Götulýsing - landið

Mikill metnaður og umhyggja hjá öllum um að vera markvissir í rekstri og endurnýjun og að gera áætlun til framtíðar. Mikið nefnt að lýsingin gæti aukið ferðamannastraum þar sem hugsað væri fyrir lýsingu mannvirkja og jólaskreytingum. Í Reykjavík eru 10.400 stólpar eldri en 30 ára samkvæmt götuljósaskrá OR. Ef ástandið væri það sama annars staðar á landinu þá má gera ráð fyrir að 34.000 staurar séu orðnir eldri en 30 ára. Gas Natural Fenosa - Spánn Oskarshamn - Svíþjóð Autev - Framleiðandi Gautaborg - Svíþjóð Los Angeles - USA CREE - Framleiðandi Helsinki - Finnland Düsseldorf - Þýskaland Ghent - Belgía Kaupmannahöfn - Danmörk Flensburg - Þýskaland City of Westminster - Bretland Stuttgart - Þýskaland Gagnaskráning Undantekningarlaust eru allir með öfluga gagnaskráningu sem byggist á landupplýsingarkerfi með einhverjum hætti (GIS, GBRS, TETRA). Forsenda viðhalds er að skrá upplýsingar um búnað, dagsetningu á uppsetningu hans, peruskipti, viðgerðir og fleira. Helsinki er með sjálfvirkt kerfi viðhaldskerfi sem gerir ráð fyrir að öllum viðgerðum sé sinnt á hámark fimm dögum. Líftími búnaðar skiptir miklu máli við áætlunargerð. Byrjað var að skrá dagsetningar á uppsetningu staura og lampa eftir 1990 hjá OR. Frá áramótum 2010/2011 hefur OR skráð allar aðgerðir og dagsetningar vegna viðhalds. Enginn önnur veita sinnir slíkum skráningum svo vitað sé. Allir borga afl samkvæmt logtíma, annað hvort miðað við mælingu eða uppsett afl x logtími. Aflgjald er ýmist mælt eða miðað við uppsett afl samkvæmt skráningu í gagnaskráningarkerfi. Aflgjald Helsinki hefur miðað við uppsett afl en eru neyddir til að setja upp 1.700 mæla vegna lagareglna. OR og HS Orka kveikja og slökkva við 20 lux og OR skráir logtíma. Aðrar veitur eru með ljósnema í dreifistöðvum og þekkja ekki stilligildið og skrá ekki logtíma. Í Evrópu eru ljósnemar yfirleitt á nokkrum stöðum og stýring miðar við samanburð á merki frá þeim. OR er með einn ljósnema í höfuðstöðvunum sem stýrir allri lýsingu á þeirra vegum og HS Orka er með tvo, Keflavík og Hafnarfirði. Spurðist fyrir um logtíma vegna þess að hann kom ekki alltaf fram í fyrirlestrum en flestir gera ráð fyrir um 4.000 - 4.200 klukkustunda logtíma á ári en við hvað er miðað lá ekki alltaf fyrir. Logtími Helsinki kveikir við 20 lux og slekkur við 40 lux en kveiki- og roftíma er líka stýrt út frá öðrum breytum, s.s. álagstíma í umferð, skólatíma, jól og fleira. Gautaborg er með svipað kerfi en þeir kveikja við 14 lux og slökkva við 16 lux. Gautaborg á kerfið og rekur það sjálf. Viðhald og aflgjald er boðið út. 3 verktakar sinna viðhaldi og þeir spöruðu tvær miljónir SEK á síðasta ári með því að bjóða viðhald út aftur. Samningar til 3ja ára með framlengingarmöguleika ef ánægja er með samstarfið. Helsinki á kerfið og veitan þeirra rekur það. Aflgjald boðið út en þeirra veita hefur ekki fengið samninginn fyrr en frá 2011 til 2016. LA á og rekur kerfið sjálfir. Aldrei komið til greina að bjóða út viðhald en afl er keypt samkvæmt útboði. Eigendur/Rekstraraðilar Margir héldu því fram að ekki væri ástæða til að sinna peruskiptum ef ekki væri kvartað og að reglubundið eftirlit væri of dýrt. Eftirlit með bilunum Viðgerðarflokkar sinna líka eftirliti á þeim svæðum sem þeir eru að störfum hverju sinni. Í Evrópu er nginn með sérstaka eftirlitsmenn til að skoða kerfin nema Gautaborg sem byggir eftirlitið á slembiprófun til að hafa eftirlit með verktökum. Upplýsingar um bilanir koma frá íbúum annaðhvort í gegnum tölvu þar sem bent er á staur á korti eða í gegnum síma til sérstaks skiptiborðs sem sinnir íbúum. Það eru mörg LED-tilraunaverkefni í gangi þar sem hver er að vinna í sínu horni. Oskarshamn (28.000 íbúar) hefur þó haft ákveðið frumkvæði og stofnað samtök með um 15 öðrum borgum í EU þar sem staðið er að sameiginlegum prófunum og upplýsingum er dreift á milli aðila. LED í Evrópu er ekki komið almennt í notkun og mikið vantraust á búnaði. Upplýsingar frá framleiðendum hafa ekki reynst vera réttar og búnaðurinn er of dýr. LA er eina borgin, sem vitað er um, þar sem markvisst er verið að skipta út lömpum fyrir LED og þeir ætla að skipta um 140 þúsund lampa, af 210 þúsund, á fimm árum (eru komnir í 34 þúsund - desember 2010). Restin af lömpunum eru „decorativir“ lampar þar sem LED hentar ekki. Ljóstvistar (LED) Gautaborg tekur líka þátt í samstarfi 14 borga í Evrópu um að finna leiðir til að spara í rekstri götulýsingar þar sem LED kemur við sögu. Það er tilhneiging til að setja natríum í staðinn fyrir kvikasilfur vegna þess að það er ódýrasta og einfaldasta lausnin þegar ekki þarf að hugsa um gæði ljóssins. Oftast eru það veiturnar, sem rekstraraðili, sem hafa frumkvæðið að slíku án þess að spyrja eigendur. Bann við kvikasilfurperum Í Evrópu og USA eru allir löngu byrjaðir að taka tillit til banns á innflutningi og sölu á kvikasilfurperum og enginn kaupir slíka lampa í dag. Við útskiptingu lampa er verið að kaupa natríum lampa og þar sem menn vilja hvíta ljósið þá eru keyptir málmhalógen eða LED lampar. Það eru komnar perur með hlýhvítu ljósi á markaðinn í staðinn fyrir kvikasilfur þar sem ekki þarf að skipta út búnaði í lampanum (Philips, Osram, GE, Iwasaki). Frá 2012 tekur gildi bann við mörgum tegundum natríumpera. Uppsett afl með töpum í götulýsingu á Íslandi er um 14,8 MW eða 59.200.000 kWh miðað við 4.000 klst og 54.760.000 kWh miðað við 3.700 klst logtíma. ÍSLAND Afl í götulýsingu pr. íbúa er 41W í Reykjavík, 53 W í Mosfellsbæ, 88W á Kjalarnesi, 48 W í Reykjanesbæ, 55 W í Grindavík, 32 W á Selfossi, Seltjarnarnesi, í Hafnarfirði og Kópavogi, 58 W í Garðabæ, 23W á Álftanesi, 39 W á Íslandi, 13 W í Þýskalandi, 10W í Stuttgart og 12W í Los Angeles en þar er 1/3 borgarinnar ekki upplýstur. Á Íslandi eru um 86.500 götulýsingarlampar á 81.000 staurum og þar af eru 68.000 lampar á orkuveitusvæðum OR og HS Orku. 58 % eru natríum lampar, 37 % eru kvikasilfurlampar, 2,5 % eru málmhalógen lampar og 2,5% eru aðrir lampar. Þar sem kominn eru kerfi með stýringu í hverjum staur, Radio eða Powerline, er verið að dimma lýsingu og beita stýringu miðað við umferð og fleira. Ljósmengun var líka talsvert rædd og skipulagning dimmra svæði sem gera þyrfti. Fundarmenn voru sammála um að LED væri ljósgjafi framtíðarinnar og gæði hans væri kominn þangað sem þyrfti, en LED er enn of dýrt, glýja of mikil og upplýsingar frá framleiðendum ekki trúverðugar. Líklega væru 2-3 ár þangað til borgaði sig að kaupa LED götulýsingarlampa og þyrfti munurinn á innkaupsverði að vera 1,5-2 á móti hefðbundnum lampa sem keyptur er í dag. Hver klukkustund í götulýsingu kostar Íslendinga 177.200 krónur í rafmagni. 300 klukkustundir kosta 53.170.000 krónur og 4.000 klukkustundir kosta 708.800.000 krónur. Í Helsinki sjá 14 starfsmenn um 83.000 lampa (5.929 lampar pr. starfsmann), í Reykjavík sjá 14 starfsmenn um 46.500 lampa (3.321 pr. starfsmann) og í Los Angeles sjá 110 viðgerðarmenn um 210.000 lampa (1.909 lampar pr. viðgerðarmann). Í Reykjavík eru 11.250 kvikasilfurlampar af 24.500 lömpum eða 46%. Vegna banns á kvikasilfurperu 2015 þarf að skipta þeim út á næstu 8-9 árum. Nú þegar eru 6.100 af þeim orðnir 20 ára eða eldri (16.700 allt landið), en samtals eru 7.900 lampar eldri en 20 ára í Reykjavík (27.600 allt landið). Rafmagn er boðið út á almennum markaði í flestum borgum, jafnvel þó borgin eigi veituna eins og í Helsinki. Verð á kWh er misjafnt eftir borgum en sem dæmi þá greiðir LA 9 US cent (10,26 ISK), Stuttgart 15 EURO cent (24,00 ISK), Helsinki 8 EURO cent (12,80 ISK) og Reykjavík 12,98 ISK (miðað við logtíma 3.700 klst) Viðhaldskostnaður pr. lampa í Reykjavík er nú um 5.200 kr á ári eða sama gjald og er í Stuttgart en að auki greiðir Stuttgart jafnvirði 5.700 kr á lampa í endurnýjun lampa og staura á ári. RARIK og HS Orka mæla mest af götulýsingu en OR miðaðr við uppsett afl með áætluðum töpum. Aðrar veitur eru með ýmist mælt eða uppsett afl. Allar veitur á Íslandi, að undanskildri RARIK, telja að sveitarfélögin, Vegagerðin og aðrir sem sett hafa upp götulýsingarkerfi eigi þau sjálf og beri ábyrgð á rekstri þeirra. Veiturnar reka öll kerfin í dag en nokkrir eigendur eru að undirbúa útboð á rekstri þeirra. OR er með sérstaka eftirlitsmenn sem fara um það bil hálfsmánaðarlega um allt svæðið og skrá niður bilaðar perur. Kostnaður við það er metinn um 20 milljónir á ári fyrir utan aflgjald vegna logtíma í birtu. HS Orka er líka með eftirlitsmenn en aðrir sinna þessu ekki eins reglubundið. Á Íslandi eru um það bil 37% allra götulýsingarlampa með kvikasilfurperum eða um 31.000 lampar. Á svæði OR er hlutfallið 46% en hjá HS Orku er það 17%. Íbúar pr. staur eru 4,2 í Reykjavík, 2,7 í Mosfellsbæ, 1,5 á Kjalarnesi, 3,2 í Reykjanesbæ, 2,7 í Grindavík og á Selfossi, 5,1 á Seltjarnarnesi og á Álftanesi, 4,1 í Hafnarfirði, 4,6 í Kópavogi, 2,6 í Garðabæ, 3,9 á Íslandi og 19 í Los Angeles en þar er 1/3 borgarinnar ekki upplýstur.