Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Cultuur van de Burgerij

No description
by

CKV cultuurvleugel

on 8 November 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Cultuur van de Burgerij

Kunst algemeen
Cultuur van de Burgerij
Inleiding
Tijdlijn
1500
1700
1517
Maarten Luthers 95 stellingen
1492
Columbus ontdekt Amerika
1506
Bouw van de Sint Pieter
Prins Maurits overlijdt
Prins Frederik Hendrik "de stedendwinger" volgt hem op.
Hoogtepunt tulpenmanie
Vrede van Munster
einde van de tachtigjarige oorlog


In mei is de Nederlandse luitenant-admiraal Maarten Tromp wat traag om een Engelse vloot in het Kanaal te groeten door zijn vlag naar beneden te halen. De Engelsen staan erop in de Engelse wateren als eerste gegroet te worden. Als antwoord vuurt de Engelse generaal-ter-zee Robert Blake drie waarschuwingsschoten met scherp waarvan het derde de Brederode treft, wat het begin is van de Slag bij Dover. Op 10 juli verklaart het Engelse Parlement de oorlog. Latere gevechten in deze Eerste Engelse Oorlog worden over het hele Kanaal en zuidelijke Noordzee uitgevochten: de Slag bij Plymouth wordt in augustus gewonnen door vicecommandeur Michiel de Ruyter, de Slag bij de Hoofden bij de Theems wordt verloren door viceadmiraal Witte de With en de Slag bij de Singels in december wordt gewonnen door Tromp, waardoor Blake in het parlement vernederd wordt, aangezien hij had gedacht dat de oorlog voorbij was en het grootste gedeelte van de vloot naar de Middellandse Zee heeft gestuurd.
Johan de Witt wordt raadpensionaris van Holland. Deze benoeming kan alleen geschieden met de nadrukkelijke instemming van Amsterdam, dat onder leiding staat van burgemeester Cornelis de Graeff, de meest succesvolle Amsterdamse burgemeester uit de Gouden Eeuw, van wie De Witt een aangetrouwde neef is. De voorbeeldige samenwerking tussen de twee politici is een grote factor in het succes van De Witts politiek en de herleving van de economie na de Eerste Engels-Nederlandse Oorlog.
In oktober 1550 krijgt Willem II koorts. Het blijkt pokken te zijn en op 6 november sterft hij op 24-jarige leeftijd. Zijn zoon Willem wordt pas acht dagen daarna geboren en Holland ziet geen noodzaak de vacante positie te vervullen, waarmee het Eerste Stadhouderloze Tijdperk begint. Deze periode krijgt dan ook later als bijnaam de Ware Vrijheid.
Lodewijk 14 krijgt de macht in Frankrijk
Tweede Engelse oorlog
Triple Alliantie van Nederland, Zweden en Engeland tegen Frankrijk
Geheime verdrag van Dover waarbij Engeland samenspant met Frankrijk tegen de Republiek.
Rampjaar

Engeland, Frankrijk, Munster en Keulen verklaren de Republiek de oorlog.

De gebroeders de With worden vermoord.
Edict van Fontainbleau.
Willem III en Maria uitgeroepen tot Koning en Koningin van Engeland
Willem III wordt gekozen tot stadhouder. Het stadhouderschap wordt erfelijk verklaard.
Economie en handel
Beeldende kunst
Muziek
Drama
Burgerij
Religie
Verzet tegen Spanje
De Gouden Eeuw
Wetenschap en techniek
Intercultureel
De 16e en 17e eeuw
Sweelinck
Het orgel
Het Nederlandse muziekleven
De Muiderkring
Opera
Valerius Gedenkklanck
Barok
Renaissance
tekenachtig
de lijn speelt de belangrijkste rol
scherp omlijnde vormen
heldere en duidelijke kleuren en figuren

Tekenachtig
Schilderachtig
schilderachtig
het vlak speelt de belangrijkste rol
wazige en vibrerende omtrekken
onduidelijke kleuren en figuren

Tweedimensionaal
gelaagdheid in platte parallelle vlakken
opstelling binnen elk vlak is naast elkaar
binnen elke opstelling is de aanschouwelijkheid maximaal

Gesloten
gebruik van horizontalen en verticalen
symmetrisch
past netjes binnen het kader (kaderbevestigend)
regelmatig ritme

Meervoudig
Het beeld is opgebouwd uit een optelsom van op zichzelf staande onderdelen die mooi in elkaar passen en een harmonie vormen

Absoluut duidelijk
Alles is absoluut duidelijk en te herkennen als datgene wat het moet voorstellen

Ruimtelijk
De opstelling gaat de diepte in
verbinding tussen objecten vooraan en achteraan
voelbare ruimtelijkheid die zich buiten het kunstwerk uitstrekt

Open
geen gebruik van horizontalen en verticalen
asymmetrisch
kaderontkennend
dynamisch
levendig

Enkelvoudig
Het beeld is opgebouwd
als één enkel onderdeel waarbij de verschillende delen samensmelten tot één geheel
Relatief onduidelijk
Objecten zijn relatief onduidelijk en er wordt meer gesuggereerd wat het moet voorstellen
Opdracht
Zoek vier kunstwerken op:

een schilderij uit de Renaissance
een schilderij uit de Barok

een beeldhouwwerk uit de Renaissance
een beeldhouwwerk uit de Barok

Benoem zowel voor de twee schilderijen als voor de twee beeldhouwwerken de vijf verschillen tussen Renaissance en Barok. Maak daarbij gebruik van de juiste begrippen van de begrippenlijst.
Nederlandse Barok
tekenachtig - schilderachtig


twee dimensionaal - ruimtelijk


gesloten - open


meervoudig - enkelvoudig


absoluut duidelijk - relatief onduidelijk
Barok
Claire obscur
Specialismen
Stadhuis op de Dam
Iconografie
Rederijkers
Aristotelische principes
Vondel
Kunst en vliegwerk
1600
1525
Eerste protestant verbrand op de brandstapel
1566
1567
Beeldenstorm
Alva
1579
1581
1584
Unie van Atrecht
Unie van Utrecht
Akte van Verlatinghe
Willem van Oranje vermoord
1585
val van Antwerpen
1586
Johan van Oldenbarnevelt
Maurits van Oranje
1596
Triple alliantie
Engeland, Frankrijk en Nederland tegen Spanje
Slag bij Nieuwpoort
1550
1602
VOC
1609
1610
1611
1612
1618
1650
1619
1625
1637
1568
Begin tachtigjarige oorlog
1648
1652
1653
1661
1665
1668
1672
1670
1674
1688
1689
1600
1650
Twaalfjarig bestand
Remonstranten
Contraremonstranten
aanleg grachtengordel
Van Oldenbarnevelt onthoofd
Synode van Dordrecht
Staatsgreep Maurits
Kenmerken van deze Nederlandse schilderkunst uit de Gouden Eeuw zijn:

Sterke mate van (selectief) realisme in de wijze van schilderen.
Grote aandacht voor het detail / stofuitdrukking
Een reeks van nieuwe onderwerpen / of onderwerpen die op een nieuwe manier verwerkt worden: landschappen, zeegezichten, stillevens, genreschilderijen, portretten, groepsportretten, schuttersstukken
Een bepaalde mate van ingetogenheid, soberheid en intimiteit in de wijze van afbeelden
De aanwezigheid van symbolen in de schilderijen en de vaak sterk moraliserende toon van veel schilderijen.
Grote aandacht voor licht / lichtval – die soms met bijna wetenschappelijke precisie weergegeven wordt.
Vaak worden specifieke verwijzingen naar de stand van wetenschap en techniek uit de 17e eeuw weergegeven in de schilderijen: bijvoorbeeld landkaarten of wetenschappelijke instrumenten
Heda
Van Mieris
Van der Helst
Rembandt
Van Ruisdael
Vermeer
Saenredam
Caravaggio
Rembrandt van Rijn
Van Honthorst
Van Baburen
Vermeer
De Hoogh
Van Honthorst
Van Honthorst
Rembrandt van Rijn
let op schilderij bovenin
Vermeer
Opdracht
Lees de Inleiding van je boek "De Gouden Eeuw".

De tachtigjarige oorlog had religieuze, economische en politieke motieven. Geef voor elk motief een argument.

Maak groepjes van drie leerlingen.

In de zeventiende eeuw was er een theologische strijd tussen de calvinisten en de remonstranten. De calvinisten werden aangevoerd door Gomarus. De remonstranten door Arminius. Het twistpunt bestond uit de vraag of “het geloof de vrucht was van de genade, of de genade de vrucht was van het geloof”
1. Geef aan wat dit betekent.

2. Geef aan waarom in de Cultuur van de Burgerij de Bataafse opstand van 69 na Christus opnieuw actueel werd.

Ieder groepje moet aan het eind van de les in staat zijn de bevindingen klassikaal kunnen presenteren!


Opdracht
De Nederlanden waren tolerant en er was een diversiteit van geloofsovertuigingen. De protestantse visie was dominant. De Calvinisten stonden voor:
- hard werken
- zelf denken (individualistisch)

Kooplieden verzetten zich (wegens té strenge regels) tegen de vorming van een protestantse staat. Zij waren voor scheiding van kerk en staat.

Hervormers waren tegen vermaak. Alle wereldlijkheden zouden moeten worden afgezworen. Dans vonden ze zondig. Toneel zou lichaam en ziel bederven.

Lachen werd, net als winderigheid, boeren en niezen, gezien als iets wat onder controle gehouden diende te worden.

Er ontstond strijd over orgelmuziek. Calvinisten waren tegen muziek en dus ook tegen het orgel. Het probleem was dat orgels van het stadsbestuur waren en ingebouwd zaten. Een conflict was onvermijdelijk.

Calvinisten verzetten zich tegen de oude kerkenbouw. Niet de symboliek, maar het woord van God moest centraal staan en dus werd de kansel in het midden van achthoekige of ronde kerken geplaatst.

Naast de religieuze visie op geschiedenis was er ook een oriëntatie op klassieke culturen en waarden.

In de Cultuur van de Burgerij speelden de geschiedenis van de Batavieren ook een belangrijke rol.


afbeelding 1
Op afbeelding 1 zie je het schilderij De Rederijkers (1655) van Jan Steen.
Het stelt de leden van de rederijkerskamer 'de Egelantier' voor. In het
schilderij wordt een belangrijke bezigheid van het gezelschap verbeeld.
2p 1 Noem deze bezigheid van de rederijkers en geef aan hoe Steen ernaar
verwijst in dit schilderij.
afbeelding 1
1 maximumscore 2
• Een belangrijke bezigheid van de rederijkers was het houden van
voordrachten / de welsprekendheid / het dichten 1
• Steen verwijst hiernaar door de figuur links, deze draagt een tekst voor
van papier 1
Gomarus
Arminius
14 maximumscore 1
Het antwoord moet de volgende strekking hebben:
De nieuwe rijken konden niet terugvallen op reeds verworven bezit. Als ze
hun status wilden etaleren, dan moesten ze eigentijdse kunstenaars
opdracht geven om die status in architectuur, schilderkunst en
kunstnijverheid tot uitdrukking te brengen.
Veel rijken in de zeventiende eeuw hadden zelf hun kapitaal bij elkaar verdiend.
En juist deze ‘nieuwe rijken’ gaven veel geld uit aan hun huizen, schilderijen en
producten van kunstnijverheid.

1p 14 Leg uit waarom de nieuwe rijken hun geld op deze manier besteedden.
afbeelding 4, 5 en 6
Op afbeelding 4 is het banket afgebeeld van de officieren van de
Cluveniersdoelen, een schuttersstuk van Frans Hals uit 1627. Afbeelding 5 is
een werk van Pieter van Anraedt uit 1656. Je ziet hier Jeremia van Collen en
Susanna van Uffelen met hun kinderen. Afbeelding 6 is een portret van Michiel
de Ruiter uit 1667, geschilderd door Ferdinand Bol.
De drie werken onderstrepen het maatschappelijk succes van de afgebeelde
personen.

3p 16 Geef voor elk van de werken aan wat dit maatschappelijk succes inhoudt en hoe het is verbeeld.
16 maximumscore 3
De antwoorden moeten de volgende strekking hebben:
• afbeelding 4: Het maatschappelijk succes van deze personen blijkt uit
hun officiersfunctie in de schutterij. Deze eervolle bijbaan was
voorbehouden aan een kleine groep invloedrijke welgestelde
stadsbewoners. Het succes wordt verbeeld door middel van de trotse,
zelfbewuste houding en/of het rijke kostuum van hun functie 1
• afbeelding 5: Het familieportret getuigt van grote welstand en daarmee
van maatschappelijk succes. Dit wordt verbeeld door iedereen van top
tot teen te portretteren en/of in rijke, luxueuze kleding en/of door hen in
de entourage van een enorm landgoed te plaatsen 1
• afbeelding 6: Het maatschappelijk succes van Michiel de Ruiter heeft
betrekking op zijn bijzondere positie als geslaagd opperbevelhebber
van de Nederlandse vloot. Zijn succes wordt hier verbeeld door hem te
eren als een groot zeeman in kleding met gouden knopen / ambtsketen
en/of de (hemel)globe en/of de commandostaf en/of de navigatieinstrumenten
en/of zijn vlaggenschip op de achtergrond
De zielenvisserij, Adriaen Pietersz. van de Venne, 1614.

Allegorie op de ijver van de religies tijdens de Treves (Bestand). De rivier tekent de vanaf nu duidelijke scheiding tussen noord en zuid. Links de protestanten met de prinsen Maurits en Frederik Hendrik, Frederik V van de Palts, Jacobus I van Engeland en de jonge Lodewijk XIII van Frankrijk met zijn moeder Maria de' Medici. Op de voorgrond vissen de protestanten; hun netten zijn gemerkt met Fides, Spes en Caritas. Rechts de katholieken met aartshertogen Albrecht en Isabella, Spinola en paus Paulus V gedragen door kardinalen. Een bisschop met zijn priesters vist in het katholieke bootje naar mensen.
Eerste Engelse oorlog
Eerste stadhouderloze tijdperk
Johan de Witt
Lodewijk 14 jaagt honderduizenden hugenoten Frankrijk uit. Deze hoogopgeleide mensen brengen ook de Republiek een hoop welvaart.
Dans
In 1585 viel Antwerpen en verplaatste de handel naar het nieuwe handelscentrum: Amsterdam. Deze stad kon zich vanwege meerdere factoren ontwikkelen.

Vanwege de bloeiende visserij en nijverheid die al reeds eeuwen plaatsvond in Amsterdam en omgeving.
Er ontbraken centrale, protectionistische maatregelen zoals die in veel andere West Europese landen wel genomen werden. Dit soort maatregelen pasten niet bij een Republiek waarin aparte staten verenigd waren, maar ook wilde de koopliedenelite die niet. Men wilde een buitenlandse politiek voeren waarmee juist alle mogelijke handelsbelangen bevorderd – en dus niet beperkt – werden.
De toestroom van rijke en ervaren kooplieden uit Antwerpen
Een goede materiële infrastructuur
Een hoge graad van alfabetisering
De aanwezigheid van grote voorraden brandstof (turf)
Opdracht
Schrijf een samenvatting van de volgende pagina's:

H5: pag. 42 + 43 + 46 + 47
H6: pag. 52 + 53 + 54 + 56
http://www.npo.nl/de-gouden-eeuw/19-02-2013/NPS_1210674
Dejima
Iconografie is die tak van de kunstgeschiedenis die zich bezighoudt met de onderwerpen in de beeldende kunst, en hun diepere betekenis of inhoud.

Personificatie
Allegorie
Symbolen
Attributen
Een allegorie in de beeldende kunst is een voorstelling waarin en personificatie wordt gebruikt in combinatie met één of meer andere personificaties, en/of met één of meer andere personen of figuren; tezamen kunnen ze in een handeling betrokken zijn.

Een personificatie in de beeldende kunst is een menselijke figuur die een (gewoonlijk) abstract begrip verbeeldt.

Een symbool in de beeldende kunst is een voorwerp, een plant, een dier of een teken (cijfer, letter, gebaar, enzovoorts) waaraan in een bepaalde context een (diepere) betekenis is toegevoegd.

Attributen zijn symbolen die op een bepaalde manier met een persoon of personificatie verbonden zijn.

vuur
lucht
aarde
water
aarde
water
lucht
vuur
Batavenopstand
Stilleven
Portretten
Schutterstukken
Genrestuk
Historiestuk
Emblemata
Opgaven

De zeventiende-eeuwse Nederlandse schilderkunst wordt ingedeeld in
verschillende categorieën, waaronder bijvoorbeeld de
landschapschilderkunst.
2p 1 Noem de categorie waartoe dit schilderij van Jan Steen wordt gerekend.
Geef aan de hand van een voorbeeld aan waarom het tot deze categorie
wordt gerekend.

2 maximumscore 2
• genre / genrestuk / genreschilderkunst 1
• vanwege de weergave van het alledaagse leven, zoals het houden van
voordrachten door de rederijkers / het drinken / de gezelligheid op de
achtergrond 1
afbeelding 3 en 4
Abraham Bloemaert werkte voor een katholieke elite, voor wie hij
schilderijen met Bijbelse onderwerpen maakte. In het schilderij
De aanbidding van de drie koningen (afbeelding 3) dat Bloemaert in 1624
maakte, draagt een van de koningen (Melchior) een opvallend kostbaar
gewaad. Het patroon van granaatappels en distels is gebaseerd op de
bisschopsmantel van de voormalige Utrechtse bisschop David van
Bourgondië, die in de vijftiende eeuw leefde. Op afbeelding 4 zie je deze
bisschopsmantel.
Het is opvallend dat Bloemaert ervoor koos om juist dit gewaad weer te
geven.
2p 4 Geef twee verklaringen waarom Bloemaert ervoor koos om juist dit
gewaad weer te geven.



afbeelding 3
Al neemt de mantel die koning Melchior draagt een groot gedeelte van het
schilderij in beslag, toch is het duidelijk dat Jezus de hoofdpersoon van dit
schilderij is.
3p 5 Noem drie vormgevingsaspecten waardoor duidelijk wordt dat Jezus de
hoofdpersoon is.
2 maximumscore 2
twee van de volgende:
− tekenen naar het leven / model
− bestuderen (van de menselijke) anatomie
− bestuderen van de klassieken
− het tekenen van portretten / tronies
per juist antwoord 1







3 maximumscore 1
een van de volgende:
− Doordat gravures in oplage gemaakt werden, konden ze voor een lage
prijs verkocht worden. Hierdoor vormden ze een mogelijke extra
inkomstenbron voor een kunstenaar.
− Doordat gravures in oplage gemaakt werden, waren ze geschikt als
promotiemateriaal voor het werk van de kunstenaar.
4 maximumscore 2
twee van de volgende:
− De bisschopsmantel is een herinnering aan de katholieke
geloofsgemeenschap van vóór de Reformatie, toen Utrecht nog een
bisdom was en/of de weergave van de bisschopsmantel benadrukt het
belang van het (ooit) katholieke bolwerk dat Utrecht was.
− Doordat de mantel nu wordt gedragen door een Bijbelse figuur
benadrukt Bloemaert de (symbolische) waarde van de
bisschopsmantel.
− De goudbrokaten mantel draagt in al zijn pracht bij aan het uitdragen
van het katholieke geloof en/of draagt bij aan het onderstrepen van de
invloed/macht die het katholieke geloof blijkbaar nog heeft.
− Dat was mogelijk een wens van de opdrachtgever.
per juist antwoord 1







5 maximumscore 3
drie van de volgende:
− Jezus staat centraal door de belichting / Jezus zit volledig in het licht.
− Jezus heeft een opvallend lichte kleur, waardoor hij contrasteert met
de (donkerdere) omgeving.
− (Bijna) alle personen richten zich naar Jezus.
− De belangrijke compositorische richtingen wijzen naar Jezus, (zoals de
lijn van de ster van Bethlehem en/of Jezus staat bijna op de
diagonalen).
afbeelding 2
Andere geloofsopvattingen dan de calvinistische werden gedoogd in de
Republiek. De katholieke schilder Abraham Bloemaert (1564-1651) kon
zelfs deken (voorzitter) van het schildersgilde worden en had een grote
werkplaats in Utrecht. Vele kunstenaars zijn hun loopbaan bij hem
begonnen.
Bloemaert maakte tekeningen ter ondersteuning van de opleiding van
kunstenaars. Deze tekeningen vormden de basis voor het boek
De Teeken-konst. Op de afbeelding zie je het titelblad van het eerste deel
van het boek.

2p 2 Noem aan de hand van de voorstelling op het titelblad twee aspecten
van de kunstenaarsopleiding die Abraham Bloemaert belangrijk vond.
Bloemaerts zoon, de graveur Frederick Bloemaert, verzorgde de gravures
voor het boek De Teeken-konst. Dankzij de graveertechniek konden
Abraham Bloemaerts tekeningen dienen als studiemateriaal voor veel
andere kunstenaars.

1p 3 Geef nog een verklaring voor het feit dat kunstenaars gravures lieten
vervaardigen van hun werk.
afbeelding 1
De zeventiende-eeuwse Nederlandse schilder Johannes Vermeer woonde en
werkte in Delft. In Vermeers tijd hoorde Delft tot de belangrijkste steden van het
gewest Holland, even invloedrijk als bijvoorbeeld Haarlem, Gouda, Leiden en
Dordrecht.
Omstreeks 1655 schilderde Vermeer Christus in het huis van Martha en Maria.
Dit vroege werk van Vermeer behoort tot de historieschilderkunst.
Er was een markt voor historiestukken in de regio rond Den Haag en Delft,
omdat veel personen uit hof- en regeringskringen daar verbleven.
1p 1 Geef aan waarom historiestukken juist bij deze groep mensen in de
belangstelling stonden.
afbeelding 1 en 2, tekst 1
De overstap die Vermeer omstreeks 1656 maakte van historiestukken naar
stadsgezichten en genrestukken bracht niet alleen een verandering van
onderwerp met zich mee, maar ook van vormgeving. Een vergelijking van
bijvoorbeeld De muziekles uit ca. 1664 (afbeelding 2) met het werk op
afbeelding 1 maakt dat duidelijk. Vermeer verandert bijvoorbeeld het
kleurgebruik. In het historiestuk komen veel donkere kleuren voor. In het
genrestuk gebruikt hij vooral heldere en lichte kleuren. Daarnaast vinden er
veranderingen plaats op het gebied van:
− compositie
− schildertrant
− ruimtelijkheid
4p 4 Beschrijf voor twee van deze aspecten de verandering. Betrek bij elk aspect
beide schilderijen in je antwoord.
6 maximumscore 1
Het antwoord moet de volgende strekking hebben:
Het historiestuk werd gezien als het 'hoogste' binnen de schilderkunstige
genres en/of het historiestuk bevat vaak onderwerpen die kennis van
mythologie / bijbel / geschiedenis vereisen (de elite kon vanwege haar
status en/of kennis en opleidingsniveau de historiestukken op waarde
schatten).
4 maximumscore 4
twee van de volgende:
− (compositie): Het historiestuk wordt gekenmerkt door een ordening van
hele figuren binnen het vlak van het schilderij. In het genrestuk is
sprake van een compositie met nadrukkelijke afsnijdingen.
− (ruimtelijkheid): Het historiestuk wordt gekenmerkt door een vrij
ondiepe ruimte waarbij de hoofdfiguren zich op min of meer dezelfde
afstand tot de beschouwer bevinden. In het genrestuk is sprake van
een duidelijke dieptewerking die bepaald wordt door lijnperspectief en
overlapping.
− (schildertrant): Het historiestuk is relatief grof geschilderd. Het
genrestuk is bijzonder fijn / glad geschilderd.
Landschap en stadsgezicht
Zeegezicht
Landschap
Stadsgezicht
Interieur
Isings
Hooft
Vondel
Palestrina
Secunda Prattica
Monteverdi
Jacob van Campen ontwierp ook het Mauritshuis en het Paleis op de Dam, die je ziet op afbeelding 8 en 9. In tekst 4 wordt deze architectuur gekenschetst als ‘Hollands classicisme’ of ‘classicistische barok’.
Deze benaming wijst erop dat de architectuur in de Nederlanden zich in de zeventiende eeuw onderscheidt van de meer uitbundige vorm van barok die in Zuid-Europa de boventoon voert.

Opgave 1Leg uit waarom deze meer dynamische zeventiende-eeuwse barok in de Nederlanden nagenoeg ontbreekt.
10 maximumscore 1
Het antwoord moet de volgende strekking hebben:
De meer uitbundige barok die zich onderscheidt van de classicistische, is
vooral de barok van de rooms-katholieke Kerk, die zich wil manifesteren
als een machtig en rijk instituut. Vanwege de dominante positie van het
calvinisme is voor deze vorm van barok in de Noordelijke Nederlanden
geen plaats.
Dissonanten en consonanten
Prima Prattica
Affecten


In het madrigaal Sí ch’io vorrei morire versterkt de muziek de tekst.
Opgave 1 – 3pt Noem drie manieren waarop dat gebeurt en geef steeds een voorbeeld.

Het vijfstemmige madrigaal wordt hier uitgevoerd door twee vrouwen en drie mannen.
Opgave 2 – 3pt Noem drie verschillende manieren waarop de meerstemmigheid tot stand komt.

Já, ik zou wel willen sterven
nu ik de mooie mond kus, Amor,
van mijn hartelief.
Ach, lieve, zachte tong,
geef mij zoveel sap
dat ik bijna flauwval van zoet genot!
Ach, mijn leven, druk mij aan je blanke
borst
tot ik in zwijm val!
Ach mond, kussen, ach tong, ik zeg
het nog eens:
Já, ik zou wel willen sterven.
Sí ch'io vorrei morire
Hora ch ’io bacio, Amore,
La bella bocca del mio amato core.
Ahi, cara e dolce lingua,
Datemi tant'humore,
che di dolcezz'in questo sen
m'estingua!
Ahi, vita mia, a questo bianco seno,
Deh, stringetemi fin ch'io venga meno!
Ahi bocca, ahi baci, ahi lingua, torn'a
dire:
Sí ch'io vorrei morire
Voor de opening van de nieuwe schouwburg schreef Joost van den Vondel de Gijsbreght van Aemstel.
Vondel presenteerde zich met dit toneelstuk als een geleerd kunstenaar. Hij verwerkte verschillende bronnen in de Gijsbreght van Aemstel.
Opgave 1 – 2pt Noem twee bronnen die Vondel in het stuk verwerkte.

Het verhaal van de Gijsbreght van Aemstel speelt zich af rond 1300. Amsterdam was toen nauwelijks meer dan een gehucht met ongeveer duizend inwoners.Vondel doet in zijn toneelstuk echter of Amsterdam dan al de grote stad uit de zeventiende eeuw is.
Opgave 2 – 1pt Geef een verklaring voor deze ingreep van Vondel.





In het filmfragment zie je hoe 'het volk' in een gezongen rei de dood van Floris V betreurt.
Opgave 4 – 2pt Geef aan wat de functie is van een rei binnen een toneelstuk. Geef ook aan op welke traditie zeventiende-eeuwse toneelschrijvers teruggrepen met het opnemen van een rei.

In de zeventiende-eeuwse toneeltraditie werden reien vaak geschreven op een bestaande melodie. Dit had een praktische reden.
Opgave 5 – 1pt Geef een praktische reden waarom toneelschrijvers reien schreven op een bestaande melodie.
In 2009 voerde Stichting Kwast Hoofts Geraerdt van Velsen uit. De twintig rollen worden gespeeld door vier acteurs. In het fragment zie je hoe de allegorische figuren Eendracht, Trouw en Onnozelheid commentaar leveren op Twist, Geweld en Bedrog die de oorlog ontketenen.
Vondel gaf de Gijsbreght van Aemstel (grotendeels) de vorm van een klassieke
tragedie. In het filmfragment zie je een deel uit het laatste bedrijf van het stuk.
De Griekse wijsgeer Aristoteles definieerde de klassieke tragedie als volgt:

1 De tragedie is een nabootsing (imitatie) van een nobele actie.
2 De taal van de verschillende delen van het toneelstuk is verfraaid met ritme, melodie en zang.
3 Deze imitatie wordt getoond door middel van de acties van de personages, niet door een vertelling.
4 Het drama bevat voorvallen die medelijden en vrees oproepen (en zo tot een catharsis van deze emoties leiden).

Dat het stuk voldoet aan punt 1 van Aristoteles' definitie spreekt uit het feit dat
Gijsbreght zich wil doodvechten voor de stad.
Opgave 3 – 1pt Geef aan de hand van tekst 2 aan hoe het stuk voldoet aan punt 4 van deze definitie.

Eenheid van tijd: het op het toneel voorgestelde gebeuren mag niet de tijdsduur van een etmaal overschrijden.

Eenheid van plaats: het geheel moet zich op dezelfde of nagenoeg dezelfde plaats afspelen

Eenheid van handeling: geen niet ter zake doende nevenintriges mogen de strakke lijnen verstoren.
1- Proloog en/of stemmingsinleiding

2- Expositie; kennismaking met de eerste nodige gegevens om het spel te kunnen volgen

3- Motorisch moment; een feit waardoor het spel op gang komt, gevolgd door

4- Ontwikkeling, die leidt tot een climax, die in een crisis het hoogtepunt van dit drama bereikt

5- Bij de tragedie: de catastrofe of crisis, de ondergang van de hoofdpersoon.

Bij de comedie: de ontknoping

6- Epiloog of afwikkeling.
Full transcript