Filosofie voor psychologen, BPSFI20, 2012, College 1

Wat is wetenschap? Wat onderscheidt wetenschap van pseudo-wetenschap? Verificatie Falsificatie Probleem 1 Probleem 2 Drie problemen Wat is de feitelijke aard en ontwikkeling van wetenschap? Onderzoeks- programma's Paradigma's Filosofie van Psychologie & Inhoud van de cursus Filosofie voor psychologen BPSFI20, 2012 College 1: Wetenschapsfilosofie Begin 20e eeuw: wildgroei van 'wetenschappen': Astrologie Vitalisme Relativiteitstheorie Psychoanalyse ....... Wat is echte wetenschap? de 'Wiener Kreis' Er zijn slechts twee echte bronnen van kennis (Logisch Positivisme): (1) empirie/zintuigindrukken (2) logica/wiskunde. Wetenschappelijke theorieën moeten strict genomen bestaan uit logische taal en verwijzingen naar zintuigindrukken Veel (wetenschappelijke) uitspraken gaan niet direct over zintuiglijke indrukken: Het consumentenvertrouwen is gedaald Inname van Ritalin leidt tot lichte euforie Positronen hebben elektrische lading Maar De betekenis van elke uitspraak zit in de methode van haar verificatie. Verificatieprincipe Dus: religie metafysica ethiek esthetiek Zijn betekenisloos….. Moritz Schlick Verificationisme als wetenschappelijk kwaliteitsmerk: - wetenschappelijke uitspraken moeten uiteindelijk in termen van zintuiglijke waarnemingen (en logische verbanden) te begrijpen zijn - die waarnemingen moeten specifiek zijn en herhaalbaar door verschillende onafhankelijke wetenschappers Oftewel: De betekenis van een uitspraak is hoe je bepaalt of ie waar is. Dus: 'zwaartekracht oefent werking uit op x' betekent 'als ik x loslaat valt x' -- EN NIETS MEER Zijn zwarte gaten niets meer dan waarneembare effecten? Is bewustzijn niets meer dan het gedrag waartoe het aanleiding geeft? Confirmatieprincipe: Elke betekenisvolle uitspraak moet empirische consequenties hebben Maar het is niet nodig dat elke term in die uitspraak zijn betekenis aan die consequenties ontleent Wetenschappelijke theorieën moeten geconfirmeerd worden Veel niet-wetenschappelijke uitspraken kunnen geconfirmeerd worden (bv. astrologische) Confirmatie helpt niet te kiezen tussen mogelijke verklaringen (bv. genetische vs astrologische verklaring van iemands karakter) Waarneming en theorie zijn met elkaar verweven. Voorbeelden: beweging van zon t.o.v. aarde ‘zien’ dat de temperatuur met twee graden gestegen is ‘zien’ dat het Higgsdeeltje bestaat Dus: theorie kan niet puur op waarneming gebaseerd zijn. Karl Popper Aanleiding 1 Aanleiding 2 Veel tegengestelde theorieën worden bevestigd door waarneming. Voorbeeld: man gooit kind in het water, andere man geeft zijn leven om het kind te redden. Freud: eerste man leidt aan repressie, de tweede heeft sublimatie bereikt Adler: Beiden hebben last van minderwaardigheids- complex Heel veel kunnen verklaren is niet per se een wetenschappelijke deugd. Inductie speelt hoofdrol in wetenschap. Universele inductieve, d.w.z. wetmatige uitspraken zijn niet te verifiëren of confirmeren Er zijn ook geen logische garanties voor inductieve uitspraken Inductieve uitspraken accepteren is dus een kwestie van geloof Wetenschap kan niet op geloof stoelen Inductieprobleem Falsificatie lost beide problemen op Je kunt nooit zeker weten of een inductieve theorie echt waar is. Maar je kunt wel zeker weten dat een theorie onwaar is. Wetenschappelijke theorieën moeten falcificeerbaar zijn -- ze moeten niet alleen verklaren, maar ook zeggen wat niet mogelijk is Een theorie die falsificatiepogingen 'overleeft' wordt geloofwaardiger. (Maar geen theorie zal ooit 100% zeker zijn) 1. 2. 3. Elke falsificatiepoging kan worden opgevangen met ad hoc hypothesen Falsificationisme is wetenschappelijk ideaal, geen wetenschappelijke praktijk Ook pseudo-wetenschappen zijn soms falficeerbaar Wetenschap is niet slechts een groeiende berg kennis.... ...... maar een opeenvolging van verschillende paradigma's Normal science vs revolutions Kernbegrippen: Paradigma Incommen-surabiliteit Anomalie Imre Lakatos Combineer Popper & Kuhn: 'Een theorie' is in feite een serie opeenvolgende theorieën Die hebben een harde kern van opvattingen en experimentatiemethoden gemeen Maar verschillen in de ad hoc hypotheses die nodig zijn om kern tegen falsificatie te beschermen Zulke 'onderzoeksprogramma's' zijn niet falcificeerbaar. Maar sommigen zijn progressief (=leveren nieuwe inzichten op), anderen degeneratief (= produceren slechts ad hoc hypothesen) Verificatie is te streng Confirmatie is niet streng genoeg Inductie = algemene conclusies trekken uit beperkt aantal waarnemingen: (Deductie = logische conclusies trekken uit vaststaande feiten) Filosofie van psychologie Wat is de beste methodologie, behaviourisme of mentalisme? Wat zijn cognitieve modules? Is menselijk gedrag overheersend rationeel? Welke psychologische vermogens zijn aangeboren en wat betekent dat precies? ........... ........ De tegenstelling tussen behaviourisme en mentalisme is niet alleen een achterhaalde methodologische kwestie! Het is OOK een tegenstelling tussen verschillende 'paradigma's' van waaruit psychologische verschijnselen benaderd worden Opzet v.d. Cursus Eerst twee colleges over de (filosofische) achtergronden van behaviourisme en mentalisme Dan drie colleges over psychologische verschijnselen die vanuit beide 'paradigma's' kunnen worden bekeken: 1. Bewustzijn 2. Sociale cognitie 3. Vrije wil