Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Нийгмийн хяналт болон Нийгмийн тэгш бус байдал

No description
by

Saikhanaa Taivanjargal

on 24 November 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Нийгмийн хяналт болон Нийгмийн тэгш бус байдал

Нийгмийн хяналт болон Нийгмийн тэгш бус байдал
Агуулга
Нийгмийн хяналт гэж юу вэ?
Тэгш бус байдал
Угсаатны болон арьсны тэгш бус байдал
Хүйсийн үүрэг ба тэгш бус байдал
Нас ба тэгш бус байдал

Нийгмийн хяналт
Нийгмийн хяналтын
нэр томъёо нь нийгмийн хэм хэмжээ, үнэт зүйлсийн цогц болон мөн тэдгээрийг биелүүлэхэд хэрэглэгддэг санкцуудад хамаарна.
Гажуудлын судалгаанд
нийгмийн хяналт гэдэг
нь гаж зан төлөвийг арилгах гэсэн орчин тойрныхны чармайлт, гажуудагчийг шийтгэх эс бөгөөс засан хүмүүжүүлэх гэсэн үг юм.

Парсонс 1951 онд нийгмийн хяналтын гурван аргыг нарийвчлан шинжилсэн. Үүнд:
1.Тусгаарлах
2.Онцгойруулах
3.Цагаатгах


Тусгаарлах
нь гажуудагчийг бусад хүмүүсээс салгах зорилготой бөгөөд засан хүмүүжүүлэх(зөвтгөх) оролдлогогүй.
Онцгойруулах
нь гажуудагчийг бусад хүмүүстэй уулзах, харьцахыг хязгаарладаг ч нийгмээс бүрэн тусгаарладаггүй. Гажуудагчийг нийгмийн хэм хэмжээ биелүүлэхэд бэлэн болсон үед нийгмийн дотор буцаж орохыг зөвшөөрдөг. Ийм арга нь тухайлбал, хүнийг сэтгэл мэдрэлийн эмнэлэгт хязгаарлагдмал хугацаагаар хэвтүүлэх үед холбогдоно.
Эцэст нь
цагаатгасанаар
энгийн амьдралд буцаж орох, нийгмийн дотор үүргээ биелүүлэхэд бэлтгэж болно.

Гүйцэтгэсэн: Э.Биндэрьяа
Г. Зулбаяр
Ө.Номиундарь
Ц.Тавхайсүрэн

Нийгмийн хяналтын арга
Нийгмийн хяналтын арга
1.Албан хяналт
2.Албан бус хяналт

1.Албан хяналт нь “албан байдал”-тай холбогддог, голдуу томоохон байгууллагууд жишээ нь: цагдаагийн албад хэрэгжүүлдэг.
2.Албан бус хяналт нь “албан бус байдлаар” төсөөлөгддөг бөгөөд гол төлөв жижиг бүлгүүдэд хэрэглэгддэг. Нүд үзүүрлэх, шүүмжлэх, шоолох нь гаж зан төлөвт саад болох албан бус хяналтын төрөл юм.

Албан хяналтын арга
Нийгмийн хяналтын албан ёсны хяналтын систем нь
эмх журмыг хангахаар бий болсон дүрэм журам ба байгууллагаар гүйцэлдэнэ. Цагдаагийн газар болон бусад хууль сахиулах байгууллагууд, мөн шүүх, сэтгэц мэдрэлийн эмнэлэг гэх мэт нь ийм маягийн байгууллага юм
Албан бус хяналтын арга
Кросби 1975 онд албан бус хяналтыг дөрвөн үндсэн маягийг ялгажээ.
1.Инээмсэглэл , дэмжсэн дохилт болон арай жинтэй илрэлээр илэрхийлэддэг
нийгмийн урамшуулал
нь эвлэрлийг хөхүүлж, гажуудлыг буруушаадаг.
2.
Шийтгэл
бол дургүйцсэн харц, шүүмжлэлт сануулга бүр бие махбодийн гэсгээл үзүүлэхээр занах. Шийтгэл нь гаж үйлдлийн эсрэг дам чиглэсэн байх ба тэдгээрийг арилгах хүслээр нөхцөлддөг.
3.
Итгэл үнэмшил
нь гажуудалд нөлөөлөх бас нэг арга. Дасгалжуулагч дасгалаа орхисон бейсболын тоглогчоо тамирчин байдлаа хадгалахын чухалд итгүүлэн үнэмшүүлж болно.
4.Нийгмийн хяналтын илүү нарийн маяг нь хэм хэмжээг дахин
үнэлэхүй
бөгөөд энэ нь гажуудал хэмээн үзсэн зан төлөвийг хэвийн гэж үнэлэх. Жишээ нь: Хуучин цагт хэрэв эхнэр нь ажил хийгээд нөхөр нь гэртээ үлдээд гэрийн ажлаа амжуулж хүүхдээ харах ийм зан төлөвийг ердийн биш төдийгүй бүр гаж гэж үздэг байсан.

Тэгш бус байдал гэж юу ?
Нэр хүнд, засаглал, мөнгө гэх мэт нийгмийн баялгаас хүмүүс харилцан адилгүй хүртэж буй нөхцөл юм.

Гуннар Ландтман нь 1968 онд Кивайн (Шинэ Гвиней) Папуасчуудын дунд хийсэн сонирхолтой судалгаагаараа энэхүү бүдүүлэг энгийн нийгэмд ч тэгш бус байдалд ажиглагддагийг баталсан.

Тэгш бус байдлын – Уг чанар
Бүх социологочид нийгэмд тэгш бус байдал их тархсаныг хүлээн зөвшөөрдөг боловч түүний мөн чанар, шалтгааныг янз бүрээр тайлбарладаг.
1.
Функционализмын онол
: /Хамгийн сайныг нь урамшуулах/ Эмиль Дюркгейм “
нийгмийн хөдөлмөрийн хуваарийн тухай
”(1983)гэдэг бүтээлдээ бүх нийгэмд бусдаас өндөр үнэлэгддэг хөдөлмөрийн үйл ажиллагааны төрөл байдаг гэж үзжээ.
Дюркгеймийн онолын хоёрдахь чиглэл нь хүмүүс авьяас билгийн хувьд харилцан адилгүй заяагдсан байдаг гэдэгт үндэслэжээ.

Тэгш бус байдал – Уг чанар
1954 онд К.Дэвис, У.Мур нар Дюркгеймийн үзэл санаанд тулгуурласан онолыг дэвшүүлжээ. Тэд Дюркгеймтэй адилханаар хамгийн чухал ажил хөдөлмөрийг ухаантай хүмүүс гүйцэтгэх нөхцлийг нийгэм хангаж өгснөөр тэгш бус байдал ач холбогдолтой гэж үзжээ.
Дэвис, Мур нарынхаар бол үйл ажиллагааны бас нэг тэргүүлэх салбар бол технологи юм.

Мөргөлдөөний онол
:/Эрх мэдэлшил/
Нийгмийн оршин тогтнох зүй ёсны арга бол тэгш бус байдал гэдэг үндэслэлийг мөргөлдөөний онол баримтлагчид зөвшөөрдөггүй юм.
Энэ нь хэн нэгний хяналтанд байгаа нийгмийн үнэт зүйлс (чухамдаа баялаг ба эрх мэдэл)-ээс хүмүүс өөрсдийн бололцоогоор авах боломжтой байдагт оршино (Тумин,1953)

Угсаатны болон арьсны тэгш бус байдал
Угсаатны болон арьсны тэгш бус байдал
1982 онд Америкд хийсэн судалгаагаар өнөөгийн америкчуудын өвөг дээдэс нь 40 гаруй орноос ирж суурьшсан болох нь тогтоогджээ.

Америкчуудын 40-өөд хувь нь өөрсдийгөө хольмог гаралтай гэж, зөвхөн 11-н хувь нь нэг угсаатных гэж мэдэгджээ.

Угсаатны болон арьсны тэгш бус байдал
White-75.1%
Asian-3.6%
Black-12.3%
Hispanic-12.5%
AIAN-0.9%
Өөр арьстаны бүлэг ялгаварлан гадуурхагдаж, мөлжлөг, хатуу дарлалд өртөхийг
арьстаны үзэл
гэнэ.
Симпсон, Уингер (1979) нарын бодлоор энэ харьцааны дараах категорийг ялгаж болно.
Уусган шилжүүлэх
явдал нь цөөнхийн бүлгийг бүрэн алга болгоход чиглэнэ.
Олон ургальч үзэл
нь цөөнхийн бүлгүүдийн бие даасан эрх ба ноёлогч бүлэг энэ эрхийг дэмжихэд бэлэн байхыг шаардана.
Угсаатныг цөөнхийн хуулиар
хамгаалах нь “Албан ёсны” олон ургальч үзлийн хэлбэр бөгөөд цөөнхийн бүлгийн онцлог, өөрөө засах эрхийг хууль ёсоор хамгаалах асуудал юм.
Хүн амыг нүүлгэн шилжүүлэх
хандлага нь цөөнхийн бүлгийг нийгмээс хөөн зайлуулах оролдлого юм.
Удаанаар боолчлох
явдал нь арьсны үзлийн хэлбэрээр хэрэгждэг.

Хүйсний үүргийн ялгааны уламжлалт үндэслэгээ
Социологочид хүйсний адилсалыг дөрвөн бүрдлээр судлан дүгнэлт хийсэн.
1.Биологийн хүйс нь эрэгтэй, эмэгтэй хүний бие бялдарын анхдагч болон дагвар(᠎хоёрдогч) шинж тэмдэг.
2.Гендер адилсал – энэ нь өөрийн хүйсний тухай бидний бодолтой холбоотой
3.Гендер эрхэмнэл нь эрэгтэй, эмэгтэй хүний зан төлөв, соёлын тухай ойлголтыг авч үзнэ.
4.Хүйсний дүр үүрэг нь эрэгтэйчүүд гэр бүлээ тэжээх, эмэгтэйчүүд гэр ахуйгаа өөд татах, хүүхдээ өсгөх зэрэг багтана.

Эрэгтэйчүүд болон эмэгтэйчүүдийн эзлэх байр
Маргарет Мид (1935) “ Хүйс ба зан авир” гэдэг номондоо Шинэ Гвинейн гурван омог аймгийн амьдралд ажиглалт хийснээ бичжээ.
Арапешүүд
Мундугуморчууд
Тчамбуличүүд

Хүйсийн ялгавар, нийгмийн урамшуулал
Гэр бүлийн амьдрал
Нөхөртэй бүх эмэгтэйчүүдийн хагасаас илүү хувь нь гэрээсээ өөр газар ажиллаж байна. Эхнэрийн боловсрол нөхрөөсөө илүү бол гэр бүлийн ачааг тэгш хуваах хандлага үзэгддэг. /Кларк, Най, Гекас,1978/
Боловсрол
Идэр насны эхэн үедээ охид хэл сурах авьяастай, хөвгүүд харааны болон орон зайн ургуулан бодохуйгаар илүүтэй, тоо сайн боддог.(Маккоби, Жаклин,1974)

Хүйсийн ялгавар, нийгмийн урамшуулал
Ажил эрхлэлт/Эмэгтэйчүүдийн/

Хүйсний дүр үүргийн ялгарлын онол
Функционализмын Талкотт Парсонс
Зөрчилдөөний онол
Шинэ марксист онолонолыг
Шинэ психоаналитик онол
Нас ба тэгш бус байдал
Нэг буюу хэд хэдэн насны бүлэг бусад насны бүлгээ гадуурхахыг “эйджеизм” гэнэ.
Хүн нийгэмд төрснөөсөө хойших наснаасаа хамаарч эзлэх байр суурийг насны эрхт байдал гэнэ.
Насны эрхт байдалтай холбогдуулан нийгэм бүрт насны үүрэг ба нийгмийн хүлээлт бүрэлддэг.

Нийгэм ба насны хэм хэмжээ
Албан ёсны насны хэм хэмжээ
Жишээ нь: 18 нас хүрээд сонгуульд санал өгөх, 21 нас хүрээд согтууруулах ундаа хэрэглэх эрхтэй болох


Албан бус насны хэм хэмжээ
Насны албан ёсны бус хэм хэмжээ нь янз бүрийн насны хүмүүс биеэ хэрхэн авч явах тухай төдий л нарийн бус тодорхойлсон хүлээлт юм.
Жишээ нь: Дунд сургуулиа төгсөөд (18 орчим насанд ) даруй ажил хайх эсвэл үргэлжлүүлэн сурах


Насны давхрага
Янз бүрийн насанд зориулан татаасын норм ба роль нь янз бүрээр тодорч насны үелэл гэсэн ойлголт гарч ирдэг.
Балчир нас
Хүүхэд нас/XVII зуун хүртэл “хүүхэд”гэдэг үг нь бүх насны эрэгтэй хүнд хамаардаг байсан/
Идэр нас/түүхэн тодорхой үеэр нөхцөлдсөн ойлголт юм./
Залуу нас
Дундаж нас
Хижээл нас

Хөгшрөлтийн онолууд
Чөлөөлөгдөхүйн онолыг
Камминг, Генр нар (1961) хүн хөгшрөх тутам өөрөөсөө залуу хүмүүсээс холдож хөндийрдөгийг нотолжээ.
Идэвхийн онол
ёсоор хижээл хүмүүс урьд гүйцэтгэж байсан үүргээ орхисоноор хохирол амсаж шаналдаг ба сэтгэл санаа ухамсараа хадгалан дээшлүүлэхийн тулд шинэ үйл ажиллагаа эрхэлж эхэлдэг.
Дэд соёлын онолыг
Арнольд Роуз (1965) хүмүүс хижээл хүмүүсийн дэд соёлд оролцсоноор хөгшрөх үйл явцыг амархан давдаг гэж тодорхойлсон.
Материаллаг хөрөнгө хуваарилалтын онолыг
Сиссман (1976) материаллаг баялагаар хангагдсан, цалин авч байгаа хүмүүс хүүхэд ба хөгшчүүлд материаллаг туслалцаа үзүүлэхээс зайлсхийдэг гэж баталсан.

Анхаарал хандуулсанд баярлалаа!
Full transcript