Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Biblia, liburu sakratua

No description
by

on 14 January 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Biblia, liburu sakratua

Biblia, liburu sakratua



Nahia

Zer da biblia?
Biblia hitza grezieratik dator eta liburuak esan nahi du. Darabilgun biblia, liburu bakarra izan arren, 73 liburu biltzen duten liburutegi txikia da. Bibliako liburuak ehuka urtetan idatzi zituen, K.a. VIII. mendetik K.o. I. mendera arte. Bi hizkuntzatan idatzi zituzten: herberaz eta grezieraz.
Nola aipatu eta bilatu bibliako testuak?
Zertaz mintzo da biblia?
Noiz eta nola idatzi zuten biblia?
Bi multzo handi:
Itun zahahrra:
Israelgo herriaren historia biltzen du, hasieratik Jesusen jaiotzaren garaira arte.
Itun berria:
Jesusen bizitza eta mezua kontaztzen ditu, baita elizaren sorrera ere.

biblia zenbait liburu multzoz osatuta dago: historikoak, profetikoak, poetikoak, ebanjelioak, etab.
Liburu santuak osatzen dituzten liburuei kanona esaten zaie, eta kanoneko liburuei, liburu kanonikoak.
Erlijio-edukia du
Biblia ez da historiari edo ientziari buruzko liburu hutsa. Jainkoak inspiratuta idatzi zuten.
Sinestunentzat, Biblia Jainkoaren Hitza da, horregatik esaten zaio, Liburu Sakratua. Bizitzan sortzen zaizkigun zalantzetako askoren arantzuna aurkitzen dute sinestunek.
Bibliako testuak aipatzeko
Bibliako testu bat aipatzeko, kontuan hartu behar dira jarraibide hauek:
Lehenengo, liburuaren sigla jartzen da.
Ondoren, liburuaren kapituluaren zenbakia jartzen da.
Azkene, txatala edo txatalak jartzen dira, eta koma erabiltzen da kapituluaren zenbakitik banantzeko.
Kapituluak eta txatalak
Bibliako testuek ez zuten izan ez kapitulurik ezta txatalik ere, sinagogetan ikur batzuk erabiltzen ziren erabilera liturgikoa zuten pasarteak nabarmentzeko. Esteban Langton irakasleak, gutxi gorabehera berdinak ziren kapitulutan banatu zuen biblia osoa. Sailkapen modu argia izanik. Roberto Estienne imprimtzaileak txatalak jarri zituen Itun Berriaren testuaren bazterretan.
Zenbait kapitulu eta txataeko aipuak
Txatalak marratxo batez banantzen dira.
Jarraian ez daude kapitulu bereko bi txatal edo gehiago aipatuz gero puntu batez banantzen dira.
Kapitulu bat baino gehiago hartzen duen testua aipatzen denean, kapituluak marratxoz banantzen dira.
Liburu beraren aipu bi jarraian egiteko puntu eta koma erabiltzen da.
Historia luze baten hastapenak
Israelgo herriaren historia K.a. 2000. urteare inguruan hasi zen, Abrahamekin batera. Abraham Mesopotamiako Ur hirian sortutako artzain nomada izan zen. Jainkoak zin egin zion kokatzeko lurra emango ziola, ondorengotza ugaria edukiko zuela eta berebedeinkapena izango zuela herri handi baten aita izateko. Abrahamen seme a eta iloba, Israelen sortzaileak izan ziren.
Moises, hiru patriarka handiren ondorengoetako bat zen. Jainkoak moises aukeratu zuen herra Egiptoko esklabotzatik askatzeko.
Historian agertzen den Jainkoa
Bibliak azaltzen duen historian, Jainkoa horrela agertzen da:
Jainko askatzaile
moduan. Bere herria askatu zuen, esate baterako, Egipton jasaten ari zen esklabotzatik.
Gertuko Jainko
moduan. Bere herriaren beharrizanez arduratzen da, agindutako lurralderantz basamortuan barna egindako zeharkaldian ikus daitezkeenez, eta itxaropena ematen dio estualdietan salbatzaile bat aginduz.
Jainko salbatzaile
moduan. Herriaren sinesgabetasuna gorabeheraa, beti emate dio salbamena. Brahamez eta Moisesez baliatu zen, bestak beste, gizakien artean Jainkoaren bitartekari izatea onartu baitzuten biek.
Jainkoa pixkanaka agertu zen
Biblian asltzen den Israelen historia osoan, Jainkoa bere herriaren aurrean pixkanaka agertu zela ikus daiteke.
Jainkoa ospakizunetan eta bizitzan gizakien aurrean azaltzeari agerkundea esaten diote. Jesus zen salbatzailea, Jainkoa behin betiko erakutsi zuena.
Biblia osatu zeneko prosezu luze-luze horretan, zenbait aldi bereiz ditzakegu argi:
Grrantz handiko gertaera bat jazo zen edo funtsezko galderaren bat agertu zen.
Gertaera edo galdera horri buruz hausnartu zueten.
Hausnarketa hori belaunaldiz belaunaldi igorri zen ahoz.
Ahozko tradizio horiek idatzi egin zituen, hasieran idazki sakabanatu moduan, eta ondoren multzokatu egin zituzten.
Biribilki itxurako liburu horiek sendia elkartzen zenean edo erlijio-ospakizunak egiten zituztenean irakurtzen zituzten.
Liburu horiek guztiak elkaru ein zituzten eta gaur egun egegungo biblia osatu zuten.
Prosezu luzea
Euskarri hauskorrean idatzia
Bibliako testuak papiro edo pergamino gainean idazten zituzten eta biribilki itxura ematen zieten.
Itun zaharreko literatur generoak
Zenbait literatur genero:
Gertakari berbera azaltzeko hainbat modu daude. Kontatu nahdugunaren arabera, modu edo literatur generotik egokiena aukeratzen dugu.
Biblian literatur genero ugari daude. Oso garrantzitsua da, horiek bereiztea, adierazi nahi dena ondo ulertzeko. Genero hauek erabiltzen dia Itun zaharean:
Historikoa.
Benetako edo agiazko kontakizunaren itxura dauka.
Legegilea.
Herria zuzentzeko arauak edo ohiturak biltzen ditu.
Profetikoa
. Profetak Jainkoaren izenean hitz egiten du bidegabekeriak salatzeko edo itxaropena hedatzeko.
Poetikoa.
Sentimenduak adierazten ditu.
Jakituriazkoak
. Jakintsuek eta pentsalariek bizitzako errealitate ugarien inguruan egindako hausnarketa.
Narrazio didaktikoa.
Narrazio horietako funtsezkoena ez da egia historikoa, baizik eta adierazi nahi den irakaspena.
Epistolarra.
Hartzaileren bati bidalitako gutunen itxuraz idatzitakoak.
Apokaliptikoa.
Ikuskarien edo ametsen bidez izandako agerkundea, era sinbolikoan edo enigmatikoan adieraziak.
Itun zaharreko liburuak
Itun zaharrak 46 liburu ditu, eta sei multzotan sailkatzen dira:
Pentateukoa
Bibliako lehen bost liburuen multzoa da: Hasiera, Irteera, Lebitarrena, Zenbakiak eta Deuteronomioa.
Nahrrazioak, legeak, gurtzarako arauak eta genealogiak agertzen dira.

Liburu historikoak
12 liburu daude. Lehena Josuerena da, eta azkena Makaberrena.
Ez dira ohiko historia- liburuak; Jainkoak bere herriaren zituen haremanakazaltzen dtuzten erlijio liburuak dira.
Narrazio didaktikoak
Lau liburu: Rut, Tobit, Judit eta Ester.
Literatur fizioak dira. Irakurlee irakastea dute helburu.
Liburu profetikoak
17 liburu daude. Ezagunenak: Isaiasena, Jeremiasena, Ezakielena eta Danielena.
Biblako profetak etorkizuna iragartzen du, batez ere, orainaldia interpretatzen du. zeregin nagusi hauek ditu:
Herriak bizi dituen egoera jakinak epaitzea.
Jainkoarekin egindako ituna betetzen ez denean salatzea.
Bihozberriztzera Jainkoarekiko leialak izatera gonbidatzea.
Israelerako etorkizun hobea iragartzea.
Liburu poetikoak
Multzo horretan daude: Salmoen liburua, Kantarik ederrena eta Negar kantak.
Jakintza liburuak:
7 liburu dira. Liburuontan, esaera labur , atsotitz edo hitzaldien bidez aholkuak ematen dira edo bizi-esperientziak jakinarazten dira.
Ebanjelioak ez dira Jesusen biografiak
zer esan nahi du
ebanjelio
hitzak?
Ebanjelio hitza grezieratik dator eta berriona esan nahi du, poztasuna eragiten duen albistea. Jesu Kristo da; haren bizitza, mezua eta salbamena.
Ebanjelioak ez dira jesusen biografiak
Ebanjelioak ez dira Jesusen biografiak, haren bizitzako ekintzen eta gertaeren berri ematen badute ere. Jesusek ez zuen kronistarikzan alboan; inork ez zion bizitza osoan urratsez urrats jarraitu, Jesusen hitzak eta ekintzak historikoki gertatu ziren moduan zahastasunez biltzeko.
Ebanjelariek asmo hauek izan zituzten:
Jesusen bizitzare eta mezuaren alderik esanguratsuenak jakinaraztea.
Jesusengan Salbatzaile eta Jainkoaren Seme moduan zeukaten fedea aitortzea.
Beste asko gonbidatzea Jesusengan sinetz zezaten.
Ebanjelioak eratzeko prosezua
Urte asko iraun zuen prosezu luze baten bidez idatzi zituzten ebanjelioak, eta jende askok parte hartu zuen.
Literatur generoak ebanjelioetan
Narrazioak
Jesusen bizitzako gertaerak azaltzen dituzte:
Jesusen mirariak agertzen dira.
Jesusi berari buruzko narrazioak dira.
Jesusen esaldi garrantzitsuren bati testuigurua emateko idatzitako narrazioak dira.
Bokazioari buruzko kontakizunak
Laburrak dira. Begirada edo esaldi bat aski dira: "Jarraitu niri".
Mintzaldiak
Gomendioak eta aholkuak dira. Zeuek zarete munduarentzat argia.
Parabolak
Bizimodu arruntetik ateratako istorio txiki baten itxuraz azaldutako konparazioak dira. Jainkoari eta ereinuari buruz erralertuko zituzten irakaspenak emateko erabiltzen zituen Jesusek
Itun berriko beste liburu batzuk
Apostoluen eginak
l.mendearen amaieran idatzi zuen Lukasek. Elizak hasierako urteetan izan zuen hazkundea azaltzen du. Pedro eta Paulo apostoluak dira protagonista nagusiak.
Pauloren gutunak
Itun Berrian ageri diren 21 gutunetati 13 San Paulorenak dira, antza Judua zen, fariseu zorrotza, eta Tarson jaiotakoa. Ikasleak jazarri zituen. Ordutik aurrera Jesusen berri onaren predikaro onena bilakatu zen.
Mediterraneko kristau-elkarteei gutunak idatzi zzkien beren fedea babesteko eta ebanjelioaren mezuarekiko leialak izaten bultzatzeko. Gutun horietako batzuk: korintoarrei, erromatarrei....
Gutun katolikoak
Paulore gutunetan ez bezala, Itun Berriko gainerako gutun guztiekustezko egilearen izena daramate, ez hartzaileena: Joanen gutunak, Pedroren gutunak....
Apokalipsia
Itun Berriko azken liburua da. Apokalipsihitza grezierazkoa da eta estalkia kentzea esan nahi du. Garaien azkenean zer izango dugun erakusten saiatzen da egilea.
Sinboloz betetako liburua da Apokalipsia.
Lau ebanjelioak
Ebanjelio sinoptikoak:
Lau ebanjelioetatik hiru oso antzekoak dira. Sinoptikoak esaten zaie. Markosen ebanjelioa. Jesusen bizitzako gertaerak azaltzen zituzten testuen bilduma batez baliatu zela.
Ebanjelio apokrifikoak:
Beste ebanjelio batzuk ere daude: apokrifoak. Jesusen bizitzaren bi une azaltzen dituzte: haurtzaroa eta nekadia. Batzuetan datu zuzenak izan arren, borondate onaren eta fantasiaren eko nahasketa dira.
Full transcript