Prezi

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in the manual

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Untitled Prezi

No description
by Tebriz Haciyev on 4 December 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Untitled Prezi

Y. AYTEN VE E. SHELA
ÜSLUBYYAT
Publisistik uslub milli ictimai tefekkürün ifadesidir.
bu üslub
metbuatin, radio ve televiziyanin
dilidir.
Meishet üslubu-gündelik heyatda insanlarin
bir-biri ile ünsiyyet qurdugu dildir.
Elmi üslub milli tefekkürün ifadesidir. Elmi
üslubun esas xüsusyyetler
mentiqilik,deqiqlik,
ardicilliq ve konkretlikdir.
Elmi uslubun bir gösteri-
cisi de
ixtisas sözlerin-terminlerin
bol olmasidir. Elmi
üslubda
mürekkeb cümleler, modal sözler
cox ishlenir.
Resimi-işgezar uslub resmi senedlerin dilidir.
Bu üslubda fikir müeyyen qelibe düshmüsh formada ve olduqca yigcam şekilde verilir.
Her hansı bir dilin üslublarını, üslubi imkanlarını öyrenen dilçilik sahesine üslubiyyat deyilir.Üslubiyyatın esas vahidi üslubdur.
Üslub dedikde dil vahidlerinden meqsedyönlü istifade üsulu, forması nezerde tutulur (dilçilikde). Bu cehetden müxtlif üslublar yaranır.
Üslubiyyat ancaq dilçilik sahesinin terminidir. Üslub is daha geniş mezmuna malikdir: dilde olduğu kimi, edebiyyatda, incesenetde, ictimai faliyyetin başqa sahelerinde de üslublar özünü göstrir
ÜSLUB-Dilin ifade etmek imkanlarının tezahürüdür
Funksional üslublar sistemi
Ferdi üslub
Funksional üslublar ( bedii, elmi, publisistik, resmi-işgüzar, meişt ) birlikde edebi dili teşkil edir. edebi dilin ümumi fonetik, leksik, qrammatik normaları onun funksional üslublarının her biri üçün mecburidir.
Bedii Üslub
Bedii üslub milli bedii tefekkürün ifadesi olub, obrazlı, emosional (ekspressiv) nitq formasıdır. Azerbaycan edebi dilinin tarixinde bedii üslub hemishe aparıcı olmuşdur, müeyyen merhelelerde ise hetta bütövlükde edebi dili temsil etmişdir. Funksional imkanlarının genişliyine göre bedii üslub bir sıra hallarda ümumen edebi-bedii dil adlandırılmışdır. edebi dilin esas aparıcı üslubu bedii üslubdur
I.Bedii üslubun esas sherti obrazlılıq ve emosionallıqdır (emosionllıqdır)
II. Bedii üslubun üç tezahür forması var.
Obrazlılıgın ve emosionallıgın 3 seviyyede göstricisi var:
2.Leksik seviyyde obrazlılıq:
3.Qrammatik seviyyede obrazlılıq:
1.Fonetik seviyyede obrazlılıq:
Alliterasiya
intonasiya ve Tekrar
Assonans
Alliterasiya → sözlerin evvelinde eyni ve ya yaxın seslerin (ferqi yoxdur saitlerin ya samitlerin) gelmesidir.
Aşpaz abbas aş asmış, asmışsa da az asmış (yanıltmac)
Könül serrafları, söz serrafları
Derdlinin derdini danıb hemiş
Assonans → sözlerin müxtelif yerlerinde uyğun
seslerin melodiya, ritm yaradaraq tekrarlanmasıdır.
erenler meskeni vetenim menim → burada “e” sesi tekrarlanaraq assonans yaratmışdır
Gün çıxır, göyde bulud qırmızı renge boyanır,
Kendliler çox yorulub, uyqudan indi oyanır.
Ölünün rahti çoxdur: qulağı dinc, başı dinc
Hamıdan gizli qalan bir qapalı xansi var
[ Mecazlar (bedii tesvir ve ifade vasiteleri) ] + frazeoloji birlşmeler, antonimlik, omonimlik, sinonimlik, çoxmenalılıq v s.
a) söz sırasının pozulması (inversiya)
b) müxtelif söz birleşmesi ve cümle tiplerinin tekrarı
c) qeyri-normativ cümle konstruksiyaları
d)Ellipsis - sözlerin, yaxud şekilçilerin ixtisarıdır.
Tutaq ki, yazıçı bir uşağın ya da xaricdn gln bir şxsin obrazını yaradır. Bzn d bdii srd müxtlif hissi-emonisional vziyytlrin tsvirini vermk lazım glir. Bu vaxt yazıçı tsvirin v ya obrazın tbii alınması üçün müxtlif üsul v vasitlrdn istifad etmli olur ki, onlardan da biri düzgün nitq ölçülrindn knara çıxan cüml tiplarinin – qeyri normativ cüml variantlarının, başqa sözl, anormal cümllrin işldilmsidir.
b)Nesr dili
a) seir dili
c)Drammaturgiya dili
aydın seçiln aheng, ölçüye, bölgüye, qafiyeye malikdir
Meselen:
Dusunme ebedisen
aldanma hisslerine
sene dogma gorunen
o gozel gozlerine aldanma
aldanma onun sirin sozlerine
sene eziz gorunen isti guluslerine
torpaqdan yaranmisiq
torpaga doneceyik
ne ferqi gozel cirkin hamimiz oleceyik
bir tek odur ebedi
hem uca hem deyerli
tek odur bu dunyada
sevilmeye deyerli
müeyyen sujete malik
tehkiyenin – hekayenin,
povestin, romanın,
esse`nin dilidir.
monoloq ve dialoqlardan
ibaret sehne dilidir.

Sözün poetik funksiyası
Bezen eyni söz müxtlif üslublarda verilen metnlerde eyni mena ifad etmir, onun funksiyası deyişir:
1) informativ funksiya: Sabah sene bir neçe kelme söz deyecem
2)bedii üslubda söz mecazi menada işlen biler, beel olduqda söz öz informativ funksiyasından
müeyyen qeder uzaqlaşmış olur:
Söz vardır - kesdirer başı
Söz vardır - keser savaşı
3)elmi üslubda terminoloji funksiya
Müxtlif seslerin her hansı bir leksik v qrammatik mna ifad edn birlşmsin söz deylir
Bdii üslubda sözün sas işi v ya vzifsi poetik funksiya daşımasıdır. Poetik funksiya
daşıyan söz v ya ifad is poetizm adlanır. Poetizmlr mcazi mnada işlnn söz v ifadlrdir.
Demli, Bdii üslubda poetik funkiya daşıyan söz=poetizm=bdii söz=mcazi mnalı
söz=mcazlar:
- sasn, mcazi mnada işlnmiş sözdür.
- bilavasit bdii mtnd özünü göstrir
-tdricn inkişaf edib danışıq aktı ola bilr
-Füzuli onu “diri söz” adlandırırdı
Sözün bdii imkanlarına “sözün sehri”, “sözün gücü”, “sözün estetikası” v s. d deyilir
Bzn vaxtil poetik kşf sayılan ifadlr sonralardaşlaşaraq adi informativ materiala çevrilir.
Msln, acı söz, mülayim xasiyyt, lksiz vicdan v s.
Frazeologizmlr d dilin poetik imkanları hesabına yaranmışlar, lakin hazırda dilin normativ
vahidlri sırasına daxildir. Sözün poetik funksiyası, sözsüz ki, onun informativ funksiyasına
saslanır.Sözl bağlı bütöv bir snt yaranmışdır ki, biz bunu söz snti v dbiyyat adlandırırıq.
*Nitq`d (hm adi, hm d bdii nitq nzrd tutulur) fasil il ayrılan sintaktik vahidlr→sintaqm`lardır
şer`d buna tqti deyilir) Msln: Azrbaycan – qayalarda bitn çiçk
Bedii tesvir ve ifade vasiteleri (Mecazlar)
Sinekdoxa
.Metonimiya
Simvol
Kinay (ironiya)
Hiperbola
Mübalige
Epitet (bedii teyin)
Teshbeh
Metafora
(istiare, köçürme, gizli benzetme)
Müfssl tşbeh

Mükmml tşbeh
1.Benzeyen

1.Benzeyen
2.Benzedilen 2.Benzedilen
3.Benzetme qoşması ve
ele bil, sanki sözlri
4.Benzetme elamti (sifeti)

MISAL:
Lale(2) tek(3) qızarmaq(4) üz(1) qaydasıdır.
Dehanın(1) sedefdir(2) dişlerin(1) inci(2)
Bu ve ya diger predmetin qeyri-müsetqim elamtini gösteren teyine epitet, yaxud bedii
teyin deyilir. Epitet yunan sözü olub “elave” menasını verir. elave olunan söz mecazi menalı olub eşyanın evveline artırılır v onu teyin edir. Klassik edbiyyatdan nümunler:
Gül üzlü, qlm qaşlı, srv boylu, ahu baxışlı v s.
Döyüşe aslan ürekli oğullar gedir.
İndi Qara deniz bu göz qanı,
Görmeye güneş üzünü göz hanı?
Bir eşyanın elamtinin hemin eşyanın adı çekilmeden başqa bir eşya üzrine köçürülmesine deyilir.Metaforada qarşılaşdırılan tereflerden (benzeyen, benzedilne) yalnız biri işlnir.
2 tezahür formasi var
I [Benzedilen yoxdur,Benzeyen var]

Yarpaqlar pıçıldaşır
Güneş yorğun-yorğun baxır
II [Benzedilen var benzeyen yoxdur]
Yoxmudur, gülüm, sende heç vefa?
Eshya ve ya hadisenin heddinden artıq shishirdilmesine deyilir.
Mecnunun ahından daglar titredi.
Göz yashlarindan caylar axdı.
Eksine eşyanın elametinin kiçildilmiş formada gösterilmesi,
ehmiyyetsizleşdirilmesi
Söz ve ifadenin zahiren müsbet menada deyilib, eslinde - menfi menada işledilmesine deyilir.
a) yumorlu
b) satirik
Maşallah, ne comerd adamsan
(xesis adama muracietle)
Milletin derdini cekmekden eriyib
çöpe dönüb.
(öz kefinde olub, millete canı yanmayan birine)
Ad deyişme. Nezerde tutulan bir söz
evezine ,başqa sözün, anlayışın işledilmesi:
“Sabiri zbr bilir” (yeni sabirin şeirini)
Metonimiyanın bir növüdür. Bir eəlameət
bütöv anlayışı, sözün bir hissəsi tamı əeveəz edir.

Meəs: Yarımsaqqal, Saçlı, Qaloş
tülkü ( hiyleger )

Bedii ifade vasiteleri
Mecazi menada olması vacib deyil:
1)Bedii sual
2)Tekrir (anafora, epifora)
3)Inversiya
(soz sirasinin qesden pozulmasi)
4)Tezad (Antiteza)
Fikirlerin yigcam olmasi ucun
sxem ve qrafiklerden
de geniş istifade olunur.
ELMI ÜSLUB:
Terminaloji funksiya
Elmi üslubun müxtelif
elm saheleri üzre tezahürü
Sözün elmi üslubdaki esas vezifesine onun terminaloji funksiyasi deyilir
Terminler tekmenali ve yigcam olurlar
Elmler 3 böyükk bölmeye ayrılır:

1. Humanitar
-felsefe, tarix,filologiya
2.Tebiet
-biologiya,cografiya,tibb
3.Texniki
-riyaziyyat,fizika,kimya
Publisistik Üslub
Radio ve televiziya bu üslubun
şifahi,
qezet ve jurnalların dili ise
yazılı
formasıdır.
Publisistik üslub en ictimai nitq formasi oldugu ucun bu üslubda bashqa üslublarin da xüsusiyyetleri özünü gosterir.
Bu baximdan Publisistik üslubun 3 esas novü vardir:


1.bedii-publisistik dil

2.elmi-publisistik dil

3.resmi-publisistik dil
Meishet üslubu
Meishet üslubu dilin en genish yayilmish üslubudur.
Meishet üslubunun esas seciyyevi xüsiyyeti serbestlik ve yigcamliliqdir.
Ferdi Üslub
Bu ve ya diger bir görkemli senetkara mexsus
şifahi,yaxud yazılı nitq xüsusiyyetleri ferdi üslub adlanir.
Ferdi üslub bedii üslubda özünü daha qabarıq Şekilde gösterir.
Edebi dilimizde Nesimi üslubuç,Füzuli üslubu
Sabir üslubu ve s. seciyyevi xüsusiyyetleri ile daha mehşur olan ferdi Üslublardi.
Resmi-İşgüzar üslub
Milli resmi-işgüzar uslub bashqa funksiyanal üslublara nisbeten daha gec formalashmishdir
Resmi-işgüzar üslub 2 yere ayrilir:
resmi senedlerin dili
ishgüzar senedler
resmi senedler mütexesisler terefinden hazirlanir, müzakire edilir, sonra tesdiqlenir.
Xüsusiyyetleri:

-dilin maksimum mükemmelliyi
-fikrin tam aydinligi
-fikrin birmenaliligi
-fikrin hüquqi cehetden asliligi
-dilin yigcamligi
İshguzar senedler ise ayri-ayri vetendashlara aiddir:
erize,tercümeyi hal,xasiyyetname,bildiriş,reklam,izahat ve s.
See the full transcript