Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Noktalama İşaretleri Sunusu

Noktalama İşaretleri Tamamı
by

hüseyin sayın

on 8 February 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Noktalama İşaretleri Sunusu

Noktalama İşaretleri Duygu ve düşünceleri daha açık ifade etmek, cümlenin yapısını ve duraklama noktalarını belirlemek, okumayı ve anlamayı kolaylaştırmak, sözün vurgu ve tonlama gibi özelliklerini belirtmek üzere noktalama işaretleri kullanılır. Noktalama işaretlerinden nokta, virgül, noktalı virgül, iki nokta, üç nokta, soru, ünlem, tırnak, ayraç ve kesme işaretleri ait oldukları kelimelere bitişik olarak yazılır ve kesme dışındaki işaretlerden sonra bir harf boşluğu ara verilir. Nokta Kullanım Alanları
Tamamlanmış cümle ve cümle değerinde olan anlatımlardan sonra konur. Cümle sonlarında kullanılırken belli bir duraklama yapılacağını gösterir. Örnek: Kelimelerin bir veya birkaç harfi alınarak yapılan kısaltmaların sonuna konulur. Örnek: Alb. (albay), Dr. (doktor), Yrd. Doç. Prof. Cad. (cadde), Sok. (sokak), s. (sayfa), sf. (sıfat), vb. Alm. (Almanca), Ar. (Arapça), İng. (İngilizce). T.C. (Türkiye Cumhuriyeti) ve T (Türkçe) dışındaki büyük harfli kısaltmalardan sonra nokta kullanılmaz:

TDK AB TBMM Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur. Örnek: 1. (birinci), 2. Cadde, 4. Levent, II. Mahmut, XIV. Louis, XXI. yüzyıl Not 1: Türkçe'de rakamı rakam olarak yazıp sonuna yazıyla -inci eki getirilmez. "1inci" gibi bir yazım Türkçe yanlışıdır. Bu ifade ya "1." ya da açık olarak "birinci" şeklinde yazılmalıdır. Not 2: Sıralanan rakamlardan virgülle veya çizgiyle ayrılanların yalnızca sonuncu rakama nokta konur: 3, 4 ve 7. maddeler; XII – XIV. yüzyıllar arasında. Tarihlerin yazımında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur. Tarihlerde ay adları yazıyla olursa ay adlarından önce ve sonra nokta kullanılmaz. Örnek: 29.10.1923
13.5.2007 Not: Tarihlerde ay adları yazıyla da yazılabilir. Bu durumda
ay adlarından önce ve sonra nokta kullanılmaz:
19 Mayıs 1919,23 Nisan 1920. Saat ve dakika gösteren sayıları
birbirinden ayırmak için konur. Örnek: Tren 09.15′te kalktı.
Toplantı 13.00’te başladı.
Tören 17.30′da, hükûmet daireleri kapandıktan
yarım saat sonra başlayacaktır. Üçlü gruplara ayrılarak yazılan büyük sayılarda gruplar arasına konur. Gruplara ayrılan sayılarda nokta kullanılmayabilir. Örnek: 326.197
49.750.812
28.434.250
310.500 Matematikte çarpma işareti yerine
kullanılır Örnek: 4.5=20
5.5=25
25.4=100 Bibliyografik künyelerin sonuna konur. Örnek: Metin And, Minyatürlerle Osmanlı İslâm
Mitologyası, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları,2008.
Agâh Sırrı Levend, Türk Dilinde Gelişme ve Sadeleşme Evreleri, TDK Yayınları, Ankara,
1960. Bir yazının maddelerini gösteren
rakam veya harflerden sonra konur Örnek: I. 1. A. a.
II. 2. B. b. Noktalama işaretlerinin tarihi, dilbilgini Aristophanes ile başlar. Bununla birlikte düzenli olarak kullanımı, XVI. yüzyılda matbaanın bulunuşu ile gerçekleşmiştir. Virgül(,) Virgülün kullanım alanları: .Birbiri ardına sıralanan, söz dizimi açısından eş görevli sözcük, sözcük grupları ve sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır. Yazıda arka arkaya gelen eş görevli kelimeler arasına konur. Örnek: Böylece insanlık bir Ölüm kalım kaygısı içinde bunalırken şiirde sevgiden, özlemden, uçup giden dakikalardan, çocukluk ve gençlik anılarından söz etmek nerde ise ayıp sayılırdı. .Herhangi bir sözcüğün, kendisinden sonra
gelen sözcüğü belirtmediğini, onun tamlayanı olmadığını göstererek anlam karışıklığını
gidermek için kullanılır: Örnek: Hasan ‘ın, otomobilini park yerinden
alması gerekir.
Küçük, ağaçta sallanıyordu. .Cümlede ara söz ve ara cümleleri
ayırmak için konur. Örnek: Babaları Kupa Papazına gelince, sizden iyi olmasın, pek babacan pek cana yakın bir adamdır. .Yazışmalarda yer isimlerini tarihlerden
ayırmak için kullanılır. Örnek: Beşiktaş, 9 Aralık 1986
Ankara, 3 Mayıs 1944 Konuşma metinlerinde, mektuplarda,
yazışmalarda seslenme sözcüklerinden
sonra kullanılır. Örnek: Bayanlar ve Baylar, Sayın Başkan, İstanbul Valiliğine. Biyografik künyelerde yazar, eser, basım evi vb. maddelerden sonra konur. Örnek: Muharrem Ergin, Orhun Abideleri, Boğaziçi Yayınları, İstanbul, 2004. .Tekrarlanan kelimeler arasına konur. Örnek: Akşam, yine akşam. Not: İkilemelerde kelimeler arasına virgül konmaz. Dahası, ikilemelerin arasına hiçbir noktalama işareti gelmez. Örnek: Akşam akşam, bata çıka. 1 2 3 4 5 .Bir düşünceyi kabul veya kabul etmeme
sözlerinden sonra kullanılır. 6 Örnek: Hayır, sizin gibi düşünmüyorum.
Evet, sizi dinliyorum. 7. Sayılarda ondalık bölümleri ayırmak
için kullanılır. 8. Örnek: 45,9 9. Uzun cümlelerde özneden sonra
virgül konulur. 10. Örnek: Yanımıza yaklaşan kır saçlı adam, her
hâlinden belli olduğu üzere buraların
yabancısıydı. Kendinden sonra gelen cümleyi anlamca yansıtan, pekiştiren, özetleyen evet, hayır, peki, öyle, elbette, haydi… gibi belirteçlerden sonra konur. 11. Örnek: Evet, kırk seneden beri Türkçe merhale merhale Türkleşiyor.
Peki, şef merdivenleri çıkıp gelene kadar size her şeyi bir daha anlatayım. Not: Metin içindeki ve, veya,yahut, hem… hem, ya… ya, da/de bağlaçlarından önce ve sonra virgül konmaz: Ayak seslerimizi ve boşluğu dinliyordum.
Ya şevk içinde harap ol ya aşk içinde gönül
Ya lale açmalıdır göğsümüzde yahut gül!
İmlamız, lisanımız düzelince lisanımız da kafamız düzelince düzelecek, çünkü o da ancak onlar kadar bozuktur, fazla değil! Hitap kelimelerinden sonra konur. Ayrıca ünlem grubu oluşturmak için cümlede ünlem gibi kullanılan kelimeden sonra konur, ünlem ise cümle sonuna alınır. 12. Örnek: Sayın Başkan, Sevgili kardeşim,Arkadaş,
yurduma alçakları uğratma sakın! Not: Şart ekinden sonra virgül konmaz. Ayrıca ve, veya bağlaçlarından önce ve sonra virgül kullanılmaz. Susarsa geçmiş de susacak sanki.
Oradan buraya gelen ve gidenlerin arkası kesilmiyordu. İki nokta(:) İki Noktanın kullanım alanları: .Kendisinden sonra açıklama yapılacak
ya da örnek verilecek cümlenin sonuna
konur. 1 Örnek: Şimdi başka bir açıdan aynı noktaya bakalım: Bana, düşüncelerini şiir yoluyla okuyucularına bildiren bir toplumbilimci, tek bir filozof gösterebilir misiniz?
Yeni harfler alındıktan sonra eski yazı ile bir tek sözcük bile yazmayan iki kişi görmüşümdür: Atatürk ve İnönü!
İnce sesli harflerimiz şunlardır: e, i, ü, ö. Not: İki noktadan sonra gelen
bölüm, bağımsız bir cümle
ise bu cümlenin ilk sözcüğü
büyük harfle, yalnızca örnekler sıralanıyorsa ilk örnek küçük
harfle başlar. Edebî metinlerde konuşma
çizgisinden önce kullanılır. 2. Örnek: Yoluma devam ederken:
– Hişt, hişt, dedi. Not: İki noktadan sonra gelen açıklama bağımsız bir cümle ile başlıyorsa, cümlenin ilk kelimesi büyük yazılır: Annesi merak ederek sordu: Bu çalışmadan
kırık mı aldın? Ses biliminde uzun okunması
gereken ünlüden sonra kullanılır. 3. Örnek: ka:file (kâfile)
a:zık (âzık) Bir cümleden sonra alıntı bir
cümle veya söz gelirse kullanılır. 4. Örnek: Çocuk merakla sordu:
“Bana ne getirdin?” Kataloglarda yazar adları
ile eser adları arasına konur. 5. Örnek: Yahya Kemal Beyatlı: Eski Şiirin
Rüzgarıyla, Kendi Gök Kubbemiz. Not: İki nokta işaretinden sonra örnekler
sıralanacaksa ilk kelimenin birinci
harfi küçük yazılır: Sınıfın hali şöyleydi: kırık iki
masa, yerde sandalyeler. 6. Matematikte “bölme işareti”
(/) yerine kullanılır. Örnek: 27:9 = 3
125:25= 5
6:3= 2 1. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. Soru İşareti(?) Kullanım yerleri: Soru bildiren cümle veya
sözlerin sonuna konur. 1. Örnek: Yalnız Tanrılar mı akla gelmez cezalar uygulayacak?
Beni avutmak için daha derli toplu bir yalan bulamadın mı?
Gümrükteki memur başını kaldırdı:
— Adınız?
Nereye doğru gidiyorsun? Not: İçinde soru eki olduğu halde soru
anlamı vermeyen cümlelerde bu
şaret kullanılmaz. Bu semtin güzel mi çirkin mi
olduğuna bir türlü karar veremedim. Bazen çekimlenmediği hâlde, konuşma
cümlesi olarak kullanılabilen -yani bir yargı
ifade eden- sözcüklerin sonuna soru işareti gelebilir. 2. Örnek: Kim var orada?
- Asteğmen Orkun.
- Parola?
- Bora… Not: Bazı kelimeler ve cümlelerde soru
bildiren kelime olmadığı halde soru
anlamı vardır. O zaman soru işareti
kullanılır. Adınız? Doğduğunuz yer? Bilinmeyen, kesin olmayan veya
şüpheyle karşılanan yer, tarih vb.
durumlar için kullanılır. 3. Örnek: Yunus Emre (1240?-1320), (Doğumyeri: ?).
Türk halk felsefesinin, Türk nükteciliğinin ve mizah dehasının büyük mümessili Nasreddin Hoca da (Hâce Nasirüddin) bu asırda yaşamıştır (1208?-1284). Bir söze inanılmadığını, sözün şüphe ile karşılandığım bildirmek için sözden sonra
veya cümle sonunda soru işareti parantez
içinde konur. 4. Örnek: Öğrenci çok çalıştığını(?) söylüyordu.
Çok yoruldum dedi(?). Cevabı zaten içinde olan soru
cümlelerinde de soru işareti kullanılır. 5. Örnek: Haksız mıyım? Liderler içinde
Atatürk gibisi var mı? Ünlem İşareti(!) Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma
gibi duyguları anlatan cümlelerden,
seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden
sonra konur. 1. Örnek: Hayır, yalan!
Vay canına!
Ne mutlu Türk ‘üm diyene!
Senin dudakların pembe!
Ellerin beyaz!
Al tut ellerimi bebek!
Tut biraz!
Beyim gül olmaz ki bu mevsimde! Alay, kinaye veya küçümseme anlamı
kazandırılmak istenen sözden hemen
sonra yay ayraç içinde ünlem işareti
kullanılır. 2. Örnek: Çok düşüncelisin (!) teşekkür ederim.
Adam, akıllı (!) olduğunu söylüyor. Ünlemden, ünlem niteliğinde kullanılan
kelimeden sonra gelen cümle duygu bildiren
bir cümle olmazsa, o zaman ünlem bildiren kelimeden sonra virgül konur. Cümle sonunda
ise ünlem işareti kullanılmaz. Başka işaretler,
nokta, soru vb. kullanılır. 3. Örnek: Arkadaş, sana uğurlar olsun.
Oh, hava nihayet serinledi. Ünlem işareti parantez içinde bir
kelimeden veya cümleden sonra
kullanılırsa, küçümseme, alay, dikkat
çekme anlamı verir. 4. Örnek: Gençliğinde büyük bir atıcı olduğunu söyledi (!).
Fizik sınavının birincisi (!) olduğunu söylüyordu. Söylevlerde kullanılır. 5. Örnek: Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir. İleri! Bir noktalama işareti olan ünlem işareti, cümle sonuna konduğunda cümlenin bitişini belirtir. Ayrıca kelimelerin ardında da kullanılabilir. Tırnak İşareti(" ") Doğrudan alıntıları göstermek için
kullanılır. Bir yazıda başkasından
söz alınıp kullanılacaksa olduğu
gibi aktarılan başkasının sözünün
basma ve sonuna konur. 1. Örnek: “Birazdan atlılar Çiftekoyaklar 'in
başına varıp beklerler.” diye düşündü. Not: Tırnak içindeki alıntının sonunda
bulunan işaret (nokta, soru işareti,
ünlem işareti vb.) tırnak içinde kalır: “İzmir üzerine dünyada bir şehir
daha yoktur! ” diyorlar. Vurgulanmak istenen sözleri
göstermek için kullanılır. 2. Örnek: Var mı böyle bir zaman, adı “şimdi” olan?
Onların mutluluk kaleleri benim gibi “gerçekçiler” tarafından yıkılamayacak kadar sağlamdı. Söylendiği şekilde yazıya aktarılmayan
kişilerin sözleri tırnak içine alınmaz. 3. Örnek: Atatürk Türk olmanın
mutluluğunu belirtmiştir. Uzun alıntılarda her paragraf
ayrı ayrı tırnak içine alınır. 5. Örnek: Küçük salonun fes renginde, kalın, ağır perdeli penceresinden dışarı, muhteşem, parlak bir suluboya levhası gibi görünüyordu. Saf mavi bir sema… Çiçekli ağaçlar… Uyur gibi sessiz duran deniz… Karşı sahilde mor, fark olunmaz sisler altında dağlar, korular, beyaz yalılar…” Parça içinde geçen edebî eser isimleri, bilimsel yayınların isimleri de özellikle birkaç kelimeden oluşuyorlarsa tırnak içinde gösterilirler. 6. Örnek: “Çalıkuşu”,
“Otuz Beş Yaş” Gazetelerin, dergilerin başlıkları
tırnak içinde yazılmaz. 7. Örnek: Hürriyet Varlık Not: Tırnak içinde aktarılan sözün de
içinde başka bir aktarma varsa o
zaman söz içindeki aktarma tek
tırnak içinde yazılır. Annesi oğluna, “Babana git, sana
‘Neden gelmedin’ diye sorarsa,annem
göndermedi dersin,” dedi. Bibliyografik künyelerde makale
adları tırnak içinde verilebilir. 7. Örnek: Erlat, Jale (1996) “Emilie du Chatelet ve Mutluluk Düşüncesi”, Frankofoni, 11:139-150. Üç noktanın kullanıldığı yerler: Üç nokta(...) Herhangi bir nedenle tamamlanmamış,
eksik bırakılmış cümlelerin sonuna konur. 1. Örnek: Ey kimsesiz, avare çocuklar, hele sizler, hele sizler…
Güneşin altına uzanmış pencereler, kapılar, parıltılı teller, boyalı elektrik direkleri, otomobiller… Kaba sayıldığı için veya açıklanmak istenmeyen sözcük veya bölümleri göstermek, kurmaca metinlerde duraklı, kesik kesik süren bir anlatımı yansıtmak için kullanılır. 2. Örnek: Kılavuzu karga olanın burnu b…tan çıkmaz.
- Olaya … Hanım ‘ın da adı karışmış.
- Üç ay oldu geleli… Komşulardan biri
anlattıydı ama… Gene de… Siz… Ne de olsa… Bir konuda birtakım örnekler verilirken
başkalarının da bulunduğunu belirtmek için kullanılır. Yani örneklerin sıralanabileceği
belirtilmiş olur. 3. Örnek: Bu gezide her öğrenci bir yemek
getirmişti: köfte, dolma, helva… Karşılıklı konuşmalarda yeterli olmayan,
eksik bırakılan cevaplarda kullanılır. 4. Örnek: - Yabancı yok!
- Kimsin!
- Ali…
- Hangi Ali?
- … Ünlem ve seslenmelerde anlatımı
pekiştirmek için konur. 5. Örnek: Gölgeler yaklaştılar. Bir adım kalınca onu kıyafetinden tanıdılar:
- Koca Ali… Koca Ali, be! Alıntılarda; başta ortada ve sonda
alınmayan, kelime ve bölümlerin
yerine konur. 6. Örnek: … Türkçenin çekilmediği yerler vatandır,
ancak çekildiği yerler vatanlıktan çıkar…
Yahya Kemal Alıntılarda atlanmış bölümleri göstermek
için kullanılır ve bu durumda yay ayraç içine alınabilir. 7. Örnek: Bilimin kaynağı olan akıl elbette sanata
yabancı kalamaz (…) Ama tek başına akıl,
ancak duygudan yana kurumuş olan
Voltaire ‘in şiir benzerlerinden başka bir
şey vermez. Çizgi(- ve ) _ Uzun çizgi( ) Kısa çizgi(-) Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır. Buna konuşma
çizgisi de denir. Karşılıklı konuşmalarda konuşmanın ve konuşmacının değiştiğini
belirtmek için cümlelerin başında
(satır başında) kullanılır. 1. Örnek: Bir hikâye müsveddesi, Panco ‘nun bir resmi, bir kalemi daha.
—Nüfus kâğıdın yok mu senin?
—Ne iş yaparsın?
—Yazı yazarım.
—Ne yazısı, kâtip misin?
—Kâtibim.
—Kimin yanında ?
—Kocaeli, İkbal ambarında. Not: Konuşmalar uzun çizgi içinde
verildiği zaman konuşma çizgisi
kullanılmaz. Çizgiden önce konuşan
kişinin isimleri de yazılabilir. 2. Örnek: Nöbetçi — Kimsin?
Nöbetçi — Parola nedir?
Çavuş — Senin çavuşun. Karşılıklı konuşma şeklinde olmayan
sözler de konuşma cizgisi ile verilebilir. Öğretmeninin yanına sokuldu. 3. Örnek: — Bana izin veriniz
gideceğim, dedi. Not: Oyunlarda uzun çizgi, konuşanın
adından sonra da konabilir: Büyük nine — Okuduğun ne, kızım?
Kız — Bir roman.
Büyük nine — Neden bahsediyor?
Kız — Hiç.
Büyük nine tekrar daldı. _ Satıra sığmayan kelimeler bölünürken
satır sonuna heceleri ayırmak için konur. 1. Örnek: Bitişik yazılan kelimelerde de bu kurala uyulur: ba-şöğ-ret-men, il-ko-kul, Ka-ra-os-ma-noğ-lu. Not: Satır sonunda, yer kalmadığı için yarım kalan kelimelerin bölünmüş olduğunu, yani devamının altta olduğunu göstermek için satır sonunda kullanılır. Bu görevde kullanılınca birleştirme çizgisi denir. Ayırmada satır sonunda ve satır başında tek harf bırakılmaz ve kesme işareti satır sonuna geldiğinde yalnız kesme işareti kullanılır; ayrıca kısa çizgi kullanılmaz. Tokat-
tan… Ara sözleri ve ara cümleleri
ayırmak için kullanılır. 2. Örnek: Burada Nietzche ‘nin büyük buluşu, Dionysos-Apollon karşılaşması -yahut birleşmesi- tekrar kendiliğinden ortaya çıkar.
Giysi seçimi, -moda- insanın çevresine gösterdiği saygı olduğu gibi, çağdaş yaşama bakışını açıklayan, kendini takdim eden bir davranıştır. Bir olayın başlangıç ve bitiş
tarihleri arasına konur. 3. Örnek: İkinci dünya savaşı (1939-1945)
tam altı yıl sürmüştür. Kelimeler arasında “-den…-a, ve, ile,
ila, arasında” anlamlarını vermek için
kullanılır 4. Örnek: Türkçe-Fransızca Sözlük
Ankara-İstanbul uçak seferleri
Türk-Alman ilişkileri
Fen-Edebiyat Fakültesi
Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi
09.30-10.30
Beşiktaş-Fenerbahçe karşılaşması
2009-2010 öğretim yılı… Bazı terimlerle kuruluş
adlarında kullanılır. 5. Örnek: İsim-fiil
Zarf-fiil
Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi
Fen-Edebiyat Fakültes Adreslerde semt ile
şehir ismi arasına konur. 6. Örnek: Tarsus – MERSİN Teşşekürler :) Noktalama İşaretleri . Türk Dil Kurumu, 1932 yılında kurulmuştur. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Not:
Full transcript