон алслагдсан улсуудтай, улс төр, худалдаа соёлын өргөн дэлгэр харилцаатай байсан боловч гол арга хэрэглүүр нь цэрэг дайны арга байлаа. Дипломатын үйл ажиллагаа маш олон талтай байв.
Элч төлөөлөгч илгээх
гэрээ хэлэлцээр хийх
найрамдал байгуулах
алба төлөхийг шаардах
түшмэг улс болохыг шаардах Хятад улсыг ямагт нэгдүгээр дайснаа гэж үзэж, жич бодлого явуулж байсан байна. Гаалийн бодлого Давсны гааль
Архины гааль
Боомтын буюу гадаадад гаргах барааны гааль Улсад тушаах
Олзот гар үйлдвэрчдийн хураалгах Энэ гаалийн татварыг харьяат ноёд нь авдаг байв. Гагцхүү архины гаалийг дээд нийслэлд тушаах ёстой байв. Гадаад худалдааны бодлого 920-иод оны үед Дээд нийслэлийг байгуулж эхэлсэнээс хойш худалдааг эрхлэх Хойд, Урд худалдааны орд гэдэг хоёр том худалдааны төвтэй болсон. Мөн Хятан улсад эзлэгдсэн ба эзлэгдээгүй гадаад аймаг улсуудтай шууд худалдаа хийдэг худалдааны газартай байв. Энд
Бохай улс
Өмнөд Сүн улс
Солонгос улс
Баруун хойд ба хойд ба хойд аймгийн худалдаачин Хойтуши Гадаад худалдаа эрхлэх түшмэл Худалдааны хуультай байв. Энэ хуулинд заасны дагуу Хятан улсаас гадагш гаргаж болохгүй гэж цаазалсан юмыг гадаад улсад худалдагчидыг алах ялаар шийтгэдэг байв. Дунху аймгийн Сяньби нараас Уг удам Хятаны эрх баригч овгууд
Кидан гүрний нутаг дэвсгэр өмнө зүгт Цагаан хэрэм, умар зүгт Хатан хот зүүн зүгт Солонгос, баруун зүгт Бешбалык хот хүрчээ. Улсын нийслэл нь Бор нэртэй хот байсан бөгөөд одоогийн Сүхбаатар аймгийн нутагт байжээ. Хятаны хил хязгаар Кумоси Угсаа гарал Юйвэн Кумоси Кумоси 1  

Хятан гүрэнд эзлэгдсэн олон аймаг улсын ард түмний тэмцэл хөдөлгөөн xiзууны дундуураас улам хүчтэй болж, xii зууны эхэнд зэвсэгт бослогынхэмжээнд хүрчээ. Хятан гүрний дарлал мөлжлөгийн хүчрийг хүлээсэн зүрчид аймаг 1113 онд бослого гаргаж, өөрийн нутгаа чөлөөлж, хятан гүрний заримгазар нутгийг ч эзэлж.1115 онд алтан улсыг байгуулсан бөгөөд улмаар 1115-1118 онд хятан улсыг довтолж, 50 илүү хотыг нь эзэлжээ.1115-1118 оны хооронд алтан улс хятадын сүн улстай хүч хавсран 2 талаас нь довтолж 200 гаруй жил оршин тогтносон кидан гүрэнийг мөхөөсөн Мөхөл Корёгийн I дайн ба л итгэлцэл
(983-995 он) Хятанчууд зүрчидийн бослогыг дарахаар 983 онд цэрэг хөдөлгөхдөө Амноккан голын савд хүрч улмаар босгогчдыг үлдэн хөөхөөр энэ голдын өмнөд биеийн нутагт орсон.

Корегийн талаас газар Амноккан голын сав нутгийн Зүчидийн аймгуудыг дагуулан авах бодлого баримталж байсан учраас Хятаны талаар болгоомжит бодлого явуулж, Хятанаас Зүчидийг тохруулахаар дайтаж эхэлсэн анхны мөчөөс хүлээн азнах байр суурь баримталж байсан.

Зүрчидийн асуудлын улмаас Хятан, Корёгийн харилцаа хурцадах схинжтэй болсон тэр үед хятадын Сүн улс 985 онд урьд алдсан 16 тойрогоо Хятанаас эргүүлэн авах шийдвэр гаргаад Корёд элч илгээн цэргийн дэмжлэг хүссэн.

Сүн улсын дипломатын энэ явуулгын тухай олж мэдсэн хятанчууд 986 оны эсэргэн жил нь Корёд элчээ гэнэт илгээж, хоёр улцын хооронд найрамдалт харилцаа тогтоох санал тавьсан.

Харин энэхүү саналд Корёгийн талаас ямар нэгэн хариу өгөөгүй боловч дайны явцыг гаднаас нь ажиглан "зэвсэглэсэн ч төвийг сахих" байр суурь баримталж, Сүн улстай дипломат харилцаагаа хадгалж байсан.
Хятны цэрэг Амноккан голын дунд урсгалаар гол гаталж өмнө зүг давшиж эхэлсэн. Улмаар Кусон (Понсан тойрог) хотын баруун өмнөдөд Корёгийн цэргийг дайрч, Чонхоган голын умард хөвөө хүртэл давшсан.

Энэхүү давуу байдлаа ашиглан Сяо-Сюнь-нин Корё-д элч илгээн ашигтай найрамдлын дипломат харилцаа хийхийх оролдов.

Энэхүү найрамдах санлыг нь хүлээн авч байгаагаа мэдэгдэн Со Хи жанжиныг илж илгээсэнд Со Хи нөгөө талын болзлыг зөөлрүүлэхийн тулд "манай улс гурёгийн газар нутгийг өвлөн авсан тул..." хэмээн ятган тайлбарлаад, "...Хэрэв зэ бид зүрчидүүдийг хөөгөөд язгуур нутгаа буцаан авч чадсан сан бол... Хятан гүрэнтэй найрамдалт харилцаа тогтоохдүй байсан гэжүү?" хэмээн 2 улсын дунд зүрчидүүд саад болсон мэтээр тайлбарласан байдаг.

Гэвч яваандаа Хятаны цэрэг буцсаны дараа корёчууд 994-995 онуудад зүрчидийг дайлж, баруун хойд зүгийн эзэмшилээ өргөтгөн, цэргийн зориулалттай бэхлэлт цайз барьж эхэлсэнтөдийгүй дайны улмаас тасраад байсан дипломат харилцаагаа Сүн улстай сэргээж авсан.

Тиймээс ч дөнгөж найрамдсан хоёр улсын харилцаанд итгэлцэл үүсээгүй. Цай, торгоны дипломат бодлого (1005-1032 он) Тангадын шинэ эзэн Табгач Дэмин Сүн улсын талаар эцгийн бодлогыг үргэлжлүүлэхгүй харин тайван бодлого баримтлахаа илэрхийлж, 1006 онд зүүн хөрштэйгээ дипломат хэлэлцээ эхэлсэн.

Тэрбээр энэ хэлэлцээ дээр өөрийнхөө улсын улс төрийн статусын асуудлаар буулт хийж, Хятадаас цай, торго, мөнгө нийлүүлэх нөхцөлөөр хараат улс болохыг зөвшөөрсөн.

Ийнхүү тэрбээр Сүн улстай дайтах дайнаас гарч дайны байдлыг цуцалж олж авсан таатай байдлаа өөрийн эзэмшлийн баруун хилийг бэхжүүлэхэд ашигласан.

Түүний улмаас Уйгар, Тангад 2 дайны байдалд орсон.

Эдгээр тулалдааны дараагаар дайны явц намжсан боловч гурван улсын хооронд дайны байдла хадгалагдан үлдсэн.

Хятанчууд Абгач Дэминд бүрэн итгэхгүй байсан тул нутгийг нь холбоотнуудынхаа болон өөрийнхөө эзэмшилээрээ газар нутгын хувьд бүслэн автал муудалцах шалтгаан өгөхгүй байх хэрэгтэй хэмээн бодлого боловсруулж байв.

Юань-хао, "арьс, ноосоор хувцаслах нь нүүдэлчний хувь юм. Баатар хүмүүн болж төрөгч бусдыг ноёлхох ёстой байтал торго чухам юунд хэрэгтэйсэн билээ?" хэмээн Сүн улстай дайтахыг ятгаж байсан.

Тийнхүү Тангадын дээд давхарга эрс тэс хоёр үзэл бодолд хуваагдаж, улс төрийн талаар далдуур тэмцэлдэх шинжтэй болсон байдаг. Их талын дайн (1007-1030 он) Корёгийн II, III дайн (1009-1020 он) 1009 онд Корёд эхэлсэн төрийн хямралыг далимдуулан баруун хойд тойргын захирагч Кан Чо гэгч Мокжон Ванг хороож, Хёнжон гэгчийг оронд нь томилсон. Шинэ ван өөрийгөө бохайн эздийн өв залгамжлагч хэмээн зарласан нь Хятантай газар нутгийн маргаан үүсгэсэн улс төрийн бодлоггүй алхам болсон.
Full transcript