Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Sztetl w Parczewie

No description
by

Ag Za

on 23 February 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Sztetl w Parczewie

שטעטל מיין פארצעווע
Parczew (dawniej Parczów) to niewielkie miasto powiatowe leżące na północy Lubelszczyzny u splotu rzek Piwonii i Konotopy. Należy do najstarszych miast regionu. Pierwsza udokumentowana historycznie wzmianka o nim pochodzi już z 1401 roku, kiedy to trzeciego lipca Władysław Jagiełło nadał mu przywilej lokacyjny. Dynamiczny rozwój miasto zawdzięcza przebiegającemu przezeń międzynarodowemu szlakowi handlowemu oraz położeniu na szlaku traktu królewskiego - dokładnie w połowie drogi między Krakowem a Wilnem. Dzięki temu odbyło się tu wiele zjazdów i sejmów.
Architektonicznie Parczew dzielił się na tzw. Stare i Nowe Miasto. W tym pierwszym mieściły się place takie jak rynek, targowisko końskie, targowisko bydlęce oraz hala targowa, budynki handlowe i domy mieszkalne. Ponadto w jego obrębie znajdowały się: bydłobojnia, rzeźnia a także budynki gospodarcze i ogrody. W wyniku przewagi zabudowy drewnianej oraz krycia budynków materiałem łatwopalnym często dochodziło do pożarów. Miasto traciło w ten sposób znaczną część swego majtku oraz wartościowych obiektów.
Społeczność Parczewa była mocno zróżnicowana, zarówno pod względem religijnym, jak i językowym oraz etnicznym. Dwie największe grupy tworzyli wyznawcy religii chrześcijańskiej i religii mojżeszowej, co w przybliżeniu odpowiadało podziałowi na Polaków i Żydów. Ludność chrześcijańska obejmowała łacinników (katolików) i greko-unitów. Każda grupa religijna miała swoje świątynie i obrządki.
Jatki handlowe na rynku
Przypuszcza się, że ludność żydowska pojawiła się w Parczewie już w XV wieku. Żydzi mogli osiedlać się na przedmieściu pod wałem, za bramą Łomaską. Tam również stanęła bożnica i kirkut. Mniejszość ta utrzymywała się głównie z handlu i rzemiosła. W 1569 roku Parczew liczył 576 mieszkańców, a w tym 120 Żydów. W mieście było 85 żydowskich rzemieślników w tym 7 rzeźników, 33 piekarzy, 17 szewców i 14 garncarzy. W 1787 roku na ogólną liczbę 1701 Parczewian, 679 było wyznania mojżeszowego, a już w 1857 roku populacja żydowska w mieście osiągnęła przewagę, przekraczając 50% ogółu ludności.
Społeczność żydowska była w XIX wieku najliczniejszą grupą wyznaniową na obszarze Parczewa. W 1863 roku odnotowano 2476 osób wyznania mojżeszowego (1049 mężczyzn oraz 1427 kobiet). Przed II wojną światową gmina żydowska posiadała dwie drewniane synagogi przy ul. Żabiej. W połowie XIX wieku na miejscu dawnej, drewnianej synagogi przy ul. Szerokiej zniszczonej podczas pożaru, wzniesiono nową świątynie. W Parczewie znajdowała się także mykwa, dom dla biednych, kirkut oraz świetlica i łaźnia.
synagoga na ul. żabiej, zniszczona podczas pożaru
mama Sz. Szaloma
Elizer Nelkenbojm
Jehoszua Lebnbaum
Joheved Lebnbaum
Tojwa Gutman
A. Szerman
Josel Sztern
Mirjam Fejgenbojm
Parczewski Rabin
Szoszi, rabinowa
Lejzer Walner z żoną
brat Josela Szterna
Gadol Rabinowicz
Mosze-Welwel Fejgenbojm (zmarł w wieku 106 lat)

Wojska niemieckie zajęły Lubelszczyznę już w połowie września 1939 r., zaś Parczew najprawdopodobniej 5 października . Niedługo potem na teren Lubelszczyzny wkroczyły także oddziały Armii Czerwonej . W tym czasie w mieście mieszkało niemal 5000 Żydów, którzy od samego początku okupacji hitlerowskiej stali się obiektem prześladowań. Wyeliminowano ich z życia gospodarczego odbierając im sklepy i zakłady. Wkrótce zostali także wyłączeni z życia społecznego miasta poprzez umieszczenie ich w getcie, utworzonym 1941 roku w tradycyjnej dzielnicy żydowskiej (przy ulicach Szerokiej i Bożniczej). Umieszczono tam nie tylko rodowitych parczewian, ale także wysiedleńców z miejscowości powiatu radzyńskiego, takich jak Czemierniki czy Kock, a nawet z Krakowa, Suwałk i Lublina.
Do pierwszych masowych morderstw doszło już w listopadzie 1939 roku. Trzy miesiące później, w dniach 18-20 lutego 1940 roku oddziały SS i Wermachtu dokonały egzekucji ok. 350 jeńców wojennych pochodzenia żydowskiego których pędzono przez miasto w tzw. „marszu śmierci” z Lublina do Białej Podlaskiej. Pochowano ich na parczewskim kirkucie, na którym w późniejszym okresie doszło jeszcze kilkakrotnie do rozstrzelania setek osób pochodzenia żydowskiego.
Jeszcze przed masowymi transportami do obozów śmierci, Żydzi byli regularnie mordowani poza obszarem getta. Publiczne ogłoszenia informowały o rozkazie rozstrzeliwania wszystkich Żydów, którzy znajdują się poza granicami gett. 101. Policyjny Batalion Rezerwy wysyłał patrole przeszukujące lasy. To, jak nazwali je niemieccy żandarmi „polowanie na Żydów” często kończyło się mordowaniem całych rodzin ukrywających się w podziemnych schronieniach.

Żydzi, którym udało się zbiec tworzyli oddziały partyzanckie. Duże obszary leśne wokół miasta umożliwiły rozwój konspiracji na tych terenach. Od początku wojny w lasach parczewskich działały odziały partyzanckie zarówno polskie jak i radzieckie. Gupa żydowska powstała wiosną 1943 roku, a dowództwo nad nią objął Chyl Grynszpan. Weszła ona rok później w skład batalionu Armii Ludowej im. Jana Hołoda. Wraz ze zbliżaniem się frontu wschodniego działania partyzanckie ulegały intensyfikacji i zadawały Niemcom coraz więcej strat.
W październiku 1942 roku rozpoczęły się transporty ludności z getta do obozów, min. w Treblince oraz do pobliskiego obozu pracy w Romaszkach. Pozostali zostali przewiezieni do getta w Międzyrzecu Podlaskim .

(na zdjęciu: Abram Goldfrap, szewc z Parczewa)
II wojna światowa doprowadziła do całkowitej zagłady żydowskiego sztetla w Parczewie. Ci, którzy zdołali ocaleć z nazistowskiego piekła rozproszyli się po świecie. Miasteczko bezpowrotnie utraciło swój wielokulturowy charakter.
Wykonała: Agata Zapasa
teksty wspomnień pochodzą z księgi pamięci Parczewa (Parczew - sefer zikaron le-kedoszei Parczew we-ha-sewiwa, (Parczew - memorial book of the martyrs of Parczew and vicinity), Haifa 1977. ), tłumaczenia własne.
zdjecia pochodzą z księgi pamięci oraz ze strony:https://www.facebook.com/parczew.nastarejfotografii
muzyka: Karolina Cicha - Białystok majn hejm (słowa pochodzą z białostockiej księgi pamięci)
Full transcript