Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

13.ve 14. Yüzyıl Olay Çevresinde Oluşan Edebi Metinler

No description
by

Ali Karakan

on 1 January 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of 13.ve 14. Yüzyıl Olay Çevresinde Oluşan Edebi Metinler

A) Battalname OLAY ÇEVRESINDE
OLUSAN METINLER-II Mesnevi Türleri Mevlana Celaliddin-i Rumi B)Danişmendname Anadolu'nun Müslüman-Türklerin hakimiyetine geçmesi sırasında Danişmend Gazi ve Melik Gazi'nin gösterdikleri kahramanlıkları anlatan bir halk destanıdır. 12.yüzyılda anonim olarak ortaya çıkan bu destan 13.yüzyılda yazıya geçirilmiştir. Bu destandaki kişiler ve mekanlar gerçek olduğu için uzun süre tarih kitabı olarak ele alınmıştır. İbn-i Ala halk arasında rivayetlerin doğrularını toplayıp, Danişmendname'yi yazmıştır. OĞUZ TÜRKÇESİNİN ANADOLU'DAKİ
İLK ÜRÜNLERİ-II (XII. VE XIV. YÜZYIL)

BİR ÖNCEKİ SUNUMUMUZDA ŞİİR TÜRÜNÜ İNCELEMİŞTİK.BU SUNUMUMUZDA İSE NESİR YANİ DÜZYAZI TÜRÜNÜ İNCELEYECEĞİZ. BU YAZILAR BİR OLAY ÇEVRESİNDE GELİŞİR. Seyyid Battal Gazi'nin menkıbeleşmiş hayatı üzerine kurulmuş anonim ve destansı bir halk hikayesidir. 10.SINIF TÜRK
EDEBiYATI Mizahi mesneviler
Savaş ve kahramanlık mesnevileri
Dini ve tasavvufi mesnevileri
Aşk konulu mesneviler
Bir şehri anlatan mesneviler
Ahlaki ve öğretici mesneviler Hz. Mevlana Belh'te doğdu. Babası Bahaeddin Veled ünlü bir alimdi. Moğol istilası nedeniyle memleketinden ayrılıp Konya'ya yerleşmiştir. İlk derslerini babasından alan Mevlana devrin alimlerinden ders almıştır. Şems-i Tebrizi ile görüştükten sonra kendini tasavvufa verdi. Vaazlarını keserek içine kapanıp tasavvufta derinleşti. Bütün eserlerini Farsça yazmasına rağmen Türk edebiyatında etkisi uzun yıllar devam etmiştir. OLAY ÇEVRESİNDE
OLUŞAN METİNLER-1 Bu dönemde Anadolu'nun fethi sırasında yaşanan olayları, mücadeleleri dile getiren Battalname, Danişmentname gibi olaya bağlı çeşitli destansı metinler mevcuttur. Bu dönemdeki eserlerin kaynağını, İslamiyet öncesi destanlar ve İslami dönemde oluşan hikayeler oluşturmaktadır. Bu eserlerden bazıları, Arap ve Fars edebiyatından alınan olaylara milli unsurların eklenmesiyle oluşturulmuştur. Bu dönemde özellikle fetih ve gaza temalarını işleyen kahramanlık hikayeleri rağbet görmüştür. Bu dönemde anlatmaya bağlı metinler, destanlar (Battalname, Danişmentname, Dede Korkut Hikayeleri vb.) ve mesneviler üzere iki gruba ayırabiliriz. VII. yüzyılda Araplarla Bizanslılar arasında yapılan savaşlara katılmış, 740-741 yıllarında şehit olmuştur. "Battal" kahraman demektir. Türk halkı, Battal Gazi Arap olduğu halde onu "alp-gazi" tipinde şekillendirmiştir ve kendi kültürüne mal etmiştir. Seyyid Battal Gazi, savaşlarda hem Allah için mücadele etmiş hem de canavar, cadı, dev gibi varlıklarla savaşmıştır. Aşkar Devzade diye bir atı vardır. 16. yüzyıldan itibaren Battalname adıyla manzum ve mensur olarak değişik zamanlarda yazıya geçirilmiştir. Daha sonra ortaya çıkan Danişmentname ve Saltukname, Battalname'nin devamı niteliğindedir. B) Saltukname 13.yüzyılda yaşayan ve o dönemin alp-erenlerinden olan Sarı Saltuk'un efsanevi hayatını anlatan Anadolu Türk destanlarından biridir. Destanda Rumelinin Türkleşmesinde büyük katkısı olan Sarı Saltuk'un menkıbeleri ve devrin önde gelen kişilerinin menkıbeleri anlatılmaktadır. Cem Sultan'n talimatıyla Ebul- hayr Rumi tarafından yazıya geçirilmiştir. İlk Nasreddin Hoca hikayesi de bu eserde geçmektedir. B) Gazavetname Türk edebiyatında genellikle savaşları konu edinen eserlere gazavetname adı verilir. Önceleri fetihleri anlatan esere"fetihname", düşmanın yenilgisiyle sonuçlananlara "zafername" denirmiş. Sonraları ise bunların tümüne "gazavetname" adı verilmiştir. B)Menakıbname Din büyüklerinin, mürşitlerin,, tarikat büyüklerinin hayatlarını, gösterdikleri kerametleri konu alan eserlerdir. Bu eserde yer alan kahramanlar olağanüstü nitelikler taşır ve olağanüstü işler yaparlar. Mesneviler Sözlük anlamı "ikişer , ikişerlik" anlamına gelir.
Kendi aralarında kafiyeli (aa, bb, cc, dd ...) beyitlerle kurulan nazım biçimidir.
Bir bakıma Divan edebiyatının manzum öykü ve romanları sayılır.
Mesnevilerde yer ve zaman belli değildir.
Olaylar ve kahramanlar olağanüstü özellik gösterebilir.
İran edebiyatında doğmuştur ve sonra Arap ve Türk edebiyatına geçmiştir.
Edebiyatımızda ilk uzun mesnevi Kutadgu Bilig'dir.
Mevlana'nın 13. yüzyılda yazdığı 25618 beyitlik Mesnevi'si Farsça yazılmıştır.
Şeyyad Hamza'nın yazdığı 1529 beyitlik Yusuf ü Züleyha ilk aşk mesnevisidir. Yunus Emre - Risaletü'n Nushiye
Gülşehri - Mantıku't Tayr
Aşık Paşa - Garipname
Şeyyad Hamza - Yusuf ü Züleyha 13. Yüzyılda Yazılan Mesneviler Hoca Mesut - Süheyl ü Nevbahar
Erzurumlu Darir - Kıssa-i Yusuf
Şeyhoğlu Mustafa - Hurşidname
Ahmedi - İskendername, Cemşid ü Hurşid 14. Yüzyılda Yazılan Mesneviler Şimdi de mesnevi
yazarlarından öne
çıkan şahsiyetleri
tanıyalım. Ölümünden sonra oğlu Sultan Veled, Mevlevilik tarikatını sistemleştirmiştir. Böylece adı daha da yaygın hale gelmiştir. Mevlana'ya göre Allah'a kavuşmak için nefis ve ihtirasın yenilmesi gerekir. Kalbi dünya metaından uzaklaştırmalıdır. Allah aşkı insanın ruhunu yüceltip ona mertebe kazandırır. Mevlana ölüm gecesini "şeb-i arus" (düğün gecesi) olarak görüyor. Hz. Mevlana'nın en tanınmış eseri altı ciltten meydana gelen Mesnevi'sidir. Bu eserinde tasavvuf düşüncesini işlemiştir. Diğer önemli eserleri şunlardır: Divan-ı Kebir, Fihi Mafih, Rubailer 1207-1273 Şeyyad Hamza Doğum ve ölüm tarihi belli olmayan Şeyyad Hamza'nın 13. yüzyılda Akşehir-Sivrihisar yöresinde yaşadığı tahmin edilmektedir. Anadolu'da Yunus Emre'den önce Türkçe şiir yazan bir şairdir. Hece ve aruzu kullanmıştır. Hece vezniyle yazdığı şiirler daha doğaldır. Kendisinden yüz yıl önce yaşamış Ahmed Yesevi'nin etkisinde kalarak onun bir şiirine nazire yazmıştır. 13. yüzyılda dini ve düşünce yaşamına uygun olarak kaleme aldığı "Yusuf ü Zeliha" adlı mesnevisi ünlüdür. Eseri sade bir Oğuz Türkçesiyle yazmıştır. Eserinde Anadolu Türkçesinin ses ve şekil özelliklerini yansıtmıştır. Türkçeyi aruza uygulamada birçok imale ve zihaf yapmıştır. Eserin konusu Kuran'dan alınmıştır. Eserde tasavvuf anlayışı doğrultusunda nefsini yenmeyi başaran kişinin sultanlardan da üstün olacağını anlatmaya çalışmıştır.
Kırşehir'de yaşayıp mantık, matematik, fıkıh ve tefsirle uğraşan Gülşehri, gençliğinde edebiyat ve tasavvuf da öğrenmiştir. Farsça ve Arapça bildiği halde eserlerini Türkçe yazmıştır. Türkçenin Anadolu'da bir kültür dili olması için çaba harcamıştır. Gülşehri (1250?-1335?) Mantık'ut Tayr adlı tasavvufi eserinde Türkçeye incelik, ahenk kazandıracağını ve Türkçeyi bir sanat dili haline getireceğini söylemektedir. Ahi Evran-ı Veli ile elli yıl beraber yaşayan Gülşehri, onun vefatından sonra Ahilik postuna oturmuştur. En önemli eseri tasavvufi konuları işlediği ve Gülşenname olarak da bilinen Mantık'ut Tayr'dır. İslam felsefesindeki mebde ve maad ( başlangıç ve son) konusunu işlediği mesnevi Felekname, 167 beyitlik Türkçe mesnevi Keramet-i Ahi Evran, aruz kalıplarını örnekleriyle gösteren Farsça Aruz-ı Gülşehri diğer yapıtlarıdır.
Full transcript