Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

ELEŞTİREL SÖYLEM ANALİZİ

No description
by

Serhatcan Yurdam

on 2 May 2016

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of ELEŞTİREL SÖYLEM ANALİZİ

ELEŞTİREL SÖYLEM ANALİZİ
Serhatcan Yurdam
Ege Üniversitesi-İletişim Fakültesi, serhatcan.yurdam@ege.edu.tr

Söylem
"'Söylem' kavramının ortaya çıkışı ve günümüze kadar izlediği seyir, kavramın disiplinlerarası eleştirel bir yaklaşımla sürekli olarak yeniden inşa edildiğini göstermektedir. Söylem teorisi, tek bir paradigmadan hareketle anlaşılmayacak kadar karmaşık ve dinamik bir yapı içinde gelişmektedir" (Göregenli, 2013).
Söylem Analizi ve Ekoller
Metin Linguistiği (Halliday, van Dijk, Hoey)
Etnometodoloji (Sacks, Goffman)
Diyalog Analizi(Schegloff, Goffman, Schiffrin)
Anlatı Analizi (Labov, Chafe)
Semiyotik (Foucaoult, Eco, Lotman)
Yapıbozumculuk (Derrida)
Eleştirel Söylem Analizi
(van Dijk, Wodak, Fairclough)
Multimodal Analiz (Kress)
Söylemsel Psikoloji (Potter, Wetherell)
Bilişsel Model Analizi (Lakoff, Tannen)
Eleştirel Söylem Analizi
ELEŞTİREL SÖYLEM ANALİZİ

Sosyal olay ve olgular çok yönlü, net, durağan olmayan ve toplumlara özgü değişkenlerle oluşur (Gür, 2013).
Güç, direnç, sosyal faydaların mücadele, dağılımı ve tekrar dağılımı ve dilin bu yapıdaki rolü üzerinde durulur (Gür, 2013).
Dilin sosyal yapıdaki etkinliğini belirleyip betimlemekten çok, bunu nasıl ve niçin yaptığı araştırılır (Gür, 2013).
Sosyal ortamlarda ve iletişimde kullanılan dil sosyal yaşamda oluşan olay ve olguların hem sebep hem de sonuçlarından biridir (Peters ve Burbules, 2004, akt. Gür, 2013).
Toplumsal bir araç olan dilin; toplumdaki sosyal etkileşimler, kurumlar ve bilginin oluşum ve paylaşım aşamalarında nasıl bir işlevi olduğunu anlamaya çalışılır (Gür, 2013).
Graham Gibbs'e (2015) göre:
Metin ve konuşma analizi
Tahakküm/güç/iktidar
Tahakkümün yeniden üretiminde söylemin rolü
Irkçılık, cinsiyetçilik, milliyetçilik, sınıfçılık, yoksulluk, sosyal eşitsizlik ve bunların yeniden üretiminde söylemin rolü (van Dijk, 2012)
Eleştirel Söylem Analizinin Genel Nitelikleri
(van Dijk, 1995):
Söylem analizinin ekolü, alanı (field) ya da alt-disiplini olarak nitelendirilemez; metin ve konuşma çalışmaları bağlamında bir yaklaşım, pozisyon ya da duruştur.

Paradigma-odaklı" olmaktan çok "konu/sorun-odaklıdır (issue-oriented)". Her kuramsal ve metodolojik yaklaşım, cinsiyetçilik, ırkçılık, kolonyalizm ve diğer toplumsal eşitsizlik biçimleriyle ilintili toplumsal sorunları çalışmaya efektif biçimde imkan verdiği ölçüde kullanıma uygundur.

Toplumsal sorunlar üzerine çalışmak için disiplinlerarası ve çokdisiplinli bir çalışma gerektirir; sosyal-biliş, siyaset ve kültür dahil olmak üzere söylem ve toplum arasındaki ilişkiye odaklanır.

Tarihsel ve sistematik olarak, insan bilimleri ve sosyal bilimler alanındaki geniş çaplı eleştirel çalışmaların bir parçasıdır (Sosyoloji, Psikoloji, Kitle İletişim Araştırmaları, Hukuk, Edebiyat, Siyaset Bilimi)

Söylemi tüm düzey ve boyutlarıyla inceler. (Gramer, biçim, retorik, şematik organizasyon ve bu birimlerin birbirleriyle ilişkisi)
Birçok çalışma söyleme yalnızca "sözel" açıdan yaklaşmaz; resimler, filmler, sesler, müzik ve jestler dahil olmak üzere semiyotik boyutları da dikkate alır.
Eleştirel Söylem Analizinin Genel Nitelikleri
(van Dijk, 1995):
Sınıf, toplumsal cinsiyet, etnisite, cinsel yönelim, ırk, dil, din, yaş, milliyet bağlamında toplumsal ilişkilerde söylemsel açıdan uygulanan ve meşrulaştırılan tahakküm yapılarını ve direniş stratejilerini ele alır.

Söylemin toplumdaki rolüne odaklanan çalışmalarda, güç, tahakküm ve eşitsizliğe ve tüm bunların sosyal grup üyelerince yeniden üretimi ve dirence odaklanır.
İdeolojilerin yeniden üretim konusundaki rolünün ya da tahakküme ve toplumsal eşitsizliğe karşı rolünün altını çizer.
Söylemsel açıdan kurulan tahakküm ve altında yatan ideolojileri; gizil olanı, ilk bakışta görünmeyeni ortaya çıkarma; ifşa etme, açığa çıkarma girişimi; tanımlayıcı, açıklayıcı ve pratik amaçları arasındadır.
Manipülasyon, meşrulaştırma ve rıza imalatı ile; söylemsel yollarla insan zihinnin muktedirler yararına dolaylı olarak etkilenmesine odaklanır.
Domine edilen gruplarla dayanışma amacıyla etraflı bir perspektif formüle etmeye ve bunu sürdürülebilir kılmaya çalışır, Pratik mücadele ve direniş içerisinde karşı-güç ve karşı-ideolojilerin uygulanması ve geliştirilmesine yönelik çabalar sergiler.

Bu metin veya konuşma neyle ilgili?
Anlamı ne?
Ne gibi imalar barındırıyor?

Bu tür soruların cevabının bir kısmı; kelimeler, cümleler, paragraflar veya bütün söylemler için yorumlama kuralları hazırlayan metin semantiğinde verilir (van Dijk, 1977, akt. van Dijk, 1991).
Metnin müteakip önermeleri nasıl birbirine nasıl bağlandığı.


metin önermelerinin zaman, durum, sebep ve sonuç gibi ilişkilerle birbirlerine bağlı olaylara atıfta bulunmaları.

Haberde;
zamansal bağ (“-den sonra, ardından, vb”)
nedensel bağ (“ -dığı için için, rağmen, vb”)
Metin Semantiği
Metnin yerel tutarlılığı
Metinde art arda gelen cümleler arasındaki anlamsal ilişkilerin yanısıra
genel bir semantik bütünlük.


(van Dijk, 1991)



Metnin küresel tutarlılığı
Bilgiler çoğunlukla açıkça ifade edilmemekte, tersine
ima
edilmektedir.

Kelimeler, cümleler ve diğer metinsel ifadeler, arka plan bilgisine dayanılarak çıkarımda bulunulabilecek içerikleri ya da iddiaları, ima yoluyla ortaya koyabilir.

“Söylenmeyen”in analizi, kimi zaman metinde bilfiil ifade edilen üzerine çalışmaktan daha açıklayıcı olabilir.
İmalar
(van Dijk, 1991)
Hiyerarşik şema;

Başlık,
Haber Manşeti
Ana Olay,
Bağlam,
Tarihçe
Sözel Tepkiler
Yorumlar

"Yukarıdan aşağıya stratejisi"

Üst Yapılar: Haber Şemaları
Kelimelerin seçimi

Sözlerin dizilimi
Biçem ve Retorik
B
A
Ğ
L
A
M

Sosyal Biliş
Haberin söylemsel analizi yalnızca metinsel yapı ile sınırlı değildir.

Metinde altta yatan anlamların metinle bağlantısını ortaya çıkarmak
için, bilişsel (kognitif), sosyal, politik ve kültürel bağlamı da analiz etmek gerekir.

Metinler anlama “sahip” değildir ve fakat dili kullananın atfettiği anlamlar vardırve bu yüzden dili kullananın zihinsel süreçleri önemlidir.

Haberleri üreten muhabirlerin ve bu haberleri algılayan ve hatırlayan okuyucuların bilişsel temsillerini ve stratejilerini ayrıntılı olarak anlamak gereklidir (van Dijk, 1988a; van Dijk ve Kintsch, 1983, aktaran: van Dijk 1991).
Kaynakça:
Göregenli, M. (2013) “Temel Kavramlar: Önyargılar, Özcü İnançlar ve Ayrımcılık”, içinde Çınar, M. (ed.), Medya ve Nefret Söylemi, İstanbul: Hrant Dink Vakfı Yayınları

Gür, T. (2013) Post-Modern Bir Araştırma Yöntemi Olarak Söylem Çözümlemesi. Journal Of World of Turks, Vol 5, No 1

Gibbs, G, R. (2015). (6 Mayıs 2015). Discourse Analysis Part 1: Discursive Psychology [Video dosyası] Erişim adresi: youtu.be/F5rEy1lbvlw

Van Dijk, T. A. (1991). Haberlerin söylem olarak disiplinlerarası incelenmesi. (çev.), Çolak Ö., Şahin E. http://www.nefretsoylemi.org/resimler/200911199701959490.pdf

Van Dijk, T. A. (1995). Aims of critical discourse analysis. Japanese discourse, 1(1), 17-28. Erişim adresi: http://www.discourses.org/OldArticles/Aims%20of%20Critical%20Discourse%20Analysis.pdf

Full transcript