Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Havo 4 H1 Van jagen en verzamelen naar landbouw

No description
by

Dion Beusen

on 21 September 2017

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Havo 4 H1 Van jagen en verzamelen naar landbouw

Wetenschap
In het oude Griekenland werd alles mythologisch verklaard, sommige Grieken brachten hier verandering in --> een natuurwetenschappelijk beeld (het zoeken naar verklaringen voor natuurverschijnselen)

Griekse onderzoekers gingen onderzoeken hoe de wereld in elkaar zat: wetenschappelijk onderzoeken
systematisch (volgens bepaalde stappen) op zoek gaan naar verdere kennis

Geneeskunde
Hippocrates, hoe wordt iemand ziek?
Geschiedenis
Herodotus, noteerde nauwkeurig verschillende verhalen
Filosofie
Socrates, verklaringen zoeken met het verstand
Bibliotheek van Alexandrië als centrum van wetenschap
Geleerden uit de hele wereld kwamen hier bijeen
Astronomie
Aristoteles (4de eeuw voor Chr.) en Ptolemaeus (2de eeuw na Chr.), aarde was een onbeweeglijke bol, vormde het centrum van het heelal

Perzische Oorlogen 490-479
Perzische Rijk, groot machtig rijk onder leiding van één heerser (autocratie/monarchie)
In het begin 5e eeuw voor Christus vallen zij Griekenland binnen --> strafmaatregel tegen hulp aan opstandige Griekse kolonies

De Perzen probeerde drie keer de Griekse poleis (stadstaten) te veroveren
Slag bij Marathon 490 v.C.
Athene wint, Spartanen te laat
Slag bij Thermopylae 480 v.C.
Slecht 300 Spartanen vechten
Slag bij Plataeae 479 v.C.
Laatste landleger Perzen verslagen

Peloponnesische Oorlog
Na Perzische Oorlogen ontstaat er samenwerking tussen de Griekse staatjes, doel:
bescherming tegen mogelijke aanval Perzen, echter ontstaan er twee bondgenootschappen
Athene en zijn bondgenoten (Delische Bond)
Sparta en zijn bondgenoten (Peloponnesische Bond)

Groot wantrouwen t.o.v. elkaar,
gevolg
: een oorlog

Van 431 v.C. tot 404 v.C. werd er onderling gevochten: de Peloponnesische Oorlog --> Winnaar......
Prehistorie
http://nl.wikipedia.org/wiki/Geschiedenisonderwijs_(Nederland)
Neanderthaler
Leek op de homo sapiens
Leefde van 230.000 tot 35.000 v.C. in Afrika, Azië en Europa
Vernoemd naar Neanderdal in Duitsland, vindplaats
Neanderthaler gebruikte vuur
Voordelen vuur?
Hoe leefde de Neanderthaler?
verzamelde eetbare planten
jaagde op grote dieren
maakte gebruik van vuur
had houten en stenen werktuigen
speren, vuistbijlen, messen en schrapers
Homo sapiens en Neanderthaler maakten beide werktuigen
Homo sapiens wel handiger
Daarnaast maakte de homo sapiens kunst
(misschien de Neanderthaler ook...)
Neanderthaler vs homo sapiens
Er was nog geen schrift, vandaar dat deze periode prehistorie heet (voorgeschiedenis)

Wanneer start de historie (geschiedenis voor een volk)?

Mesopotamië, eerste volk met schrift, rond 3300 v.C.
Prehistorie
Paragraaf1
De Prehistorie: tijd van jagen en verzamelen

De overgang naar landbouw
H1.2 Ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen
- Klimaatverandering zorgde waarschijnlijk voor de overgang naar landbouw

- Rond 12.000 v.C. was het ijs uit de Laatste IJstijd weg

- De temperatuur steeg en er viel meer regen

- Dit zorgde voor vruchtbare gebieden
- De mens en mensachtige hebben miljoenen jaren geleefd als jagers en verzamelaars

- Welke redenen zouden er kunnen zijn voor de overgang naar landbouw?
Hoe kon men overgaan op landbouw?
Midden-Oosten
Tussen 9000 en 6000 v.C. ging men in het Midden-Oosten over op landbouw

Zogenaamde Vruchtbare Sikkel/ Vruchtbare halve maan
Landbouw
- Veel vruchtbare grond zorgt voor veel voedsel

- Men kon langer op één plek blijven

- Rond 9000 v.C. begon men graan te verbouwen

- Hoe kwam de mens hier achter?
Verzin met z'n tweeën een theorie
Agrarische samenleving
- Naast de akkerbouw, het verbouwen van graan, ging de mens ook aan veeteelt doen

- Tussen 9000 en 6000 v.C. ontstond in het Midden-Oosten een agrarische samenleving

- 7000 v.C. Noord-Afrika

- 6000 v.C. Europa
Neolithische Revolutie
De overgang van jagers en verzamelaars naar een agrarisch bestaan

Ook wel de eerste economische revolutie genoemd
(neolithische revolutie)

Tweede economische revolutie...?
Ontstaan nederzettingen
- Graan verbouwen kost tijd --> langer op een plek

- Meer voedsel zorgt voor grotere nederzettingen

- Ontstaan dorpen
(kleine nederzetting waar de meeste inwoners leven van akkerbouw en veeteelt)

Voordelen landbouw
- Bestaanszekerheid werd groter

- Minder afhankelijk van de natuur

- Mens kan proberen de natuur naar zijn hand te zetten
Mesopotamië en Egypte
- Mesopotamië eerste landbouwbeschaving

paar honderd jaar later

- Egypte tweede landbouwbeschaving
Ontstaan van steden
Natuurlijke omstandigheden in het zuiden Mesopotamië niet ideaal

Er was irrigatie nodig

Kunstmatig bevloeien van akkers
door een systeem van kanalen en dijken
https://maps.google.nl/maps?hl=nl&q=maps&ie=UTF-8
In Mesopotamië, huidige Irak, ontstaan eerste steden

De landbouw leverde overschotten aan voedsel op

Vanaf 3300 v.C. groeiden hier in het zuiden steden
Irrigatie
Soemerische steden
In zuiden Mesopotamië eerste steden

Gebied Soemerië genoemd naar de Soemeriërs

Uruk belangrijke stad
Leven in de steden
Door de landbouw ontstond er een overvloed aan voedsel

Niet iedereen hoefde als boer te werken

In de stad gingen handwerkslieden zich specialiseren

Kooplieden trokken rond met producten
Ontstaan verschillende sociale lagen
Jagers verzamelaars iedereen gelijk

Landbouwsamenleving en ontstaan steden, ongelijkheid neemt toe

Verschillen in macht en aanzien

Priesters, weten hoe goden gunstig te stemmen

Koning, plaatsvervanger van god op aarde
Koning
Het hoofd van de stad

Plaatsvervanger van god op aarde

Verantwoordelijk voor: - waterbeheer
- rechtspraak
- ordehandhaving
- verdediging van de stad
Goden
Soemeriërs waren polytheïsten

Zij geloofden in meerdere goden

Voor de goden werden tempeltorens, ziggoerats opgericht
Schrift
Soemeriërs vonden het schrift uit
rond 3100 v.C.

De samenleving kon beter georganiseerd worden

Oudste schrift gevonden in Uruk

Eerste schrift bestond uit tekeningetjes

Later werd dit vervangen door tekens, het spijkerschrift
Babylonische Rijk
Soemerië een verzameling van stadstaten

Iedere koning baas van stad

2000 v.C. werden de Soemeriërs verslagen door de Amorieten

Amorieten stichtten een machtig rijk, het Oud-Babylonische Rijk (1900-1600 v.C.)
Oud-Babylonische Rijk
1900-1600 v.C.
Koning Hammoerabi

Eerste grote wetgever in Mesopotamië

Liet 282 wetsartikelen schrijven over:
- grondbezit
- handel
- huwelijk
- slavernij
Gecentraliseerd bestuur
In het Oud-Babylonische Rijk werd de vorst steeds machtiger

Hij bestuurde het rijk met zijn ambtenaren

Had het leger onder zijn hoede

Stelde gouverneurs aan om gebieden te besturen

Er was sprake van een gecentraliseerd bestuur
Nieuw-Babylonische Rijk
600-539 v.C.
Nieuwe grote bloei Babylon

Onder leiding van koning Nebukadnezar
Hangende tuinen
Toren van Babel
Einde Babylonische Rijk
539 v.C.
539 v.C. Babylon veroverd door Perzen

Perzen stichten enorm rijk met o.a. Mesopotamië
H1.3 Het Oude Egypte
Landbouw bij de Nijl
Nijlvallei
De landbouw, akkerbouw en veeteelt, kwamen vanuit de Sahara

Neolithische Revolutie daar tussen 5000 en 4000 v.C.

Sahara was groen en vochtig toen dat veranderde trokken landbouwers naar de Nijlvallei
Boven en Beneden-Egypte
Landbouw geïntroduceerd in
Boven en Beneden-Egypte

Beide gebieden kregen een politieke eenheid met een koning aan het hoofd

Rond 3100 v.C. Egypte verenigd (farao Menes)

Hoofdstad Memphis
farao
Lage ambtenaren,
waaronder schrijvers
Ambachtslieden, kooplieden en opzichters
Boeren, landarbeiders, mijnwerkers, bedienden
Slaven
De vizier:
hoogste ambtenaar
Koning eigenaar van al het land

Ambtenaren hielpen hem bij het besturen van het land (bestuursapparaat)

Had leiding over de waterhuishouding en het leger

Werd vereerd als een god



http://giza3d.3ds.com/index.html#discover
Hiërogliefenschrift
Egyptische bestuur kon efficiënt functioneren door het schrift

Bekendste Egyptische schrift het hiërogliefenschrift

Ontstaan rond 3100 v.C.

Werd met name gebruikt voor inscripties in tempels en piramides
Hiëratisch schrift
Steen van Rosetta
Cultuur en godsdienst Egypte
In het Egyptische Rijk vele goden

Ook dieren en elementen uit de natuur werden aanbeden (natuurgodsdienst)

Bekende Egyptische goden
- Zonnegod Re
- Hemelgod Horus
- Osiris god van het dodenrijk
- Isis godin van de liefde

Polytheïsme: is het geloof in meerdere goden
Periode-indeling Egyptische Rijk
3000-2630 v.C. Periode van de Vroege Dynastieën

2630-2125 v.C. Oude Rijk

2040-1650 v.C. Middenrijk

1550-1069 v.C. Nieuwe Rijk

747-332 v.C. Late Rijk

305-30 v.C. Tijd der Ptolemaeën
Egyptische Rijk
Het oude Egyptische Rijk bestond bijna 3000 jaar

Geregeerd door 31 verschillende dynastieën (koninklijke families)

Verovering Alexander de Grote maakte een einde aan het Egyptische Rijk
Godsdienst
Geloof in leven na de dood, vandaar mummificeren

Beelden mee in het graf, dit waren dienaren

Farao's en rijke ambtenaren kregen een dodenboek mee in hun graf
Echnaton
Farao Amenophis IV Echnaton (Achnaton)

Alleen de zonnegod Aton mocht vereerd worden

Als eerste koning het monotheïsme ingevoerd
(is het geloof in het bestaan van één god)

Veel weerstand hiertegen, van wie?

Na zijn dood hersteld Toetanchaton het polytheïsme

Naam Toetanchaton werd om politiek-religieuze redenen
--> Toetanchamon


Periode van de Vroege Dynastieën
Oude Rijk
Nieuwe Rijk
Hoe weten we dit alles?
- Schilderingen in graftombes

- Begrafenisteksten

- Dodenboeken

- Brieven van farao's

Door het droge klimaat is veel bewaard gebleven
Steen van Rosetta
Gevonden in 1799

Maakt vertaling hiërogliefen
mogelijk
Hierogliefen
Demotisch
Grieks

1822 Champollion ontcijferd
de steen
Ontdekkingen Egyptenaren
Niet zo goed als Mesopotamiërs in
astronomie en wiskunde

Blonken wel uit in geneeskunde

Technologische uitvinding: papyrus
- Goedkoper
- praktischer
Het Nieuwe Rijk
(1550-1069 v.C.)
Periode van grote voorspoed

Vele gebieden werden veroverd

Dit leverde grote rijkdommen op
Ramses II
(1304-1237 v.C.)
Groot veldheer en bouwer

Had een grote harem en
verwekte 150 kinderen

1285 v.C. Slag bij Kadesh
Aboe Simbel
Slag bij Kadesh
Hittieten tegen Egyptenaren

Beide partijen claimde de overwinning

Macht Farao Ramses neemt langzaam af
Einde Egyptische Rijk
Politieke chaos en economische
achteruitgang

Wisselende machthebbers

332 v.C. veroverd door
Alexander de Grote

Sticht Alexandrië
Buitenlandse overheersers
Lokale dynastieën
Tijd van Ptolemaeën
Na overlijden Alexander de Grote wordt zijn rijk verdeeld

Ptolemaeus I Soter nieuwe Farao Egypte

Begin van de Tijd der Ptolemaeën (305-30 v.C.)
Tijd van Ptolemaeën
Opleving Egypte

Alexandrië internationaal handeslcentrum

Welvarendste koninklijke familie in de
hellenistische wereld

30 v.C. ten einde met komst Romeinen
Laatste Farao...
(de wereld die door de verovering
van Alexander de Grote onder
Griekse invloed was geraakt)
Hoofdstuk 1
Van jagen en verzamelen naar landbouw


Kenmerkende aspecten:
1. De levenswijze van jagers-verzamelaars.
2. Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen.
3. Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen.

Tijd van jagers en boeren
Prehistorie - historie
http://nos.nl/op3/artikel/542415-verborgen-stam-in-peru-komt-tevoorschijn.html
Prehistorie
Voor een volk de tijd waarin niet door of over dat volk wordt geschreven

Uitvinding schrift --> begin van de geschiedenis voor sommige volken


Spijkerschrift

Begin geschiedenis: ± 3100 v.Chr. in Mesopotamië
Begin geschiedenis Nederland: ± 50 v. Chr.
Beging geschiedenis Mashco-Piro: 21ste eeuw


Oudste skeletten mensachtige gevonden in Oost-Afrika

Afgezonderde apensoort maakte andere ontwikkeling door dan andere apen

Ontstaan 'eerste' mensachtige -->
Australopithecus


Verzamelen en jagen: zo beginnen alle groepe
n
- Wanneer oogst meer opbrengt hoeft niet iedereen in de landbouw te werken
- Er werden voorraden aangelegd
--> ontstaan andere beroepen
Smid maakt gereedschap voor boer

- Ontstaan ambachten
ontdekking van nieuwe technieken zoals het fabriceren van aardwerk 6200 v.C.

- Rond 5000 v.C. koperen werktuigen en wapens
Gevolgen ontdekking landbouw (1)
Gevolgen landbouw (2)
Grote dorpen konden uitgroeien tot steden
(plaatsen waar de meeste mensen niet meer in de landbouw werkten)

Hier waren naast ambachten ook nieuwe beroepen
huisbediende, soldaat
koopman, bestuurder
kunstenaar, priester
geleerden

Hierdoor ontstond een gelaagde samenleving/ sociale hiërarchie
Waterhuishouding Egyptenaren
Voor- en nadelen van een staat
Gewone man moest:
- deel inkomsten afstaan
- verplichte werkzaamheden uitvoeren
- in oorlogstijd als soldaat dienen
- had geen invloed op bestuur
Gewone man kreeg:
- bescherming
- keuze uit vele beroepen
- waterhuishouding werd goed geregeld
Hoge ambtenaren, priesters
Gelaagde
samenleving
Macht in handen van weinig mensen
Onverklaarbare dingen werden toegeschreven aan goden

Farao:
- leider waterhuishouding en leger

Priesters:
- verzorgen de tempels van goden en leidden de verering van goden
- hadden veel grond
- bestuurden hun bezittingen zelf

Gouverneur:
- bestuurde een van de 42 districten
- de macht van de farao's bepaalde zijn trouw

Generaals:
- de macht van de farao's bepaalde zijn trouw

Goden en heilige dieren
In het Egyptische Rijk vele goden

Ook dieren en elementen uit de natuur werden aanbeden (natuurgodsdienst)

Bekende Egyptische goden
- Zonnegod Re
- Hemelgod Horus
- Osiris god van het dodenrijk
- Isis godin van de liefde

Verhalen over goden noemen we mythen
Een verzameling mythen is een mythologie
Huiswerk: beantwoord de vragen per blok
Dodenboek
Koning (farao in Egypte)
Egypte
Piramides
Paragraaf 2
Ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen

Mesopotamië
Paragraaf 3
Het Oude Egypte

Jaartallen
Ontstaan mens
Voorloper van de mens (Australopithecus) 3.700.000 v.C.
Voormens (homo habilis) 2.500.000 v.C.
Vroegere mens (homo erectus) 1.800.000 v.C.
Oude mens (homo sapiens) 300.000 v.C.
Mens van nu (homo sapiens sapiens) 100.000 v.C.

Prehistorie Nederland
Oudste opgravingen 200.000-150.000 v.C.
Hunebedden 3500-2700 v.C.

Neolithische revolutie
Landbouw in Mesopotamië 7000 v.C.
Landbouw in Egypte 5000-4000 v.C.

Ontstaan staten
Mesopotamië 3500 v.C.
India 2500 v.C.
China 2000 v.C.

Ontstaan schrift
Mesopotamië 3100 v.C.
Egypte 3100 v.C.
Gilgamesj-epos 2100 v.C.

Eenwording Egypte
Egypte wordt een staat 3100 v.C.
Egypte deel Grieks rijk 332 v.C.
Egypte deel Romeinse rijk 30 v.C.

http://www.nu.nl/wetenschap/3866603/neanderthalers-maakten-rotstekeningen.html
Opdracht:
Vul op de plaats van de letters het juiste woord in, gebruik als hulpmiddel de woorden onderaan

1. Levenswijze eerste mensen?
A
2. Verandering?
B --> gebieden vruchtbaarder --> minder rondtrekken --> ontdekking zaaien en oogsten
3. Hierdoor?
C (Landbouwrevolutie) ongeveer 7000 v.C. in Mesopotamië
4. Op welke twee gebieden?
Akkerbouw en veeteelt (temmen dieren)
5. Hierdoor?
Ontstaan D --> dorpen
6. Hierdoor?
Landbouw leverde zo veel op dat er E ontstonden
7. Hierdoor?
Overschotten zorgden ervoor dat niet iedereen als boer hoefde te werken --> ontstaan F
8. Hierdoor?
Dorpen konden uitgroeien tot G --> plaatsen waar de meeste mensen niet meer in de landbouw werkten -- > sommige politieke leiders slaagden erin gebieden samen te voegen --> ontstaan H
9. Hierdoor?
Er kwam verschil in bezit, macht en aanzien --> ontstaan van een I
__________________________________________________________________________________________________________
gelaagde samenleving - steden- staten - overschotten - nieuwe beroepen - Jagers en verzamelaars - Klimaatverandering - Neolitische Revolutie - landbouwgemeenschappen
Vallei der Koningen
Toetanchamon
Howard Carter
1922 Ontdekkening
graf Toetanchamon
http://www.nu.nl/wetenschap/4123020/resten-nieuwe-mensachtige-soort-ontdekt-in-zuid-afrika.html

Waar lijken deze ziggoerats op?
Gilgamesj epos
Epos:
Lang verhalend gedicht over historische of mythologische personen of gebeurtenissen

Uit 2100 v.C.

Gilgamesj koning van Uruk rond 2600 v.C.

Vrijwel ongeschonden teruggevonden
Huiswerk maandag 19-09
- Opdr. 6 en 7 geel
- Opdr. 3 t/m 5 groen

Huiswerk woensdag 21-09
- Opdr. 8 t/m 13 geel

Huiswerk vrijdag 23-09
- Opdr. 5 t/m 8 groen
Tijdvak 1: Tijd van jagers en boeren

1. De levenswijze van jagers en verzamelaars
Verschijnsel: G
rotschilderingen
Grotten van Lascaux
Vele honderden grotten met schilderingen
Oudste 30.000 jaar
meeste van 15.000 tot 10.000 v.C.
Onder controle krijgen van de natuur --> magie
2. Het ontstaan van landbouwsamenlevingen
3. Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen
Gebeurtenis:
Babylonische Rijken
Persoon:
Gilgamesj
Persoon:
Toetanchamon
Verschijnsel:
Dodenboek
Gebeurtenis:
Spijkerschrift
Ontwikkeling:
Neolitische Revolutie
Verschijnsel:
Sociale hiërarchie
Gedachte:
Polytheïstische godsdienst Egyptenaren
Neolitische Revolutie
7000 v.C. overgang van jagen en verzamelen naar landbouw
Mesopothamië --> vruchtbare sikkel/ halve maan


Sociale hiërarchie
Overschotten in de landbouw --> nieuwe beroepen --> ontstaan gelaagdheid
farao
Lage ambtenaren,
waaronder schrijvers
Ambachtslieden, kooplieden en opzichters
Boeren, landarbeiders, mijnwerkers, bedienden
Slaven
De vizier:
hoogste ambtenaar
Hoge ambtenaren, priesters
Gelaagde
samenleving
Egypte
Spijkerschrift
Uitvinding 3100 v.C. in Mesopothamië
Overgang van prehistorie naar historie
Vooruitgang in bestuur, administratie, economie
Babylonische Rijken
Gilgamesj
Epos:
Lang verhalend gedicht over historische of mythologische personen of gebeurtenissen
Uit 2100 v.C. een van de oudste literaire werken
Gilgamesj koning van Uruk rond 2600 v.C.
Overeenkomsten met de Bijbel

Toetanchamon
Zoon van Farao Amenophis IV Echnaton --> liet alleen de zonnegod Aton vereren --> één god --> monotheïsme
Toetanchamon herstelt het polytheïsme
Graf in 1922 ontdekt door Howard Carter
Dodenboek
Egyptische godsdienst --> polytheïsme
Geloof in leven na de dood --> mummificeren
Beelden mee in het graf --> dienaren
Farao's en rijke ambtenaren kregen een dodenboek mee in hun graf
Soemerië verzameling van stadstaten
Babylonische Rijk eerste rijk
Koning Hammoerabi eerste grote wetgever in Mesopotamië --> 282 wetsartikelen
Babylonische Rijk bestaat met tussenpozen van 1900 v.C. tot 539 v.C.
Activiteitenboek blz. 12

Vraag 1
Conclusie A: deze conclusie kan
met zekerheid
worden getrokken uit de wetsregels
Conclusie B: deze conclusie kan
niet
worden getrokken uit de wetsregels
Conclusie C: deze conclusie kan
niet met zekerheid
worden getrokken uit de wetsregels

Vraag 2
a De kenmerken van de gelaagde samenleving
b De stand van de medische zorg
c De aard van het strafrecht
herken je deze?
welke bron?
welke conclusie kan je hieruit trekken?


Opdracht VOGGP maken
- Maak bij één kenmerkend aspect naar keuze een eigen VOGGP (vul ze dus allemaal in)


Menes rond 3100 v.C.
Gilgamesj 2652-2602 v.C.
Hammoerabi (regeerde 1792-1750 v.C.)
Echnaton ca. 1351-1333 v.Chr
Toetanchamon ca. 1333-1323 v.C.
(graf ontdekt door Howard Carter in 1922)
Ramses II ca. 1300 v.C. - 1213 v.C.
Personen
Cleopatra
In het Egyptische Rijk vele goden

Ook dieren en elementen uit de natuur werden aanbeden (natuurgodsdienst)

Bekende Egyptische goden
- Zonnegod Re
- Hemelgod Horus
- Osiris god van het dodenrijk
- Isis godin van de liefde

Polytheïsme: is het geloof in meerdere goden
Polytheïstische godsdienst Egyptenaren


Thema´s:
1. Lucy (H1 paragraaf 1)

2. Ötzi (H1 paragraaf 1 en 2)

3. Hammoerabi (H1 paragraaf 3)

4. Toetanchamon (H1 paragraaf 3)


Lucy
Oudste mensachtige?
3.200.000 jaar geleden
Evolutie
Jagers en verzamelaars
Homo Sapiens
Mensachtige:
een organisme dat op twee benen kan lopen (en dat ook doet)
handen ontwikkeld voor grijpen en benen voor lopen

Lucy de oudste mensachtige?

De wetende mens, de moderne mens
Wij!
Verscheen '130.000' v.C. in Afrika
Rond 40.000 v.C. in Europa
Concurrent Neanderthaler stierf rond 35.000 v.C. uit
Homo Sapiens

Alle mensen horen tot één soort, wel etnische verschillen

Etnische groep:
een groep mensen met lichamelijke kenmerken die anders zijn dan bij andere groepen mensen. Deze kenmerken zijn erfelijk

Cultuur
: het denken en doen van een bepaalde bevolkingsgroep
Tot cultuur behoren:
economie
sociale omstandigheden
politiek
godsdienst, onderwijs en wetenschap, taal, kunst, rechtspraak, sport

Leven in eigen groepen --> eigen geschiedenis --> eigen gewoonten --> ontstaan: eigen cultuur



Ontstaan etnische verschillen
Overeenkomst tussen alle groepen mensen: leven als jagers en verzamelaars

Kenmerken:
Voedsel verzamelen voor korte tijd
Bleven maar kort op dezelfde plek, i.v.m. voedsel
Maakten gebruik van eenvoudige werktuigen
Een eenvoudige organisatiestructuur
Natuurgodsdienst
Muurschilderingen: magie?
Vruchtbaarheidsbeeldje
Ötzi
Wie is Ötzi
IJsmummie, gevonden in de Ötztaler Alpen
Leefde rond 3200 v.C.
Was ongeveer 45 jaar oud
Ongeveer 1.60 m en 50 kilo
Vrijwel intakt

Een jager/verzamelaar of een landbouwer?

Spullen en inhoud lichaam Ötzi
Een jager/verzamelaar of een landbouwer?
Had een koperen bijl bij zich, pijlen een een boog
Droeg een berenmuts
Had eldelhert, eekhoorn en een tarwe gegeten
Lichaam had 61 tatoeages

Doodsoorzaak
Moord?
Overgang naar landbouwsamenleving
Actief Historisch Denken: Ontstaan landbouwstedelijke samenleving

- Opdracht 2: schrijf de oorzaken in de diamant
Ötzi leefde in een overgangstijd --> van jagen en verzamelen naar landbouwsamenleving

Dierenhuiden, pijl en boog, vlees in zijn lichaam duiden op jagen en verzamelen

Tarwe, koperen bijl, zijn slechte gebit duiden op landbouw

Hoe, waar en wanneer kwam deze overgang tot stand?


Hammoerabi
Babylonische koning (gebied in Mesopotamië)
- Regeert over meerdere steden --> koning van een staat -->
Verantwoordelijk voor:
waterbeheer
rechtspraak
ordehandhaving
verdediging van de stad
- Koning Hammoerabi eerste grote wetgever in Mesopotamië --> 282 wetsartikelen (huwelijk, handel, enz.)
Waarom wetgeving nodig? Welke uitvinding nodig?

Tijdschets
Landbouwsamenleving 7000 v.C.
Neolitische revolutie (eerste economische revolutie)


Stedelijke samenleving 3500 v.C.
Hammoerabi
Ontstaan steden
- Landbouw alleen mogelijk m.b.v irrigratiesystemen --> samenwerking tussen boeren nodig
- Succesvolle landbouw in Midden-Oosten leidt tot voedseloverschotten --> ontstaan andere beroepen
- Rijke boeren worden politieke leiders --> toekomstige koningen --> ontstaan sociale ongelijkheid/hiërarchie
- Grote dorpen groeien uit tot steden (plaats waarin de meerderheid niet van de landbouw leeft)
- Deze steden worden kleine staten (stadstaten)
Wie was Toetanchamon
Farao van Egypte (had een goddelijke status)
- Stierf op 19 jarige leeftijd
- Onbelangrijke Farao maar, belangrijk graf
- Zoon van Farao Amenophis IV Echnaton

Echnaton
- Liet alleen de zonnegod Aton vereren --> één god = monotheïsme
- Toetanchamon herstelt het polytheïsme (geloof in meerdere goden)

Graf Toetanchamon
- Ontdekt in 1922 door Howard Carter
Tijdschets
Culturele kenmerken Oude Egypte
Dodenboek Egyptenaren
Toetanchamon
1323 v.C.
Huiswerk maandag 04-09
Keuze:
Aantekeningen uitwerken/
H1 geel vr. 1t/m 5

Iedereen:
H1 groen 1a+b en 2
Huiswerk dinsdag 05-09
Keuze:
Aantekeningen uitwerken/
H1 geel vr. 1t/m 5

Iedereen:
H1 groen 1a+b en 2
Huiswerk woensdag 06-09
Keuze:
Aantekeningen uitwerken/
H1 geel vr. 6 t/m 11

Iedereen:
H1 groen 3 en 5
Huiswerk dinsdag 05-09
Keuze:
Aantekeningen uitwerken/
H1 geel vr. 6 t/m 11

Iedereen:
H1 groen 3 en 5
https://nl.wikipedia.org/wiki/Codex_Hammurabi
Rivierdal culturen, Midden-Oosten, Mesopotamië

Klimaatverandering
zorgde voor vruchtbare gebieden --> rond 12.000 v.C. was het ijs uit de Laatste IJstijd weg

Gevolgen:
Langer op één plek --> ontstaan dorpen -->
Met de komst van de landbouw (7000 v.C.) ontstaan steden en uiteindelijk staten (3500 v.C.) -->
Koning Hammoerabi
Vruchtbare Sikkel/ Vruchtabare halve maan
Tussen 9000 en 6000 v.C. ging men in het Midden-Oosten over op landbouw


Ontstaan landbouw in het Midden-Oosten:
Veel vruchtbare grond, meer voedsel, langer op één plaats, gevolgen verblijf inzien --> verbouwen graan, akkerbouw (9000 v.C.), daarna ontstaan veeteelt (7000 v.C.)
7000 v.C. landbouw in Noord-Afrika
6000 v.C. landbouw Europa

Voordelen landbouw:
- Bestaanszekerheid werd groter
- Minder afhankelijk van de natuur
- Mens kan proberen de natuur naar zijn hand te zetten

Gevolgen landbouw:
- Meer voedsel zorgt voor grotere nederzettingen --> ontstaan dorpen --> ontstaan steden
- Voedseloverschotten --> ontstaan andere beroepen --> ontstaan gelaagde samenleving (sociale hiërarchie)

Mesopotamië betekent Tweestromenland, het gebied rond de rivieren de Eufraat en de Tigris (huidige Irak en Syrië)

Hieronder ontstonden de eerste steden
en staten
Codex van Hammoerabi 1792 v.C.
Wetten van Hammoerabi 1792 v.C.
Gecentraliseerd bestuur - schrift
De samenleving kon beter georganiseerd worden --> administratie, economie, wetgeving --> gecentraliseerd bestuur

Eerste schrift bestond uit tekeningetjes, later werd dit vervangen door tekens --> het spijkerschrift (3100 v.C.)
Einde prehistorie, begin historie
De geschreven geschiedenis

Hammoerabi's oog om oog, tand om tand - Activiteitenboek blz. 12

Vraag 1
Conclusie A: deze conclusie kan met zekerheid worden getrokken uit de wetsregels
Conclusie B: deze conclusie kan niet worden getrokken uit de wetsregels
Conclusie C: deze conclusie kan niet met zekerheid worden getrokken uit de wetsregels

Voorbeeld:
Regel A --> conclusie C omdat wetsregel 1 en 2 het volgende laten zien...

Vraag 2
a De kenmerken van de gelaagde samenleving
b De stand van de medische zorg
c De aard van het strafrecht
herken je deze?
welke bron?
welke conclusie kan je hieruit trekken?
Egyptische godsdienst --> polytheïsme
Geloof in leven na de dood --> mummificeren
Beelden mee in het graf --> dienaren
Farao's en rijke ambtenaren kregen een dodenboek mee in hun graf
Landbouw bij de Nijl
farao
Lage ambtenaren,
waaronder schrijvers
Ambachtslieden, kooplieden en opzichters
Boeren, landarbeiders, mijnwerkers, bedienden
Slaven
De vizier:
hoogste ambtenaar
Waterhuishouding Egyptenaren
Hoge ambtenaren, priesters
Egypte - rivierdalcultuur - rivier de Nijl
- De landbouw kwam vanuit de Sahara --> Neolithische Revolutie daar tussen 5000 en 4000 v.C.
- Sahara was groen en vochtig toen dat veranderde trokken landbouwers naar de Nijlvallei

Ontstaan stedelijke samenleving
Ook hier, samenwerking irrigatie nodig, ontstaan dorpen, ontstaan steden, ontstaan sociale hiërarchie, rijke boeren, politieke machthebbers, koning (farao)

https://maps.google.nl/maps?hl=nl&q=maps&ie=UTF-8
Rond 3100 v.C. Egypte verenigd farao Menes boven en beneden Egypte
Periode van de Vroege Dynastieën
Oude Rijk
Nieuwe Rijk
Vallei der Koningen
Toetanchamon
Echnaton
Macht in handen van weinig mensen

Farao:
- leider waterhuishouding en leger

Priesters:
- verzorgen de tempels van goden en leidden de verering van goden
- hadden veel grond
- bestuurden hun bezittingen zelf

Gouverneur:
- bestuurde een van de 42 districten
- de macht van de farao's bepaalde zijn trouw

Generaals:
- de macht van de farao's bepaalde zijn trouw
Gelaagde samenleving Egypte
Geloof in meerdere goden (polytheïsme)
- Bekende Egyptische goden:
Zonnegod Re, hemelgod Horus, Osiris god van het dodenrijk, Isis godin van de liefde
- Ook dieren en elementen uit de natuur werden aanbeden (natuurgodsdienst)
- Verhalen over goden noemen we mythen, een verzameling mythen is een mythologie
- Farao was god

Bouwstijl
- Piramides

Schrift
- Egyptische bestuur kon efficiënt functioneren door het schrift
- Bekendste Egyptische schrift het hiërogliefenschrift
- Ontstaan rond 3100 v.C.
- Werd met name gebruikt voor inscripties in tempels en piramides
Voor- en nadelen van een staat
Gewone man moest:
- deel inkomsten afstaan
- verplichte werkzaamheden uitvoeren
- in oorlogstijd als soldaat dienen
- had geen invloed op bestuur
Gewone man kreeg:
- bescherming
- keuze uit vele beroepen
- waterhuishouding werd goed geregeld
Hiëratisch schrift
Steen van Rosetta
Hiërogliefen schrift
Teksten Oude Egyptenaren overal teruggevonden
- Tempels, piramides, kleitabletten

Steen van Rosetta (gevonden in 1799) bevat:
- Hierogliefen, Demotisch en Grieks

Maakt ontcijfering mogelijk
Stof jaar 2016-2017
Hoofdstuk 2
De Grieks-Romeinse wereld

Thema's
1. Pericles (H2 paragraaf 1 t/m 4)

2. Alexander de Grote (H2 paragraaf 5

3. Julius Caesar (H2 paragraaf 6 t/m 9)

4. Constantijn de Grote (H2 paragraaf 10)

De tijd van Grieken en Romeinen
Kenmerkende aspecten:
4. De ontwikkeling van het wetenschappelijke denken en het denken over burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat.

5. De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur.

6. De groei van het Romeinse imperium, waardoor de Grieks-Romeinse cultuur zich in Europa verspreidde.

7. De confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur van Noordwest-Europa.

8. De ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdiensten.
Koning




Senaat Patriciërs




Plebejers
advies
bestaat uit
alle andere gewone vrije mensen
- leiders belangrijke families
- edelen van Rome
- priesters
2 Consuls



Senaat
advies
Patriciërs
bestaat uit
Volkstribunen
Gekozen door plebejers
veto recht
Julius Caesar
Kwam op voor de plebejers
was daardoor populair en verkreeg macht

Kreeg in 60 v.C. commando in Gallië Narbonensis

Veroverde Gallië en deel Groot-Brittannië

Nederland uit de prehistorie 50 v.C.
Julius Caesar (2)
Weigerde commando Gallië af te geven


Burgeroorlog

Wint de burgeroorlog, dictator voor het leven
verminderde schuldenlast van de plebejers
kalender
recht

Romance met Cleopatra

Vermoord door Senaat
Keizerrijk Rome
Patriciërs wilden na de moord op Caesar de macht terug

Echter kwam Octavianus op, adoptiefzoon van Caesar

Wint de burgeroorlog en wordt keizer (Caesar)

Octavianus Augustus (de Verhevene) de eerste keizer
27 v.C. tot 14 n.C.
de teerling is geworpen
Tegenstellingen tussen Athene en Sparta
Athene
- Democratie

- Sticht kolonies

- Veel aandacht voor kunst
en wetenschap
Sparta
- Aristocratie

- Geen kolonies maar veroveringen

- Vooral aandacht voor militaire
zaken

Zoon van koning Philippus van Macedonië
Philippus veroverde in 338 v.C. Griekenland (alle poleis)
Wilde de Grieken gunstig stemmen door het Perzische Rijk aan te vallen
Na de dood van Philippus neemt Alexander de troon over

Alexander gaat op veldtocht naar Perzische Rijk
In 9 jaar was het Perzische Rijk verslagen

Alexander verspreidde de Griekse cultuur over het Midden-Oosten, geleerden en
kunstenaars gingen naar Midden-Oosten

Alexander probeerde Grieken en Perzen te verenigen --> soldaten met Perzische
vrouwen laten trouwen --> hierdoor ontstaat en soort Grieks-Perzische cultuur (ontstaan hellenisme)

Hellenisme:
de beïnvloeding van andere beschavingen door de Griekse
beschaving

Alexander sterft (33 jaar oud) in 323 v.C.
Vrouwen en slaven hadden geen enkele invloed
Senaat bang voor bevelhebbers --> te veel macht
willen macht herstellen
moordaanslag op Caesar 44 v.C.

Burgeroorlog tussen Senaat en legeraanvoerders, o.a. Octavianus
achterneef en aangenomen van Caesar

Octavianus, keizer Augustus
Octavianus wint deze strijd
Laat zich Augustus (de Verhevene, iemand die boven de partijen staat) noemen
Laat de Senaat en volksvergadering bestaan
Maar, wordt wel de eerste keizer ( Caesar, Kaiser, tsaar)








De romanisering
Het overnemen van de Romeinse cultuur

Daarna kwam men in aanmerking voor het Romeinse burgerrecht
kans op leidinggevende functies
viel men onder Romeinse rechtspraak
iemand onschuldig tot zijn schuld is bewezen
iemand moet de kans hebben zich te verdedigen
niemand mag gestraft worden voor wat hij denkt
bestuurders mogen zich niet met rechtspraak bemoeien
Het Romeinse wereldbeeld
De kijk van de Romeinen op de wereld

Romeins wereldbeeld overgenomen van de Grieken





Het Romeinse mensbeeld
Het Romeinse mensbeeld
t.o.v. de Grieken
Een meer militaire kijk op de mens
Waarden die in de oorlog belangrijk waren stonden in hoog aanzien
Bouw amfitheaters, strijd stond centraal
Een meer praktische kijk op de mens
De mens was een burger met rechten en plichten
Veel aandacht voor wetten, rechtsgebouw: basilica
Het leven aangenamer maken met gebouwen (i.p.v. filosofie): aquaducten, thermen
Eigen kijk op de bouwkunst
Bouwden veel vrijstaande constructies
Verschil tussen voor- en achterzijde
halfzuilen
boog, gewelf en koepel (Pantheon)
Een juridisch voorbeeldige manier om met elkaar om te gaan
iemand onschuldig tot zijn schuld is bewezen
iemand moet de kans hebben zich te verdedigen
niemand mag gestraft worden voor wat hij denkt
bestuurders mogen zich niet met rechtspraak bemoeien
Vrouwe Justitia
Onbezoldigd (werk waar niet voor betaald werd)
H2.10 Opkomst van het christendom
NIET IN DE TOETS!
Het christendom verbreidt zich
Het christendom profiteerde van de Pax Romana (Romeinse Vrede)
verspreiding van het christendom goed mogelijk

Armen en onderdrukten voelen zich aangetrokken tot het christendom
Jezus had geleefd onder de armen
Hij predikte gelijkheid van alle mensen
Hij gaf hoop op een beter leven na de dood

Waarom aantrekkelijk voor veel mensen in de Romeinse samenleving?

Romeinse keizers vervolgen de christen
In het Romeinse Rijk waren de Grieks-Romeinse goden de officiële
Echter het was toegestaan andere goden te aanbeden
Mits ook de Romeinse goden te eren

Bezwaren Romeinen tegen het christendom
Christen namen niet deel aan feesten ter ere van Romeinse goden
Gingen niet naar amfitheaters
Wilden geen dienst nemen aan Romeinse leger
Waren meer trouw aan hun geloof dan aan Romeinse keizer
Christendom werd als een antisociale godsdienst gezien
Het christendom wordt de enige toegestane godsdienst
Keizer Constantijn
Keizer Theodosius
Vervolgen tegen christen helpen niet

313 staat Constantijn het christendom toe
Wordt zelf ook christen

394 maakt Theodosius het christendom de
enige toegestane godsdienst
De organisatie van het christendom: de Kerk
Het Romeinse Rijk had een goed netwerk van bestuur
belastingen, rechtspraak, wegen, posterijen, beveiliging
de kerk maakte hiervan gebruik

Toen het Romeinse Rijk in 476 werd veroverd bleef de
kerkelijke organisatie grotendeels bestaan

Kerkelijke organisatie:
- centraal stonden de bisschoppen
kerkelijke bestuurders van een bisdom (een stad met omringende regio)
- Aan het hoofd van de bisschoppen stond de paus
de bisschop van Rome, plaatsvervanger van god op aarde
- Aan de basis stonden de pastoors (herders)
bestuurders van kleine kerkelijke gemeenschappen

Apostel Paulus
H2.11 Het West-Romeinse rijk valt uiteen in Germaanse staten NIET IN DE TOETS!
Splitsing Romeinse Rijk
395 dood keizer Theodosius
Rijk verdeeld onder zonen

West-Romeinse Rijk bestaat tot 476
Veroverd door Germanen

Oost-Romeinse Rijk bestaat tot 1453
Veroverd door Osmaanse Turken
De Germanen
De Germaanse samenleving:
Landbouwsamenleving
Germaans volk was verdeeld in verschillende stammen
Iedere stam had een vergadering van vrije mannen
had de meeste macht
In oorlogstijd werd een aanvoerder gekozen

Een gelaagde samenleving
Bovenlaag: vrije mannen
Middelste laag: vrijgelaten slaven
Onderste laag: slaven


Verschillen tussen de godsdienst van de Germanen en het christendom
De Germanen waren polytheïstisch (vereerden meerdere goden)
De goden verbeelden vaak natuurkrachten
Freya, vruchtbaarheid
Donar, regen en onweer (ook wel Thor, Wodan)
Loki, vuur
Gunstig stemmen doormiddel van offers
Geloven net als christen in leven na de dood


Waarden, normen en deugden
Waarden: welzijn en overleven familie en stam belangrijkst

Normen: eren voorvaderen en stamland verdedigen

Deugden: lichaamskracht, dapperheid, eergevoel en geldingsdrang
Franken veroveren een groot deel van het westelijke Romeinse rijk
Franken: Germaans volk, leefde in België, Noord-Frankrijk

In de 5de eeuw groeit hun invloed, de Romeinse invloed neemt af
Romeinse Rijk raakt in verval

Franken worden bedreigd door invallen andere volken
Roep om sterke leider
Opkomst Clovis, koning in 481 van het Frankische Rijk




PARAGRAAF 10 EN 11 NIET IN DE TOETS
Huiswerk donderdag 19-11
- Blz. 17 Geel
- Opdr. 28, 34 t/m 37

Lezen paragraaf 11
- Opdr. 39, 40, 41

Huiswerk woensdag 02-11
- Opdr. 27 geel
- Opdr. 10, 17, 18 en 23 groen
Perikles

Alexander
de Grote

Julius Caesar
Constantijn
de Grote

495-429 v.C.
Tijdschets - Het Oude Griekenland
Versterkte burcht (Acropolis)
Acropolis van Athene
Ca 800 v.C. de Griekse wereld was in het begin een lappendeken van vele tientallen stadstaten
Stadstaat = polis
:
Bestond uit een territorium, een aantal dorpen en een stedelijk centrum
Was een stadstaat met een eigen bestuur, politiek onafhankelijk
Wel hebben alle poleis een gemeenschappelijke Griekse cultuur

Bestuursvormen
Aristocratie: een regering van de besten (elite, gebaseerd op grondbezit), (bestuursvorm poleis 8e eeuw v.C.)
Autocratie: bestuur door alleenheersers (koningen, tirannen)
Oligarchie: bestuursvorm waarbij alleen de aanzienlijke burgers deelnamen (een regering van weinigen)
Democratie: bestuursvorm waaraan alle burgers deelnamen

Verschil aristocratie en oligarchie
Aristocratie --> aristocraten, de besten, een elite van vooraanstaande families (adel)
Oligarchie --> regering van weinigen, aanzienlijken, bestaat zowel uit aristocraten als nieuwe rijken

Welke bestuursvorm het beste?
Marktplaats (agora)
Tempel
Parthenon in Athene
Gouden Eeuw Athene
Oorlogen
Ontstaan democratie
Vanaf ±750 v.C. raken de poleis overbevolkt, oplossing --> kolonisatie

Gevolgen kolonisatie
Ontstaan en groei handel (koloniën (graan) met Griekse poleis)
Rijke boeren gingen over op wijn en olijven
Arme boeren raakten veelal in de schulden
Ontstaan twee nieuwe bevolkingsgroepen:
Een nieuwe groep armen (veelal ex-boeren)
Rijke kooplieden en handwerkslieden
Beiden groepen zijn ontevreden

Tirannie, oligarchie of democratie?
- Tiran (is een alleenheerser), kon vaak de sociale onlusten oplossen
- Oligarchie, de aanzienlijksten kregen de macht, armen bleven ontevreden
- Democratie, iedereen mocht meebeslissen maar in de praktijk niet ideaal
Ontstaan democratie
In Athene ontstaat de democratie
Tirannen kozen vaak de kant van de gewone burgers --> onrust de kiem in smoren
Pisistratus
(tiran) --> laat grond verdelen onder armen

Kleisthenes
(tiran) --> stelde rond 509 v.C. dat alle mannelijke vrije burgers van Athene gelijke rechten hadden --> ontstaan eerste democratie
- Invoering
ostracisme
(schervengericht): stemprocedure om personen die te machtig
werden te verbannen voor 10 jaar uit Athene --> tirannie tegengaan

Perikles
(democratisch staatsman) --> regelt een vergoeding voor deelnemers volksvergadering en ook voor ambtenaren

De Atheense democratie
- Was geen volledige democratie --> vrouwen, buitenlanders en slaven mochten niet meedoen
- Was een directe democratie (tegenwoordig (overal) een indirecte democratie)
- Atheense democratie een voorbeeld van 'regering door het volk'
Cijfers rond 450 v.C.:
- 40.000 mannelijke Atheense staatsburgers
- 250.000 mensen in de Polis Athene
Rede van Perikles
De Atheense staatsman Perikles gaf een lijkrede voor de eerste omgekomen soldaten tijdens de Peloponnesische Oorlog

''Deze mannen hebben hun leven gegeven om te behouden wat onze stad tot lichtend voorbeeld voor de mensheid heeft gemaakt: hier wordt naar de stem van de burgers geluisterd, hier zijn alle burgers gelijk voor de wet en kan iedereen vrijuit spreken; hier is iedereen welkom, ongeacht afkomst of geloof; hier wordt alles wat niet is besproken en wordt een kritische geest op prijs gesteld; hier kortom, bloeit het culturele leven''.

Volgens Perikles was de oorlog tussen Sparta en Athene een strijd tussen democratie en tirannie, tussen vrijheid en gebondenheid, tussen hoop en angst

Idealen Perikles:
- Burgerschapszin, je moest je politieke plichten voldoen ('anders was je een volstrekt nutteloos mens')
- Gelijkheid en democratie
- Wetenschappelijk denken, het stellen van kritische vragen en onderzoek doen

De macht door het volk van Athene tegen de tirannie van Sparta wie wint....
Sparta


Kunst
Aristoteles schreef: ' het schone berust in de maat en de orde' (maat en evenwicht houden niet overdrijven)

Beeldhouwkunst
Kunstwerken moesten een ideaal benaderen, niet exact de werkelijkheid weergeven maar,
vastgestelde verhoudingen en proporties

Bouwkunst
Grote voorbeeld was het Parthenon (tempel uit Athene, rond 440 v. C.)

De belangrijkste bouwwerken: tempels (huizen van goden) en theaters

Belangrijkste kenmerk tempels: de zuilen
Dorische
Ionische
Corinthische

700 v. C.
450 v. C.
40 v. C.
Verdieping
Humores Hippocrates - geneeskunde

(5de eeuw v.C. eeuw van vooruitgang in kunst en wetenschap)
Gouden Eeuw Athene
(5de eeuw v.C. eeuw van vooruitgang in kunst en wetenschap)
Ontwikkeling beeldhouwkunst
https://www.nemokennislink.nl/publicaties/wij-vertrouwen-op-onszelf/
Alexander de Grote
Opdracht: De democratie van Pericles getoetst

- Ga naar blz. 22 van je activiteitenboek
- Maak opdr. 1 t/m 3
(herken je de kenmerken van de democratie in de tekst)
Toetsstof toetsweek periode 1a

- Thema 1 t/m 6
- Lucy t/m Alexander de Grote
(H1 t/m H2 paragraaf 1 t/m 5)
- Kenmerkend aspect 1 t/m 5

Caesar (jaartal)
- Koninkrijk (ontstaan Rome, jaartal), republiek (inhoud, ja, maar beperkt, wie is wie en welke macht),
- keizers
- Caesar, heel het verhaal, elite tegen volk, moord (oorzaken), verovering Gallie, botising germanen,
- Verovering imperium (leger)
- Confrontatie Germanen
- Augustus, pax romana, indhoud, redenen, jaartal
- Romanisering (cultuur Romeinen), voorbeelden geven
Tijdschets
Imperium Romanum
Gaius Julius Caesar
Pax Romana
Rome rond
750 v.C.
een klein dorpje, gelegen in de landstreek Latium
Had veel handelscontacten met de Grieken in Zuid-Italië

Rome tot
509 v. C. een monarchie
, deze werd bijgestaan door leiders van de belangrijkste families (Patres familiae)
Belangrijkste families --> de patriciërs
Zij kwamen bijeen in de Senaat (raad van ouden)
Alle andere waren gewone vrije burgers --> Plebejers (plebs = volk)

In 509 v. C. een opstand tegen de koning --> Rome wordt een republiek (res publica = openbare of publieke zaak)

De Romeinse Republiek (Senatus Populusque Romanus)
''De Senaat en het Volk van Rome"
Staat symbool voor de Senaat en het volk
Staat ook voor de tweedeling in Romeinse samenleving
De patriciërs (Senaat) tegen de plebejers (het volk)

Het Romeinse keizerrijk 27 v.C.
Vele burgeroorlogen maken de republiek zwak
Sterke legerleiders nemen macht in handen
Caesar Augustus eerste keizer van het Romeinse Rijk
Senaat blijft bestaan maar de macht ligt bij de autocratische alleenheerser (keizer)
Romeinse monarchie
Romeinse republiek
Romelus en Remus, ontstaanslegende Rome
Keizer Augustus
Octavianus
Vechten voor Rome was het belangrijkst wat een Romein kon doen --> eer was te halen op het slagveld en militairen successen werden gevierd --> vandaar, Rome een oorlogszuchtige staat

Het Romeinse leger tot 100 v.C.:
- Een dienstplichtleger (voornamelijk boeren)
- Het vermogen bepaalde de deelname, linie en uitrusting

Gevolgen Romeinse expansie tussen ± 350 v.C. - ± 100 v.C.:
- Ontstaan provincies
nieuwe gebieden werden opgenomen in het rijk als provincies
- De Senaat wordt machtiger
zij besturen het imperium
- Invloed van de Griekse cultuur neemt toe
verovering Griekse kolonies en gebieden
- Groep rijken en slaven groeien
de veroveringen brengen grote rijkdommen naar Rome
verslagen volkeren werden tot slaaf gemaakt
- Ontstaan van een nieuwe bevolkingsgroep: de proletariërs (bezaten alleen hun kinderen nog)
de vele en langer durende oorlogen houden de dienstplichtige soldaten lang van huis, kunnen hun beroepen niet meer uitoefenen
- Het Romeinse leger verzwakt
er komt een rekrutentekort
Constantijn (jaartal)
- droom, splitsing, einde romeinse rijk
- christendom opkomst, waarom Jezus populair, verspreiding,
Imperium Romanum
Romeinse soldaat uit de 1e eeuw na Christus
Probleem tijdens de Republiek:
Het Romeinse leger werd minder sterk
Boeren moesten vechten in het leger, gevolg: veel boeren lang van huis
Veel boeren gingen hierdoor failliet
Ontstaan nieuwe bevolkingslaag in de stad: proletariërs (bezitten niets dan hun kinderen)

Oplossing?
Invoering beroepsleger (ingevoerd door Marius, aangetrouwde oom Caesar)
25 jaar in dienst
Bevelhebber betaalde soldij en zorgde voor pensioen --> stukje grond

Gevolg?
Bevelhebbers konden met hun legers de macht proberen te grijpen
Soldaten meer trouw aan bevelhebber dan aan Rome --> betaalde soldij
Julius Caesar
Punische Oorlogen
100 v.C. - 44 v.C.
Oorzaken:
Het leger bleef trouw aan de keizers
Keizer benoemde legeraanvoerders die hem trouw waren
Het was veilig op zee en op land
Havens werden verbeterd
Wegen werden aangelegd
Overal werd met dezelfde munt betaald
Handel groeide
Geen krachtige vijanden aan de grenzen


(enkele eeuwen van Romeinse vrede, 27 v.C. tot 180 na C.)
De Romeinse cultuur
Sociaal-economisch

Politiek

Cultureel
(100 v.C. - 44 v. C.)
Gaius; voornaam, Julius; familienaam, Caesar; bijnaam binnen de familie
Afkomstig uit een patricische familie
Binnen de familie waren enkele leden/voorvaderen consul geweest
De familie behoorde echter niet meer tot de machtige/rijke patricische families

Caesar zijn politieke carrière
Trouwt op 25 jarige leeftijd met de dochter van de leider van de
populares
politieke fractie die hervormingen wilden, meer macht voor het volk
optimates
, waren de tegenstanders, wilden meer macht voor de Senaat
Onrust tussen populares en optimates zorgt voor een burgeroorlog en dictatuur van Sulla (een optimaat) --> Caesar vlucht uit Rome en dient in het leger
Na abdicatie Sulla kan Caesar weer carrière maken in de Romeinse politiek
Tot zijn 40ste heeft hij geen bijzondere politieke carrière
Verschillende magistraten (publiekelijk verkozen ambten), wat past bij een man uit een patricische familie
Gaius Julius Caesar
(100 v.C. - 44 v. C.)
Triumviraat (59 v. C.)
Politiek bondgenootschap tussen de machtigste mannen van Rome Pompeius en Crassus met nieuwkomer Caesar
Caesar wordt consul en daarna gouverneur van Gallia Cisalpina (Noord-Italië), Gallia Transalpina (Deel van Gallië dat aan de overzijde van de alpen lag) en een deel van Illyria (voormalig Joegoslavië)

Gallische Oorlog (58 v. C. - 51 v. C.)
Met verdeel en heers maakt Caesar gebruik van de vele Gallische stammen
In een reeks veldslagen verovert Caesar heel Gallië (annexatie Gallië)
Ook een eerste confrontatie met de Germanen
Macht, rijkdom en aanzien Caesar stijgen tot ongekende hoogte

Angst Senaat
Wil Caesar zijn commando afpakken en hem terugroepen naar Rome
Gaius Julius Caesar
(100 v.C. - 44 v. C.)
Vanaf vandaag planning in de prullenbak
huiswerk = leren!!!
Full transcript