Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Het optimisme van Dr. Pangloss

Open Dag Wijsbegeerte, Universiteit Leiden, 16 april 2011
by

Jan Sleutels

on 25 November 2012

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Het optimisme van Dr. Pangloss

1. The monad, of which we shall speak here, is nothing but a simple substance which enters into compounds; simple, that is to say, without parts.

2. And there must be simple substances, because there are compounds; for the compound is nothing but a collection or aggregatum of simples.

3. Now where there are no parts, there neither extension, nor shape, nor divisibility is possible. And these monads are the true atoms of nature and, in a word, the elements of things.
6. Thus it may be said that monads can only begin and end all at once, that is to say they can only begin by creation and end by annihilation, whereas a compound begins or ends by parts.

7. There is also no means of explaining how a monad can be altered or changed within itself by any other created thing, since it is impossible to displace anything in it or to conceive of the possibility of any internal motion being started, directed, increased, or diminished within it, as can occur in compounds, where change among the parts takes place. Monads have no windows, by which anything could come in or go out.
1596-1650
Velen toch plegen als volgt te redeneren: Indien alles uit de noodwendigheid van de allerhoogste aard van God is voortgevloeid, vanwaar dan zovele onvolmaaktheden in de Natuur? Vanwaar kwaad en zonde? Dit is gemakkelijk te weerleggen. De dingen niet meer of minder volmaakt omdat zij ‘s mensen zinnen strelen of beledigen, omdat zij bij de menselijke aard passen of ermee in strijd zijn.

Spinoza, Ethica more geometrico demonstrata (1677), Boek I, Aanhangsel
Het optimisme van
Dr. PANGLOSS

Als lichaam en geest zo verschillend zijn, hoe kunnen ze dan op elkaar inwerken? De metafysica van Descartes sluit in wezen uit dat dit mogelijk is. Zijn theorie van de pijnappelklier is nogal dubieus. Nicholas Malebranche beweerde dat elke interactie tussen lichaam en geest het werk is van God.
8. Monads, however, must have some qualities, otherwise they would not be things at all.

9. Indeed, every monad must be different from every other. For there are never in nature two beings which are precisely alike.
—‘En, beste Pangloss,’ zei Candide, ‘toen u gehangen werd, opengesneden, bont en blauw geslagen en op de galeien moest roeien, dacht u toen nog steeds dat alles gewoon niet beter kan op deze wereld?’

—‘Ja, daar blijf ik bij,’ antwoordde Pangloss, ‘want ik ben nu eenmaal filosoof. Het past mij niet mijn mening te herroepen, want Leibniz kan zich niet vergissen en er bestaat niets mooiers dan de vooraf bepaalde harmonie, de volheid en de ijle materie.’

Voltaire, Candide, ou l'optimisme (1759)
Aardbeving Lissabon, 1755
Voltaire (1694-1778)
bonus
melior
optimus
Leibniz was een universeel genie dat zijn tijd ver vooruit was. Hij vond de binaire getallen uit, de computer en de differentiaalrekening, werkte aan de wereldvrede, bedacht de kinetische energie, verdedigde Einstein tegen Newton — allemaal avant la lettre, uiteraard.
Hoveling, diplomaat, wiskundige, mijningenieur, historicus, taalkundige, logicus, jurist en wat al niet meer! Maar bovenal ook auteur van het meest onwaarschijnlijke metafysische systeem aller tijden: de monadenleer.

De metafysica van Leibniz is "a kind of fantastic fairy tale" (Bertrand Russell, 1900), "a theory which is so obviously false, which is probably the falsest theory in the history of philosophy" (Catherine Wilson, 1989).
Baruch Spinoza (1632-1677)
Goed en kwaad?
Stelling 11: God, of de substantie, bestaande uit een oneindig aantal attributen, van welke elke een eeuwig en oneindig wezen uitdrukt, bestaat noodwendig.

Stelling 15: Al wat is, is in God en niets is zonder God bestaanbaar noch denkbaar.

Stelling 29: In de wereld van de dingen bestaat niets toevalligs, maar alles wordt krachtens de noodwendigheid van de goddelijke aard genoodzaakt op bepaalde wijze te bestaan en te werken.

Stelling 33: De dingen hadden door God op geen andere wijze, noch in andere orde, kunnen worden voortgebracht, dan zij inderdaad zijn voortgebracht.
Determinisme
Monadologie
Binair
Venster-
loos
Niet
ruimtelijk
Enkelvoudig
Volkomen
uniek
Volgens Descartes berust heel onze kennis op twee basisbegrippen, nl. extensio (uitgebreidheid) en cogitatio (denking). Daarmee corresponderen de twee componenten van de geschapen werkelijkheid: de res extensa (materie) en de res cogitans (geest).
Lichaam en geest
Basisbegrippen
René Descartes
(1596-1650)
Stel je de lijst voor van alle denkbare enkelvoudige eigenschap-pen P. Op elk moment heeft een monade Mi eigenschap Pj wel (1) of niet (0). Voor iedere monade is er een unieke reeks enen en nullen. Geen twee reeksen zijn hetzelfde:

M1: 1100110011110...
M2: 1100100001110...

Bovendien verandert de toestand van de monaden in de tijd. Eigenlijk is elke monade dus een unieke functie van de tijd, Mi(t):

(t=1) M1: 1100110011110... M2: 1100100001110...
(t=2) M1: 1100110010100... M2: 1100110001111...

Voor alle i en j geldt: als Mi(t)=Mj(t), dan i=j. Dit is een vorm van de beroemde Wet van Leibniz, het principium identitatis indiscernibilium.
De Wet van Leibniz
Harmonie préétablie
Omdat de monaden elkaar niet van buitenaf kunnen beïnvloeden, moet het verloop van de enen en de nullen voor alle monaden perfect gesynchroniseerd zijn. Leibniz spreekt van een "vooraf ingestelde harmonie" tussen alle gebeurtenissen in de wereld. God is de perfecte klokkenmaker, die een verzameling monaden heeft geschapen die perfect bij elkaar passen. In geen enkele monade had er ook maar een 0 of een 1 anders kunnen zijn; dat zou de harmonie bederven.

Met zijn oneindige verstand voorzag God van elke monade alles wat haar ooit zou overkomen; dat ligt vast in het volledige begrip van de monade — zeg maar, in haar unieke functie Mi(t).
Mogelijke werelden
Bij de schepping had God oneindig veel mogelijke werelden om uit te kiezen — verzamelingen van dingen en gebeurtenissen die met elkaar in harmonie zijn. Maar hij heeft precies deze uitgekozen waarin Caesar de Rubicon overtrekt in 49 v. Chr. en jullie een Open Dag bezoeken in Leiden op 16 april.

Van alle mogelijke werelden heeft God de beste gekozen, de wereld met de optimale inrichting van de loop der gebeurtenissen. Hoe had het anders kunnen zijn?

Met ons beperkte verstand doorzien wij de rationaliteit van het wereldgebeuren maar zeer ten dele. Van veel gebeurtenissen zien wij niet in wat er goed aan is, of waarom zij niet achterwege hadden kunnen blijven. Maar voor alles wat gebeurt is er een reden waarom het zo is en niet anders. Zo luidt het beginsel van voldoende grond.
JAN SLEUTELS
Full transcript