Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Iliria

No description
by

Atif Mustafa

on 19 November 2012

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Iliria

Atif Mustafa
Kastriot Gashi Iliria Shtrirja e Ilirisë Shteti i parë ilirë Iliria shtrihej ne Ballkanin
Perëndimor.Ajo ndahej në
Ilirinë Veriore dhe Ilirinë
Jugore, brenda se cilës
gjendeshin Ilira e Mirëfillët,
Dardania, Pajonia dhe Epiri.
Ilirët ishin të ndarë në fise,
të përhapura edhe jashtë
territorit ilir Fiset Ilire Bashkësia Ilire jetonte në fise, të cilat kishin territoret e tyre. Fiset më të përmendura qenë: Liburnët, jetonin në veri.
Dalmatët, banorë të bregdetit dalmat.
Ardianët banonin në territoret Naretva-Kotorr. Labeatët në afërsi të shkodrës.
Dardanët banorë te Ballkanit Qendror e kryesisht të Kosovës.
Enkelejdët dhe dasaretët rreth liqenit të Ohrit.
Taulantët ne territorin afërsisht mes lumit Mat dhe Shkumbinit
Albanët mes Durrësit e Krujës. Shteti i parë ilir lindi në territoret e Ilirisë së Mirëfilltë gjatë shek. V. pr.K. dhe jetoi afërsisht tre shekuj. Ai u formua nga Mbretëria e Enkelejtëve, e Taulantëve dhe ajo e Ardianëve si nje monarki skllavpronare. Posti i monarkut ishte i trashëgushëm. Brenda mbretësë qytet ruanin vetëqeverisjen. çdo mbretëri krijoi territorin, kryeqendrën e saj dhe formoi dinastinë e saj mbretërore. Mbretëria e Enkelejtëve ( shek, V - 334 pr.K. Mbretëria e Enkelejtëve u krijua në shek. V.
pr.K. në territoret rreth liqenit të Ohrit (Lyhnida
Antike), te banuara nga fisi i enkelejtëve. Ajo
mori fytyrën e një shteti të organizuara gjatë sundimit të mbretit Bardhyl, i cili drejtoi mbretërinë për 30 vjet dhe njihej si "mbreti i ilirëve".Pas vdekjes së Bardhylit, Filipi II, hyri me ushtrinë e tij në territoret ilire me synimin që të vendoste hegjemoninë e tij në të gjithë Ilirinë . Në vitin 334 pr.K., pasi dështoi kryengritja e organizuar nga Kliti, djali i bardhylit, kundër maqedonaseve, shteti ilir kaloi tek Taulantët Mbretëria e Taulantëve. Pas shuarjes se kryengritjes qe bene enkelejteme n krye djalin e Bardhylit, Klitin per tu shkeputur nga Maqedonia qendra e shtetit ilir kaloi te Taulantet ku Glaukia krijoi Dinastine e tij mbreterore.
Politika e mbreterve te dinastise se Glaukise , ne ndryshim ngaajo e e Enkelejve qe shume aktive dhe dhe me e gjere.
Ndja maqedonasve u zhvillua nje politike e papajtueshme dhe pas vitit 323 p.K u cliruan tokat qe maqedonasit u kishin marre enkelejve.
Ne vitin 309 p.K Glaukia me nje ushtri te madhe zbriti ne Epir dhe vendosi ne fron mbretin Piro.Bradhyli i ri pasardhesi i Glaukise ,
krijoi mardhenie miqesore me mbretin e Epirit Pirron por keto nuk vazhduan gjate sepse Pirroja i shtriu pushtimet e e veta deri ne Shkumbin. Politiken e paraardhesve e vahzdoi me force edhe
mbreti Momun(280 p.K) i cili u be zoterues i Dyrrahut dhe preu monedhen e vet por gjithashtu rimekembi edhe mbreterine Ilire Mbreteria e Dardaneve Dardania ishte rajon qe perfshinte hapesira te Kosoves se sotme, te Maqedonise Perendimore,te Shqiperise veriore dhe te Serbise jugore.Banoret e Dardanise,te quajtur 'dardane' ishin fis i perzier iliro-trakas.Kryeqyteti i Dardanise ishte Ulpiana ndersa qytetet te medha dardane ishin edhe Shkupi dhe Nishi.Mbreteria e Dardanise,pas nje qendrese te gjate ndaj dominimit romak,u pushtuan nga romaket ne vitin 28 para lindjes se Krishtit dhe u be pjese e provinces romane te Moesise.Ajo kishte nje pozite te volitshme gjeografike dhe gjeo-strategjike,qe mundesoi krijimin e nderlidhjeve me hapesirat fqinje dhe ato te largeta.
Territori i saj,duke u pershkuar nga luginat e lumenjeve Vardar,Drin,Morave,Iber dhe Sitnice,perbente nje udhekryq te rrugekalimeve te rendesishme ballkanike qe shpinin drejt Egjeut,Adriatikut dhe Detit te Zi.Fale edhe pasurive natyrore,si dhe te klimes se pershtateshme,kontinentale dhe mesdhetare,Mbreteria Dardane ne shek. IV-II p.e.sone,njohu
lulezimin me te madh. Mbreteria Ardiane Kjo mbretëri u formua në shek.III p.K., pas dobësimit të pushtetit të taulantëve. Mbretëria Ardiane përben bashkimin më të rëndësishëm politik që u formua nga ilirët. Themeluess i saj ishte Agroni. Dinastia e tij mbretëroi gjatë viteve 231-168 p.K. Mbretëria Ardiane bashkoi nën pushtetin e vet gjithë tokat ilire të Veriut me ato që u përkisnin më parë enklejeve dhe taulantëve, duke shtrirë kufijtë shtetërorë që nga lumi Vjosa, në jug, deri në Dalmacinë e mesme, në veri, dhe në lindje që nga trevat rreth liqenit të Ohrit deri në bashkimin e dy Drinave, në Kukës. Kryeqytet i Mbretërisë Ardiane u bë Shkodra. Në këtë kohë shteti ilir arriti organizimin më të larztë social-politik. Lindën edhe një sërë qytetesh të reja ilirie. Baza e shoqërisë ilirie ishin qytetarët e fshatarët e lirë dhe skllevërit. Fshati ilir tek ardianët kishte një numër të madh fshatarësh të shpronësuar, të cilët ishin të detyruar qe një pjesë të prodhimit t'ua dorëzonin zotërve të vet. Regjimi politik i shtetit ishte mbretëri trashëgueshme. Drejtimi i mbretërisë bëhej edhe me bashkësundues ose me miqtë e mbretit. Fronin mbretëror kishin të drejtë ta zinin edhe gratë. Qytetet kishin të drejtën e vetëqeverisjes së tyre, brenda kuadrit të shtetit ilir; në krye të tyre qëndronin polidinastët, sundimtarët e qyteteve. Në kohën e mbretit Gent pushteti i mbretit
ishte i pakufizuar. Mbretërisë Ardiane gjatë tri luftërave kundër sulmeve të
pushtusve romakë. Mbreteria e Epirit Shteti i Epirit ndodhej ne jug te shtetit te ardianeve. Ai shtrihej nga lumi Vjosa deri ne gjirin e Ambrakise dhe nga deti Jon deri ne malet Pindit. Popullsia e ketij shteti ishte ilire, prandaj edhe shkrimtaret greke i quajne epirotet "barbare", sipas tradites se kohes antike, kur te gjithe popujve jogreke u vihej ky epitet. Ne Epir jetonin 14 fise te medha me shume fise te tjera me te vogla. Fiset kryesore ishin moloset, kaonet e thesprotet. Organizimi shteteror i Epirit filloi qe ne shek.V p.K. Mbreti i pare epirot qe njohim, eshte Admeti, mbret molos. Mbreteria Molose krijoi nje oraganizim politik e ushtarak me te fuqishem se te tjeret. Kjo i dha mundesi asaj te njihej ne Ballkan si shtet i forte ne qender te Epirit, aq sa ne fundin e shek.V p.K. Sparta e Athina bene perpjekje te medha qe secila te kishte perkrahjen e shtetit molos. Tharypa, mbret molos (42-85 p.K.), i edukuar qe ne moshe te re ne shkollat e Athiners, ndermori nje sere reformash, duke persosur organizimin e mbreterise se tij. Me keto reforma ai pershpejtoi njekohesisht ndikimet greke ne Epir. Forcimi i organizimit shteterore i dha mundesi Mbreterise Molose te zgjeronte kufijte e vet. Edhe pasardhesit e Tharypes, Alketa dhe Neoptolemi, qe sunduan ne ne gjysmen e pare te shek.IV p.K., e vazhduan politiken e zgjerimit te territoreve shteterore. Prandaj ne shkrimet e vjetra, Alketa permendet si "sundimtari me i larte i Epirit". Kjo beri qe moloset te viheshin ne krye te bashkimit te pare politik te epiroteve, me krijimin e Lidhjes Molose, ne fillimet e shk.IV p.K. Iliria Nën Sundimin Romak.
Romakët qeverisën Ilirinë e cila u bë krahina Illyricum për gjashtë shekuj. Nën qeverisjen romake shoqëria ilire pësoi ndryshime të mëdha, veçanërisht në pamjen e saj të jashtme lëndore (sendore, materiale). Arti dhe kultura lulëzuan, veçanërisht në Apolloni, shkolla filozofike e së cilës u bë e mirnjohur në lashtësi. Pasoi një shtrirje e madhe, megjithse, ilirët i përballuan përngjasimit (përvetësimit) të kulturës romake. Kultura ilire mbijetoi, poashtu me gjuhën ilire, megjithse shumë fjalë latine hynë në gjuhë dhe më vonë u bënë pjesë e gjuhës shqipe.
Krishterimi u shfaq në Iliri gjatë sundimit romak, rreth gjysmës së shekullit të I-rë. Në fillim fesë së re iu desh të ndeshej me kultet lindore (orientale), mes tyre atë të Mithra-s, perëndi persiane e dritës, e cila kishte hyrë në truallin ilir pas gjurmëve të rritjes ndërvepruese me zonat lindore të perandorisë. Për një kohë të gjatë iu desh të hahej me perëndi të adhuruara nga paganët ilirë. Rritja e qëndrueshme e bashkësisë së krishterë në Dyrrhachium (emri romak për Epidamnus) çoi në krijimin e një peshkopate këtu në vitin 58. Më vonë, qendra peshkopale u vendosën në Apollonia, Buthrotum (sot Butrint) dhe Scodra (Shkodra sot).Me kalimin e kohës perandoria nisi të dobësohet, ilirët, duke përfituar nga një traditë e gjatë zakonesh dhe mjeshtrish (aftësish) ushtarake, fitoi ndikim të madh në udhëheqjen ushtarake romake. Në të vërtetë, disa syresh mundën prej aty të bëhen perandorë. Nga mesi i shekujve të III-të dhe të IV-të frerët e perandorisë ishin pothuajse vazhdimisht në duart e perandorëve me prejardhje ilire: Gaius Decius, Klaudius Gotikus, Aureliani, Probusi, Diokleciani dhe Konstantini i Madh.
Full transcript