Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Euskal Herriko ahozko herri literatura

No description
by

Maite Couto

on 20 April 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Euskal Herriko ahozko herri literatura

Ahozko herri literatura Sarrera Ahozko literatura: Tradiziozkoa: Esaldi laburrak

Herri jakituria jasotzen du

Gogoratzen laguntzen
duten baliabideekin Igarkizunak Poesia dekoratiboa Kopla zaharrak Ez tradiziozkoa: Errefrauak Errefrau, esaera zahar, errefain, esakune, esaera, erranairu, erran zahar, zuhur-hitz, errapu, atsotitz.. Halako jakituria, irakatsi edo
mezuren bat adierazten dute
·Esaldi eginak
·Daukaten osotasuna hitz bakar baten adiera hartzen du, kontzeptu zehatz bat.

«Olgetanbenetan» ‘txantxetan’ ESAERAK ERREFRAUAK ·Lagunaren behiak erroa luze.

• Aireko txoriarentzat eskukoa ez utz.

• Ondo eta asko, usoak hegan.

• Ahoa dabilenean, sabela poz.

·Bururik nekatzen ez duenak, hankak nekatu behar. ·Goiz gorri, arrats euri

·Goiz ortzadar, arrats iturri

·Marigorri: bihar eguzki ta etzi euri.

·Elur-urte, zitu-urte Aho korapiloak Akerrak adarrak okerrak ditu. Adarrak okerrak akerrak ditu. Okerrak akerrak adarrak ditu. Baditu, bere, bereak ditu



Zorri barri sarri larri eta barregarri


Iputz-apezak napar-istupez atorra; napar-apezak iputz-istupez atorra Pipitaki papataki, nik baitakit gauza bat, kenduaz hazi eta gehituten dena


Ezetz igarri ..., Ez duzula igartzen, urtearen hasieran gizen-gizen jaio eta guenean argal-argal hilten dana


Puntan punta bi, atzean zulo bi, artaziak dira ta ezetz igarri. Gelatxu ta gelatxu, gelarik adina damatxu


Iturriratekoan etxera so eta etxeratekoan iturrira


Beti lehorretan eta beti bustirik Resurección M. Azkue Bost edo zortzi aldiz arnasa
artu gabe esaten saiatzean hartzen du bere jokoa Asmakari, asmaketa, asmakizun, papaita, pipitaki-papataki… Argi eduki beharreko batzuk... Berez komunikazio prozesu bat da, egoera baten barruan, eta tradiziozkoa edo ez tradiziozkoa izan daiteke. FOLKLOREA: Tradizionala / Ez tradizionala Herri xeheari dagokiona HERRIKOIA/ POPULARRA: Jatorria ALEMANIAN
18. mendean SORTU
19. mendean HEDATU ERROMANTIZISMOA Oroimena Erdarenena bezain aberats eta landua Herri lau eta xehearen literatura Gero igortzen dena, komunitateak berea eta berarentzat egindakoa Komunikazio estetikoa behin bakarrik egiten da eta, agian denborarekin tradizionaltzea gerta baliteke ere, hasiera batean ez dago errepikapenik Mircea Eliade:
"Noizbait norbaiten ahotik irtendako zerbait kolektibitateak gorde duenean"

Manuel Lekuonak:
"Idatzizkotik aparte dagoen izate literario guztiari deitzen diogu ahozko literatura" Egitura paralelistikoak Enumerazioak

Sailkatzeko zailak

Alderdi jostagarria, kantua, dantza, errepikak batzen da

Poesietako ohiko osagaiak Juan Mari Lekuona «Ttun-kurrun-kuttun-kuttun-ku
ttun-kurrun-kuttuna!Run-kuttun-kuttun-kuttun-ku
Run-kurrun-kuttuna!Lo!
Run-kurrun-kuttun-na». Oi, Pello Pello!
logale nauk eta
jinen niza ohera?
–Irun zan eta
gero, gero, gero…
Irun zan eta
gero, gero ba. Oi, Pello Pello!
Irun diat eta
jinen niza ohera?
–Astalka zan eta
gero, gero, gero…
Astalka zan eta
gero, gero ba. Oi, Pello Pello!
Irun diat eta
jinen niza ohera?
–Astalka zan eta
gero, gero, gero…
Astalka zan eta
gero, gero ba. Oi, Pello Pello!
Irun diat eta
jinen niza ohera?
–Astalka zan eta
gero, gero, gero…
Astalka zan eta
gero, gero ba. 1 2 3 4 «Irungo Mayo! A zer afaria geniken bart!

Hamar karga sardin berri, Irungo Mayo! A zer afaria geniken bart!

Hamar karga sardin berri; bederatzi basaurde, Irungo Mayo!
A zer afaria geniken bart!....
Hamar karga sardin berri; bederatzi basaurde; zortzi idi; zazpi zezen; sei zikiro; bost pirilo; lau antzara; hiru oilo; bi tortoilo; erratiluan eper bat». Elkarrizketa errimatuak Leloak «Olgau nai dabenak
Karmen egunian,
olgau nai dabenak
Karmen egunian,
etorri Markiñara
illunabarrian
Ai oi ai illunabarrian
Olgau nai dabenak
Karmen egunian». Poesia ludiko-korala «–Bela bela jauna,
–Aita non da, jauna?
–Aita soloetan.
–Soloetan zer egiten?
–Artoak ereiten.
–Artoak zetako?
–Oiloarentzako.
–Oiloak zetako? –Arrautzea egiteko.
–Arrautzea zetako?
–Abadearentzako.
–Abadea zetako?
–Mezea esateko.
–Mezea zetako?
–Aingerutxu biren erdian
zerura joateko». Laburrak
Esanahi argirik gabekoak
Haurrei abesten zaizkie, jolasteko

Berba ezagunen antzekoak.
Hitz ezagunak ere tarteka, hots-hitzak nagusi ERRITMOA
Soinuak Beti molde bera
Osagai berdinen errepika
Giltza ekintzen progresioa da, sentsazioak metatzen direla. ·Hasieran eta amaieran Borobilduz
·Errepikak.
·Interjekzioak.
·Ironia, umorea, grazia areagotzen dutenak.
·Trikiti-kopletan ohikoak. Kateak lotzen dira
Orokorrean zenbakien bidez adierazita
Progresioa erakutsiz, logika bat jarraituz Galdera-erantzunezko elkarrizketen katea.
Galdera baten erantzuna berriro galdera bilakatuz. Jatorria: Herri-tradizioan zaharrenetarikoak
Erdi Aroko garai ilunetakoak Une gorena: XX. mende hasierako euskal literaturaren Pizkundean
Bere edertasunaz jabetu
Goratzen hasi ziren Manuel Lekuona Jose Ariztimuño
"Aitzol" Bere egitura bereziaz ohartu:
· 4 bertso-lerro
· Sarri lehenengo biek irudi bat adierazi
·Beste biek itxuraz aurrekoarekin zerikusirik
ez daukan beste zerbait. "Irudia alde batetik eta oldozkuna bestetik" "Elkarren artean lotura logikorik gabe lotuta" ·Bizkaia eta Gipuzkoan
-Santa Ageda bezperan
·Gipuzkoan:
-Gabon eta Gabonzahar bezperan
-Urteberri egunean.
·Zuberoan:
-Aldabak kantatzen ziren Ganderailu bezperan -Inauteriak eta San Joan bezperan
·Nafarroan: Arantzazu zer dekazu?
Ur goiena, ur barrena.
Ur goiena, ur barrena
Urte Berri egun ona.

Etxe hoentan sar daiena
bakearekin osasuna
onarekin ondasuna.

Etxekoandre giltzaria
iriki ezazu ataria.
Badekagu ur berria
presta ezazu gosaria.

Etxe honetan oilar bi
bat bestea idur.
Etxe hontako etxekoandreak
Amabirjina dirudi.

Etxe hontako nagusi jaunak
urregorrizko bizkarra.
Hartxek, hartxek eman dia neuri
errealtxo biko zidaria. Goian-goian ilardia
erdi-erdian klabelina
Gure baratzan belar ona
hark botatzen dau usai ona.

Izotzetan, elurretan
abenduko gau luzeetan.
Beste guziak ohean eta
gu, gaixoak, oinutsetan.

Eguzu bada, eguzu
baldin eman nahi badezu.
Baldin eman nahi badezu ta
bestela despegi gaitzazu.

Arramarioan dabil sagua
ari segi dabil katua.
Etxe hontako limosnarekin
ez dugu betko zakua.

Etxe honetan dago uztarri
haren gainean uzkar bi.
Amen. "«Ur goiena, ur barrena"» Mikel Laboa Izar ederrak argi egiten dau
zeru altuan bakarrik
Ezta bakarrik, lagunak ditu
Jaun zerukoak emonik.

Zazpi aingeru aldean ditu
zortzigarrena gaixorik;
zazpi mediku ekarri deutsez
India-Madriletatik.

Arek igarri, arek igarri
nundik dagoen gaixorik;
amore minak badituz onek
entrañetara sarturik.

Gaur arratsaldean ilgo naz eta
etorri gorpu ondora
errosario zuri eder bat
esku artean dozula. Neu enterretan naroenean
igongo dozu korura
andixek bera salto egingo zu
Birjina Amaren ortura.

Larrosatxo bat eskura eta
krabeliñea mosura
jente guztiak esan daiela
neure lutua dozula.

Aingerutxak esaten dabe
Salbean Abe Maria
gero guztiok gozatu daigun
Zeru altuan gloria.
Amen Abe Maria. Hiru truku Baga, biga, higa,
laga boga sega,
zai zoi bele,
arma tiro pun! (Bis)
Xirristi mirristi
gerrena plat,
olio zopa
kikili salda urrup
edan odo klik!
ikimilikiliklik. Mikel Laboa Baladak ·Bertsoz ematen dira
·Bertso kate luzeak
·Errima: pareetan
·Estrofatan banatuak
·4 lerrotako estrofak:
2-4 errima
·2 lerrotako estrofak
1-2 errimak
·Errepikapenak garrantzitsuak izan hoi dira
·Dramatikotasuna ·1596an idatzia
·1894 urtean aurkitua Alemanian
·539 Euskeraz eta erderaz *Aurkitu den lehen liburua Los refranes de Garibay ·XVI. mende amaieran
·Esteban de Garibay-ek
·118 Bizkaieraz Refranes y sentencias... Les proverbes Basques recueillies par Sr. D'Oihenart ·1657. urtean
·537 errefrau Peru Abarka ·XIX.mendean
·67 errefrau ERREFRAUAK Izar ederrak
Full transcript