Prezi

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in the manual

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

BAKTERİLER (BACTERİA) ALEMİ

No description
by Berkay Tahirağaoğlu on 29 December 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of BAKTERİLER (BACTERİA) ALEMİ

BAKTERİLER (BACTERİA) ALEMİ
GİRİŞ
Bakteriler

Bakterilerin Genel Özellikleri
Bakterilerde Üreme
Eşeysiz Üreme

Eşeyli Üreme
Bakterilerin Gruplandırılması
Şekillerine Göre Gruplandırma

Oksijene Duyulan İhtiyaca Göre Gruplandırma

Gram Boyanma Özelliğine Göre Gruplandırma

Beslenme Şekillerine Göre Gruplandırma

Bakterilerin Biyolojik ve Ekonomik Önemi ile İnsan Sağlığı Üzerine Etkisi
Bakterilerin En Önemli Yararları
BAKTERİLER
Bakteriler, prokaryot canlıların en yaygın ve en çok bilinen grubudur.Çok fazla
çeşitlilik gösteren bu organizmaların faydalı veya zararlı yönden insan hayatına büyük etkileri vardır.Laboratuvarda kültürleri kolayca yapılarak üretilebilen can- lılardır.Bakteriler ilk defa 17. yüzyılda Antony Van Leeuwenhoek tarafından mik- roskopla gözlenmiştir.
BAKTERİLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ
Tek hücreli mikroskobik organizmalardır.Boyları 2 - 10 mikron, enleri ise 0,2 - 2
mikron arasında değişir.
Bitki hücrelerinde olduğu gibi hücre zarının üzerinde bir hücre duvarı vardır.An-
cak bakterilerdeki hücre duvarının yapısı oldukça farklıdır.Bitkilerde hücre duvarı
selüloz yapılı olduğu halde bakterilerde

peptidoglikan

denilen kısa peptit zinci-
riyle bağlanmış bir polisakkaritten oluşur.Hücrenin korunması ve beliri bir şekilde
olmasını sağlar.


Pilus
denilen kısa uzantılar bakterilerin yüzeylere tutunmasını sağlar.Piluslar aynı zamanda bir bakteriyi diğerine bağlayarak genetik materyal aktarımında görev yapar.
Bakterilerin Genel Yapısı
Kalıtım maddesini sitoplazmaya dağılmış olan DNA molekülü oluşturur.Çift sarmal olan bu DNA molekülü,halkasal yapıdadır ve
çekirdek alanı
denilen kısımda bulunur.
Bakteri sitoplazmasında, hücre kromozomundan bağımsız olarak çoğalan küçük halka şeklindeki DNA parçalarına
plazmit
denir.Plazmitler, bakterinin antibiyotik ve diğer bazı kimyasal maddelere karşı direnç oluşturmasını sağlayan genleri içerirler.Bir bakterinin sahip olduğu bu direnç özelliği, diğer bir bakteriye plazmit ile taşınabilir.
Plazmitler, genetik mühendisliği çalışmalarında çok önemli role sahiptirler.Bu yapılar canlılar arasındaki gen aktarımında vektör (taşıyıcı) olarak kullanılmaktadır
.
Bakteri sitoplazmasının %90'ı sudur.Sitoplazma içinde DNA, RNA, ribozomlar, proteinler, glikojen ve yağ tanecikleri vardır.
Bakteri hücrelerinde çekirdek zarı, mitokondri, endoplazmik retikulum, golgi aygıtı ve lizozomlar bulunmaz.Ribozomlar tek tek veya poliribozom denilen gruplar halinde yer alır.
Oksijenli solunum yapan bakterilerde solunum zinciri enzimleri hücre zarında ve sitoplazmada bulunur.
Bazı bakteriler kamçılarıyla aktif hareket edebilirken, bazıları kamçıları olmadığı için bulundukları ortamla (toz parçacıklarına , su damlacıklarına tutunarak) pasif hareket ederler.Yuvarlak bakterilerde kamçı bulunmaz.
Bazı bakteri türleri (çoğunlukla çubuk şeklinde olanlar) uygun olmayan ortamlarda
endospor
adı verilen özel yapılar oluşturabilirler.Her bir endospor, ana hücre içerisinde gelişir ve DNA ile birlikte çok az miktarda genetik materyal içerir.Bu yapı yüksek ısıya, donmaya ve kuraklığa son derece dayanıklı bir kılıf içerisine alınır.Endosporların ana hücreden en önemli farklılıkları;dış kısmının geçirgen olmaması, su oranının düşük olması, çok az metabolizma ve enzim faaliyeti göstermesidir.Uygun olmayan şartlarda endosporlar yıllarca uyku halinde kalabilir.Ortam koşulları yeniden uygun hale geldiğinde, endospor gelişir ve büyüyüp bölünebilen normal bir bakteri hücresini oluşturur.Birçok bakteriyi öldürebilen 100 C'lik sıcaklık endosporları çoğunlukla öldürmez.Bazı endosporları öldürmek için 121 C 'de ve 1 atm basınçta 15 dakika bekletmek gerekir.
Bakterilerde endospor oluşumu bir üreme şekli değildir.
BAKTERİLERDE ÜREME
Bakterilerde eşeysiz ve eşeyli olmak üzere iki çeşit üreme görülür.
Eşeysiz üreme
: Enine bölünme şeklinde olur.Bunun için önce DNA kendini eşler.Daha sonra hücre zarı ve hücre duvarı orta kısımdan karşılıklı olarak içeri doğru çökerek hücreyi ikiye ayırır.Uygun koşullarda pek çok tür 20 dakikada bir bölünür.Bunun sonucu 6 saat içerisinde 500000 yeni bireyin oluşması ve 24 saat içinde de bunların ağırlığının yaklaşık 2000 kg'ı bulması gerekirdi.Fakat bu durum ortaya çıkmaz.Çünkü bir süre sonra ortamda hem su ile besinin tükenmesi hem de alkol, asit ve çeşitli kimyasal maddelerin birikmesi bakterilerin üremesinin sınırlar.Bakterilerin eşeysiz üremesi sonucu genetik çeşitlilik oluşmaz.
Eşeyli üreme
: İki birey pilus aracılığıyla birbirine bağlanır ve bir araya gelir.Daha sonra bu bireyler arasında geçici bir sitoplazmik köprü kurulur.Bu köprü kullanılarak bir bireyden diğerine plazmit aracılığı ile gen aktarımı olur.Bu olaya
konjugasyon
denir.Konjugasyon sonucunda kalıtsal çeşitlilik sağlanır ve ortam koşullarına daha dayanıklı formlar oluşabilir.Örneğin çeşitli antibiyotiklere karşı direnç genleri, konjugasyon yoluyla aktarılabilmektedir.
Bakteriler bulundukları ortamdan başka bakterilere ait DNA parçalarını alarak kendi kromozomlarıyla birleştirebilirler.Transformasyon adı verilen bu durumda kalıtsal çeşitliliğe yol açar.
BAKTERİLERİN GRUPLANDIRILMASI
Bakteriler; şekillerine, oksijen ihtiyaçlarına, gram boyanma özelliğine ve beslenme şekillerine göre gruplandırılabilir.Bu tip gruplandırma, hastalıkların teşhisinde önemli olmakla beraber bakterilerin evrimi hakkında kesin bir fikir vermez.Bu konudaki detaylı araştırmalar için nükleik asit dizilimlerine (DNA analiz yöntemi) bakılır.
B
A
K
T
E
R
İ

G
R
U
P
L
A
R
I

Şekillerine Göre
Oksijene Duyulan
İhtiyaca Göre
Gram Boyanma
Özelliğine Göre
Beslenme
Şekillerine Göre

Yuvarlak Olanlar (coccus)
Çubuk Şeklinde Olanlar (bacillus)
Virgül Şeklinde Olanlar (vibrio)
Spiral Olanlar (spirillum)
Zorunlu aerob bakteriler
Zorunlu anaerob bakteriler
Geçici aerob bakteriler
Geçici anaerob bakteriler
Gram pozitif (+) bakteriler
Gram negatif (-) bakteriler
Ototrof bakteriler
Heterotrof bakteriler
Fotoototrof bakteriler
Kemoototrof bakteriler
Parazit bakteriler
Saprofit bakteriler
Şekillerine Göre Gruplandırma
1. Yuvarlak olanlar (Coccus):
Tek tek ya da koloni eklinde bulunabilirler. Koloni oluşturanlar kendi aralarında gruplara ayrılırlar. İkili gruplar şeklinde olanlar diplococcus, uzun zincir oluşturanlar streptococcus, üzüm salkımı şeklinde olanlar staphylococcus adını alır.
Coccus
Diplococcus
Streptococcus
Staphylococcus
2. Çubuk şeklinde olanlar (Bacillus):
Silindirik veya buna yakın bir görünüme sahip olduklarından boyları enlerinden daha fazladır. Uzun, iplik şeklinde olanlarıda vardır.
3. Virgül şeklinde olanlar (Vibrio):
Kıvrımları virgül şeklini anımsatır.
4. Spiral olanlar (Spirillum):
Sarmal biçimde kıvrılmış bir şekle sahiptirler.
Çubuk şeklinde bakteriler
Virgül şeklinde bakteriler
Spiral şeklinde bir bakteri
Oksijene Duyulan İhtiyaca Göre Gruplandırma
1. Zorunlu aerob bakteriler:
Bu bakteriler sadece oksijenli ortamda yaşayabilirler. Zorunlu aerob bakterilere azot bakterileri örnek olarak verilebilir.
2.Zorunlu anaerob bakteriler:
Bu bakteriler sadece oksijensiz ortamda yaşayabilirler.Bunlar için moleküler oksijen öldürücüdür.Zorunlu anaerob bakterilere tetanoz bakterileri örnek olarak verilebilir.
3.Geçici aerob bakteriler:
Bu bakteriler normalde oksijensiz ortamda yaşamaya uyum sağlamışlardır, ancak geçici olarak oksijenli ortamda yaşayabilirler.
4.Geçici anaerob bakteriler:
Bu bakteriler normalde oksijenli ortamda yaşamaya uyum sağlamışlardır, ancak geçici olarak oksijensiz ortamda yaşayabilirler.
Gram Boyanma Özelliğine Göre Gruplandırma
Öğrendiklerimizi bir video ile hatırlayalım
Gram boyama, bakterileri hücre duvarlarının kimyasal ve fiziksel özelliklerine göre iki gruba ayırmak için kullanılan bir yöntemdir.Gram pozitif (+) bakterilerin hücre duvarları fazla miktarda peptidoglikan içerir.Gram negatif (-) bakterilerin hücre duvarlarındaki peptidoglikan tabakası daha incedir. Ayrıca hücre duvarının dışında bir lipit tabakası bulunur.

Gram pozitif bakteriler bu boyama yönteminde kullanılan mor renkli boyayı (kristal viyole) tutar. Gram negatif bakterilerin ince peptidoglikan katmanı ise boyayı tutamaz. Bu bakterilerin her ikisi de alkolle muamele edilir. Alkol, gram pozitif bakterilerde hücre duvarını su kaybedip büzüşmesine neden olduğundan boya tanecikleri moleküllerinin arasına sıkışır.Gram negatif bakterilerde ise alkol dış zardaki lipitleri çözünce boya dağılır ve hücrenin rengi açılır.Renk açılmasının ardından pembe renkli ikinci bir boya (safranin) uygulanır. Gram pozitif bakteriler birinci boya ile mora boyandıkları için ikinci boya onların rengini etkilemez ama gram negatif bakteriler pembe renk alır.
Gram negatif bakterilerde dıştaki zar ilaçların geçişini engeller ve konakçının savunma sistemlerinden korur. Bu nedenle gram negatif türler antibiyotiklere daha dirençli ve daha tehlikelidirler.
Gram pozitif bakteriler
Gram negatif bakteriler
Beslenme Şekillerine Göre Gruplandırma
1.Ototrof bakteriler
Bu tip bakteriler kendileri için gerekli olan organik bileşikleri inorganik bileşiklerden sentezlerler. Karbon ihtiyaçlarını karbondioksitten karşılarlar. Kullandıkları enerji kaynağına göre iki grupta incelenirler.
a. Fotoototrof bakteriler:
Fotosentez yapan bakterilerdir. Enerji kaynağı olarak güneş ışığını kullanırlar. Klorofil pigmenti taşırlar. Ancak klorofil, yeşil bitkilerden farklı olarak kloroplast içinde değil, sitoplazmada bulunur. Fotoototrof bakterilere örnek olarak siyonobakteriler, mor bakteriler ve yeşil kükürt bakterileri verilebilir.

Siyanobakteriler fotosentez sırasında yeşil bitkilerde olduğu gibi karbondioksit ile birlikte su kullanırlar ve oksijen gazı açığa çıkarırlar.
Karbondioksit
+
Su
Işık
Klorofil
Besin
+
oksijen
Siyanobakteriler, klorofil pigmenti ile birlikte mavi rengi veren fikosiyanin pigmentini de içerirler.Fikosiyanin ve klorofilin aynı organizmada bulunması mavi - yeşil rengin oluşmasını sağlar.
Siyanobakteriler; nemli toraklarda, kayaların üzerinde ve sularda tek yada koloni oluşturarak yaşayan organizmalardır. Bu canlıların en önemli özelliklerinden biri havanın serbest azotunu bağlayarak toprakta azotlu bileşikleri oluşturmaktır. Bu yolla toprağı azot bakımından zenginleştirerek bitkilerin ihtiyaç duydukları azotu almalarına yardımcı olurlar.
Nostoc
Oscillatoria
Gloeocapsa
Yeşil kükürt bakterileri fotosentez sırasında karbondioksit ile birlikte hidrojen sülfür gazını kullanırlar. Yani bu bakteriler, yeşil bitkilerden farklı olarak fotosentez sırasında su kullanmazlar ve oksijen gazı açığa çıkarmazlar.
Karbondioksit
+
Hidrojen sülfür
Besin
+
Kükürt
Işık
Klorofil
b. Kemoototrof bakteriler:

Bu tip bakteriler klorofil taşımadıkları için besin sentezi sırasında ışık enerjisini kullanmazlar. Bu bakteriler önce amonyak, nitrit, kükürt, hidrojen, ve demir gibi inorganik maddeleri oksitliyerek gerekli enerjiyi elde ederler.Sonra bu enerji ile su karbondioksitibirleştirip organik madde sentezlerler. Bu şekilde kimyasal enerji ile organik madde üretilmesine
kemosentez
denir. Kemoototrof bakterilere örnek olarak demir bakterileri, kükürt bakterileri, nitrit bakterileri ve nitrat bakterileri verilebilir.
Amonyak ve nitriti okside eden nitrit ve nitrat bakterileri, azotu bitkilerin topraktan alabileceği hale dönüştürürler. Bu nedenle kemosentez olayı, azot döngüsünde çok önemli rol oynar.
Nitrobacter
Nitrosomonas
Kemoototrof bakteriler
2.Heterotrof Bakteriler
Bu tip bakteriler kendileri için gerekli olan amino asit, glikoz, vitamin gibi organik bileşikleri inorganik bileşiklerden sentezleyemezler.
Gereksinim duydukları organik besin maddelerini dışarıdan hazır almak zorundadırlar. Bakterilerin çoğu heterotrof olup parazit veya saprotif beslenirler.
a. Parazit bakteriler:
Bu tip bakteriler, besinleri sindiren enzim sistemleri olmadığı için, sindirilmiş besinlerin olduğu ortamlarda yaşamak zorundadırlar. Parazit bakteriler, sindirilmiş besinleri üzerinde yaşadıkları canlılardan temin ederler. Parazit bakterilerin bazıları üzerindeki canlıya (konak) fazla zarar vermeden yaşayabilirler. Sadece onun besinlerine ortak olurlar. Kalın bağırsağımızda yaşayan E. coli bunun en iyi örneğidir. Bazı parazit bakteriler ise konak canlının ölümüne bile sebep olabilen hastalıklara yol açarlar. Bunlara
patojen bakteriler
denir.
Üzerinde yaşadığı canlıya iyi uyum sağlamış parazit bakteriler canlın ölümüne neden olmazlar. Çünkü konak öldüğü zaman, bakterilerin barınacak ve beslenecek ortamı da ortadan kalkar.
b. Saprofit (çürükçül) bakteriler:
Çürümeye neden olan bu bakteriler
ayrıştırıcılar
olarak da adlandırılırlar. Bunlar, hücre dışına enzim göndererek ölü bitki ve hayvan artıklarındaki organik molekülleri monomerlerine dönüştürürler. Daha sonra kendileri için gerekli olan monomerleri hücre içine alarak beslenirler.
Bakterilerin Biyolojik ve Ekonomik Önemi ile İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri
Bakterilerin insan hayatında çok büyük etkileri vardır. Patojen bakterilerin bazıları doku ve hücreleri aktif olarak tahrip ederken bazılarıda
toksin
adı verilen zehirler oluştururlar. Bu yolla da organizmanın hastalanmasına hatta ölümüne neden olabilirler. Aşağıdaki tabloda farklı bakteri gruplarının yol açtığı bazı hastalıklar verilmiştir.
Bakteri Grubu
Hastalık
Yuvarlak bakteriler
Çubuk şeklinde bakteriler
Virgül şeklinde bakteriler
Spiral şeklinde bakteriler
Zatürre, Menenjt, Boğaz enfeksiyonu, Ateşli romatizma, Arpacık
Tifo, Tetanoz, Şarbon, Difteri, Tüberküloz (verem), Dizanteri, Besin zehirlenmesi
Kolera
Frengi
Bakterilerin hastalık yapan bazı türleri olmasına karşılık insana yarar sağlayan birçok türü de bulunmaktadır.
Bakterilerin en önemli yararları aşağıda sıralanmıştır.
İnsan bağırsağında yaşayan yararlı bakteriler, besinlerin sindirimine yardımcı oldukları gibi K vitamini ile bazı B vitaminlerinin sentezini sağlarlar.
Bakterilerin bazıları atmosferdeki serbest azotu bağlayarak, bu elementi bikilerin yararlanabileceği bileşiklere dönüştürüler.
Saprofit bakteriler, bitki ve hayvan ölülerini daha basit organik maddelere parçalayarak onların çürümesini sağlarlar. Bu yolla kendileri besin ihtiyaçlarını karşıladıkları gibi, toprağın da organik madde bakımından zenginleşmesini sağlarlar (Zengin organik madde içeren topraklara humuslu toprak denir).
Saprofit baktriler besinlerden enerji elde ederken organik maddeleri inorganik maddelere dönüştürürler. Böylece doğada sınırlı miktarda bulunan karbon, azot gibi elementlerin devirli şekilde kullanılmasına (madde döngüsüne) katkı sağlar.
Bakteriler tıp ve eczacılıkta da kullanılmaktadır. Örneğin bazı antibiyotiklerin sentezinde bakterilerden yararlanılır.
Besin sanayinde de bakterilerden yararlanılmaktadır. Birçok bakteri türü fermantasyon (oksijensiz solunum) adı verilen süreç sonucunda kimyasal değişikliklere neden olmaktadır. Örneğin peynir ve yoğurt, bu tür kimyasal değişikliklerin sonucu ortaya çıkmış besinlerdir.
Bakteriler endüstriyel alanda da son derece önemlidir. Günümüzde bazı maddeleri sentetik olarak üretmek yerine, daha ucuz ve pratik olduğundan, bakterilere ürettirmek tercih edilmektedir. Bu maddeler arasında asetik asit (sirke), aseton, bütanol, laktik asit ve bazı vitaminler sayılabilir.
Son yıllarda kimyasal maddeler yerine bakteriler kullanılarak biyolojik mücadele çalışmaları yapılmaktadır. Örneğin kültür bitkilerine zarar veren böcekler, laboratuvarda özel olarak üretilip bu bitkilerin üzerine püskürtülen bakteriler yoluyla yok edilmektedir.
Son yıllarda özellikle E. coli gibi bazı bakteriler gen mühendisliğinde kullanılmaktadır. Örneğin gen aşılanan bakteriler, istenilen maddeleri (insülin hormonu, aşılar vb.) bol miktarda ve ucuza üretmektedir.Ayrıca kısa sürede çoğalmaları ve DNA'larının üzerinde protein kılıf taşımamaları nedeniyle moleküler biyoloji çalışmalarında bakterilerden yararlanılmaktadır.
Bakteriler, birçok hastalığa karşı bağışıklık sağlayan aşı ve serumun elde edilmesinde de kullanılan organizmalardır. Aşılama ile zayıflatılmış ya da öldürülmüş bakteriler vücuda verilir ve bu yolla vücudun savunma maddesi olan antikorları üretmesi sağlanır. Aşı, sağlıklı insana uygulanır ve koruyucudur. Serum elde etmek için bazı hayvanların vücuduna zayıflatılmış bakteri verilir ve bu hayvanda antikor oluşumu sağlanır. Uygun tekniklerle bu hayvanlardan akınan antikorlar, hasta insana verilir. Serum, hastalık sırasında uygulanır ve tedavi edicidir.
KAYNAKÇA
Bilgi
: Esen yayınları | 9. Sınıf Biyoloji Konu Anlatımlı Kitap | Sayfa 142 / 149

Fotoğraflar
: www.google.com.tr | Görsel arama | Bakteriler

Video
: www.youtube.com | Bakteriler


Berkay TAHİRAĞAOĞLU
9/E 606
See the full transcript